III URN 6/75

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Knap. Sędziowie: K. Zieliński (sprawozdawca), E. Wilczek.SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu sprawy Jana C. przeciwko Dyrekcji Okręgowej Kolei Państwowych w W. o wysokość kolejowej renty inwalidzkiej na skutek rewizji nadzwyczajnej Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego od wyroku Trybunału Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z dnia 30 listopada 1972 r.,uchylił zaskarżony wyrok Okręgowego Sądu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z dnia 18 kwietnia 1972 r. oraz orzeczenie Komisji Odwoławczej do spraw Emerytalnych przy Ministerstwie Komunikacji z dnia 8 października 1971 r. w części ustalającej wysokość renty Jana C. od dnia 16 marca 1971 r. i zmieniając decyzję Dyrekcji Okręgowych Kolei Państwowych z dnia 30 kwietnia 1971 r., ustalił wysokość renty inwalidzkiej dla Jana C. od dnia 16 marca 1971 r. na kwotę 1.310 zł miesięcznie; odrzucił rewizję nadzwyczajną w pozostałej części.Uzasadnienie faktyczneJan C., urodzony 5.VI.1899 r., został uznany w związku z wypadkiem w zatrudnieniu (katastrofa kolejowa) z dnia 28.IX.1946 r. za niezdolnego w 100% do zarobkowania na stałe. Z mocy § 14 oraz 42 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 25 lipca 1946 r. o zaopatrzeniu emerytalnym i odszkodowaniu za nieszczęśliwe wypadki pracowników Przedsiębiorstwa P.K.P. (Dz. U. Nr 38, poz. 231 ze zm.) pobierał on od dnia 1.II.1948 r. kolejowe zaopatrzenie emerytalne, a od dnia 1.IV.1950 r. również odszkodowanie z tytułu następstw wypadku. Świadczenia te zostały obliczone od uposażenia zasadniczego według 12 grupy szczebla "a".Od dnia 1.VII.1958 r. zamiast powyższych świadczeń przyznana została Janowi C. z mocy art. 35 i 37 dekretu z dnia 19 stycznia 1957 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników kolejowych i ich rodzin (Dz. U. z 1958 r. Nr 46, poz. 220) jedna renta inwalidzka w wysokości określonej dla inwalidów II grupy z powodu wypadku w zatrudnieniu.Ponieważ uposażenie z 1947 r., nawet po zastosowaniu współczynników przeliczeniowych, wynosiło w 1958 r. mniej niż 500 zł miesięcznie, za podstawę wymiaru nowej renty inwalidzkiej przyjęto kwotę 500 zł. Obliczona od tej podstawy wymiaru renta inwalidzka wynosiłaby 400 zł, a ponieważ była ona niższa od kwoty minimalnej renty przewidzianej dla inwalidów II grupy (500 zł), przeto podwyższono tę rentę do kwoty 500 zł. Powyższa minimalna kwota renty była jednakowa zarówno dla inwalidów z powodu wypadku przy pracy, jak i dla inwalidów z innych przyczyn.W związku z przepisami w sprawie podwyższenia najniższych rent omawiana renta została podwyższona: od 1.X.1964 r. do kwoty 600 zł; od 1.VIII.1966 r. do kwoty 700 zł; od 1.I.1968 r. do kwoty 820 zł; od 1.I.1969 r. do kwoty 880 zł; od 1.I.1970 r. do kwoty 950 zł; od 1.XII.1970 r. do kwoty 1.010 zł miesięcznie. Podwyżki rent minimalnych od 1.I.1968 r. uwzględniały już wypadek jako przyczynę inwalidztwa.W związku z wnioskiem z dnia 7.VI.1970 r. Jan C. został poddany badaniu lekarskiemu przez komisję do spraw inwalidztwa i zatrudnienia, które po stwierdzeniu otępienia starczego, będącego następstwem zmian w procesie starzenia się, zaliczyły badanego do I grupy inwalidów z powodu schorzeń samoistnych, a nie z powodu następstw wypadku w zatrudnieniu z 1946 r. Dyrekcja Okręgowa Kolei Państwowych w W. decyzją z dnia 30.IV.1971 r. przyznała Janowi C. od dnia 7.III.1970 r. minimalną rentę inwalidzką w wysokości przewidzianej dla