III UR 1/79

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN K. Zieliński. Sędziowie SN: E. Berutowicz, J. Wasilewski (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 6 czerwca 1979 r. sprawy z wniosku Czesława P. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych - Oddział w O. o rentę inwalidzką na skutek odwołania wnioskodawcy od wyroku Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Olsztynie z dnia 15 grudnia 1978 r.zmienił zaskarżony wyrok oraz decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych - Oddział w Olsztynie z dnia 6 września 1978 r. iprzyznał Czesławowi P. od dnia 1 stycznia 1976 r. rentę inwalidzką pierwszej grupy inwalidów z tytułu wypadku przy pracy, obliczoną od kwoty odpowiadającej półtorakrotnemu przeciętnemu wynagrodzeniu miesięcznemu osiąganemu przez wnioskodawcę w okresie ostatnich dwunastu miesięcy zatrudnienia przed wypadkiem.Uzasadnienie faktyczneZakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia 9 kwietnia 1976 r. przyznał wnioskodawcy rentę z tytułu inwalidztwa powstałego wskutek wypadku przy pracy w dniu 27 marca 1975 r., uwzględniając w podstawie jej wymiaru przeciętny miesięczny zarobek zainteresowanego.Wnioskodawca wystąpił do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o podwyższenie tej renty przez uwzględnienie w podstawie jej wymiaru półtorakrotnego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia z okresu ostatnich dwunastu miesięcy jego zatrudnienia, ponieważ stał się inwalidą wskutek wypadku przy pracy przed ukończeniem 25 lat.Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie uwzględnił wniosku z uwagi na to, że wnioskodawca uległ wypadkowi przed wejściem w życie § 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 3 października 1975 r. w sprawie podstawy wymiaru renty z tytułu wypadku przy pracy lub choroby zawodowej, świadczeń dla pracowników, który ulegli wypadkom w szczególnych okolicznościach, oraz świadczeń dla osób nie będących pracownikami (Dz. U. Nr 33, poz. 179).Rada Nadzorcza sprawę z odwołaniem wnioskodawcy od tej decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych przedstawiła Okręgowemu Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z uwagi na nasuwające się wątpliwości prawne.Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych przejął sprawę do rozpoznania i oddalił odwołanie wnioskodawcy. Sąd ustalił, że wnioskodawca uległ wypadkowi przy pracy w dniu 27 marca 1975 r. i na skutek doznanych obrażeń zaliczony został do pierwszej grupy inwalidów.Wypadek nastąpił przed wejściem w życie ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (Dz. U. Nr 20, poz. 105). Powołane wyżej rozporządzenie Rady Ministrów wydano na podstawie art. 20 ust. 2 i art. 42 wymienionej ustawy weszło w życie z dniem 1 stycznia 1976 r. Słusznie zatem Zakład Ubezpieczeń Społecznych obliczył przysługującą wnioskodawcy rentę na podstawie przepisów obowiązujących w razie wypadku. Wprawdzie według art. 4 ust. 1 ustawy wypadkowej z 1975 r. renty inwalidzkie i rodzinne, przyznane na podstawie ustawy z dnia 23 stycznia 1968 r. o świadczeniach pieniężnych przysługujących w razie wypadków przy pracy (Dz. U. Nr 3, poz. 8 i z 1972 r. Nr 27, poz. 191), podlegają podwyższeniu w myśl przepisów nowej ustawy, jednakże w § 12 wskazanego rozporządzenia ograniczono stosowanie tego przepisu tylko do przypadków określonych w § 5-8 tego rozporządzenia.W odwołaniu od tego wyroku wnioskodawca zarzucił wadliwą wykładnię wymienionych wyżej przepisów i wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku oraz o uwzględnienie jego wniosku.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Odwołanie wnioskodawcy jest uzasadnione.Przepis § 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 3 października 1975 r. w sprawie podstawy wymiaru renty z tytułu wypadku przy pracy lub choroby zawodowej, świadczeń dla pracowników, którzy ulegli wypadkom w szczególnych okolicznościach, oraz świadczeń dla osób nie będących pracownikami (Dz. U. Nr 33, poz. 179), nakazujący - w przypadkach w nim określonych - uwzględnienie na podstawie wymiaru renty inwalidzkiej kwoty odpowiadającej półtorakrotnemu przeciętnemu wynagrodzeniu miesięcznemu osiąganemu przez pracownika w okresie ostatnich dwunastu miesięcy zatrudnienia przed dniem, w którym zdarzył się wypadek przy pracy, na podstawie art. 49 ust. 1 w związku z art. 20 ust. 2 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (Dz. U. Nr 20, poz. 105), ma zastosowanie także do pracowników, którzy ulegli wypadkowi przy pracy przed wejściem w życie tej ustawy i którym przyznano rentę inwalidzką na podstawie ustawy z dnia 23 stycznia 1968 r. o świadczeniach pieniężnych przysługujących w razie wypadków przy pracy (Dz. U. Nr 3, poz. 8). Z powołanego bowiem wyżej art. 49 ust. 1 wynika, że renty inwalidzkie przyznane na podstawie ustawy wypadkowej z 1968 r. podlegają podwyższeniu z urzędu w myśl przepisów ustawy z 1975 r. Nakaz ten dotyczy zarówno podstawy wymiaru renty inwalidzkiej, jak i jej procentowego wskaźnika. Oba te elementy stanowią przesłankę ustalenia wysokości przysługującej pracownikowi renty inwalidzkiej. Ustawa wypadkowa z 1975 r. w art. 18 bezpośrednio określa, jaki procent podstawy wymiaru renty uwzględnia się przy ustalaniu należnej pracownikowi renty inwalidzkiej. Natomiast do określenia zasad ustalania podstawy wymiaru renty inwalidzkiej - w art. 20 ust. 2 ustawy wypadkowej - upoważniona została Rada Ministrów. Na podstawie zawartego w tym przepisie upoważnienia Rada Ministrów w powołanym wyżej rozporządzeniu określiła w § 3 między innymi zasady ustalania podstawy wymiaru renty inwalidzkiej dla pracowników, którzy ulegli wypadkowi przy pracy przed ukończeniem 25 lat. Określone w tym przepisie zasady stanowią przesłankę obliczenia należnej zainteresowanemu renty inwalidzkiej według unormowań ustawy wypadkowej. A zatem zawarty w art. 49 ust. 1 ustawy wypadkowej zwrot "podlegają podwyższeniu z urzędu w myśl przepisów niniejszej ustawy" oznacza obowiązek ustalenia wysokości renty na podstawie przepisów ustawy, z uwzględnieniem także przepisów powołanego rozporządzenia wykonawczego.Wbrew poglądowi Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych § 12 rozporządzenia nie wyłącza stosowania § 3 w rozważanym przypadku. Przepis ten był niezbędny tylko w związku z objęciem przez art. 49 ust. 1 ustawy wypadkowej także osób nie będących pracownikami, którzy mają prawo do świadczeń wymienionych w tym rozporządzeniu.W przeciwnym razie - ze względu na treść art. 49 ust. 1 - osoby te nie korzystałyby z uprawnienia określonego w tym przepisie. Taka potrzeba nie istniała natomiast w odniesieniu do pracowników, którzy ulegli wypadkowi przy pracy, w stosunku bowiem do nich bezpośrednio stosuje się art. 49 ust. 1 ustawy wypadkowej, z uwzględnieniem również tych uprawnień, które wynikają z przepisów rozporządzenia.Z tych przyczyn Sąd Najwyższy zmienił zaskarżony wyrok i decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, przyznając wnioskodawcy od dnia 1 stycznia 1976 r. rentę inwalidzką obliczoną od podstawy jej wymiaru, ustalonej z uwzględnieniem postanowienia § 3 powołanego rozporządzenia.Ustawa wypadkowa z 1975 r. i wymienione wyżej rozporządzenia weszły w życie 1 stycznia 1976 r. i od tej daty wnioskodawcy przysługuje renta według tych przepisów.