inwalidów I grupy z powodu schorzeń samoistnych, tj. w kwocie 1.150 zł miesięcznie, a od 1.XII.1970 r. - w kwocie 1.210 zł miesięcznie.Komisja Odwoławcza do spraw Emerytalnych przy Ministerstwie Komunikacji orzeczeniem z dnia 8.X.1971 r. zatwierdziła powyższą decyzję. W uzasadnieniu orzeczenia Komisja wskazała, że skarżący pobierał rentę inwalidzką według II grupy inwalidów z tytułu ogólnego stanu zdrowia; obecnie, wobec zaliczenia go do I grupy inwalidów z tytułu ogólnego stanu zdrowia, podwyższenie renty do kwot minimalnych 1.150 zł i 1.210 zł jest zgodne z przepisami prawa.Okręgowy Sąd Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie, który rozpatrywał sprawę w związku ze skargą na orzeczenie Komisji Odwoławczej - po zasięgnięciu opinii biegłych sądowych, których zdaniem stan zdrowia skarżącego uzasadniał zaliczenie go do I grupy inwalidów z powodu schorzeń samoistnych - wyrokiem z dnia 18.IV.1972 r. zatwierdził zaskarżone orzeczenie; Sąd ten uznał, iż obliczenie renty inwalidzkiej przez organ rentowy według stawek minimalnych określonych dla inwalidów I grupy z powodu schorzeń ogólnych jest prawidłowe.Trybunał Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 30.XI.1972 r. oddalił skargę rewizyjną, podzielając stanowisko zajęte w zaskarżonym orzeczeniu.W rewizji nadzwyczajnej od wyroku Trybunału Ubezpieczeń Społecznych Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i wyroku Okręgowego Sądu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z dnia 18.IV.1972 r. oraz o przyznanie skarżącemu - do renty inwalidzkiej z tytułu wypadku w zatrudnieniu - dodatku z tytułu zaliczenia go do I grupy inwalidów w kwocie 300 zł miesięcznie od dnia 16.III.1971 r., a w kwocie 500 zł od dnia 1.VIII.1974 r.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 25 stycznia 1968 r. w sprawie najniższych emerytur i rent (Dz. U. Nr 3, poz. 17) weszło w życie z dniem ogłoszenia z mocą od dnia 1 stycznia 1968 r. Ma ono zastosowanie także do emerytur i rent przewidzianych w ustawie z dnia 23 stycznia 1968 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników kolejowych i ich rodzin (Dz. U. Nr 3, poz. 10 - § 7 ust. 1 pkt 6 cyt. rozporządzenia).Tabele zamieszczone w § 1 tegoż rozporządzenia obejmują minimalne świadczenia według ich rodzajów (emerytura, renta inwalidzka i rodzinna), przy czym wysokość minimalnych rent inwalidzkich została określona odrębnie dla inwalidztwa powstałego wskutek wypadku w zatrudnieniu i choroby zawodowej, odrębnie zaś dla inwalidztwa z powodu ogólnego stanu zdrowia. Z tabel tych wynika ponadto, że między wysokością renty inwalidzkiej dla inwalidy II grupy i renty inwalidzkiej dla inwalidy I grupy występuje różnica równa kwotowo wysokości dodatku, przewidzianego w art. 47 ust. 1 ustawy z dnia 23 stycznia 1968 r. o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 3, poz. 6); przepis ten głosi, że osobie uprawnionej do renty inwalidzkiej, zaliczonej do I grupy inwalidów, przysługuje dodatek w wysokości 300 zł miesięcznie. Powyższy przepis nie zawiera żadnych ograniczeń ani ze względu na rodzaj pobieranej renty pracowniczej, ani ze względu na przyczyny inwalidztwa powodujące zaliczenie pracownika do I grupy inwalidów.Z tych przyczyn § 3 ust. 1 omawianego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 25 stycznia 1968 r. stanowi, że wymienione w § 1 i 2 kwoty emerytur i rent obejmują wszystkie wzrosty i dodatki, a zatem również dodatek przewidziany w art. 47 ust. 1 ustawy o p.z.e.Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 25 stycznia 1968 r. nie ustala jednak stawek rent inwalidzkich dla inwalidów zaliczonych do II grupy wskutek wypadku w zatrudnieniu i będących równocześnie inwalidami I grupy z powodu ogólnego stanu zdrowia. Z tej przyczyny stanowisko zajęte przez Trybunał Ubezpieczeń Społecznych i Okręgowy Sąd Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie oraz przez Komisję Odwoławczą do spraw Emerytalnych przy Ministerstwie Komunikacji - uznające za prawidłowe obliczenie przez organ rentowy dla Jana C. wysokości minimalnej kolejowej renty inwalidzkiej od dnia 7.III.1970 r. wyłącznie według stawek przewidzianych dla inwalidów I grupy z innych przyczyn niż wypadek w zatrudnieniu, to jest w kwocie 1.150 zł miesięcznie, a od 1.XII.1970 r. w kwocie 1.210 zł miesięcznie, z uwzględnieniem podwyżki wszystkich minimalnych emerytur i rent o 60 zł od dnia 1.XII.1970 r. - jest dla zainteresowanego krzywdzące i narusza § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 25 stycznia 1968 r. w sprawie najniższych emerytur i rent (Dz. U. Nr 3, poz. 17) oraz art. 47 ust. 1 ustawy o p.z.e.Powyższe rozważania prowadzą do wniosku, że w razie zaliczenia pracownika do II grupy inwalidzkiej wskutek wypadku w zatrudnieniu i do I grupy inwalidzkiej z powodu ogólnego stanu zdrowia, należna takiemu inwalidzie minimalna renta inwalidzka, określona na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 25 stycznia 1968 r. w sprawie najniższych emerytur i rent (Dz. U. Nr 3, poz. 17) i art. 47 ust. 1 ustawy o p.z.e., powinna być ustalona w rozmiarze odpowiadającym stawce renty przewidzianej dla inwalidy wskutek wypadku w zatrudnieniu.Jan C. zaliczony jest do II grupy inwalidzkiej wskutek wypadku w zatrudnieniu i do I grupy inwalidzkiej z powodu ogólnego stanu zdrowia. Nie może on przeto być zrównany co do wysokości minimalnej renty inwalidzkiej z inwalidą zaliczonym do I grupy inwalidów wyłącznie z innych przyczyn niż wypadek w zatrudnieniu lub choroba zawodowa; należna mu minimalna renta inwalidzka powinna być ustalona w rozmiarze odpowiednim dla inwalidy II grupy wskutek wypadku w zatrudnieniu, z dodatkiem 300 zł przysługującym każdemu inwalidzie zaliczonemu do I grupy inwalidów zgodnie z art. 47 ust. 1 ustawy o p.z.e. w związku z art. 20 i 54 ustawy z dnia 23 stycznia 1968 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników kolejowych i ich rodzin.Stosując te zasady, należało przyznać Janowi C., jako inwalidzie II grupy wskutek wypadku w zatrudnieniu, od dnia 1.I.1970 r. rentę w kwocie 950 zł miesięcznie, a od dnia 1.XII.1970 r. w kwocie 1.010 zł miesięcznie. W związku zaś z zaliczeniem go do I grupy inwalidów z powodu ogólnego stanu zdrowia należało przyznać mu od wymienionych dat także dodatek w kwocie 300 zł miesięcznie i w ten sposób - łączną kwotę 1.310 zł miesięcznie od dnia 1.XII.1970 r.Sąd Najwyższy wziął pod uwagę, że w sprawie nie ma uchybień procesowych, zachodzi zaś jedynie rażące naruszenie prawa materialnego (art. 47 ust. 1 ustawy o p.z.e., § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 25 stycznia 1968 r. - Dz. U. Nr 3, poz. 17 - w związku z art. 20 i 54 ustawy z dnia 23 stycznia 1968 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników kolejowych i ich rodzin) oraz naruszenie interesu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, związanej za szczególną ochroną pracowników poszkodowanych w wypadku przy pracy. W związku z tym Sąd Najwyższy - uwzględniając rewizję nadzwyczajną - z mocy art. 277 § 2 kodeksu pracy, art. 83 ustawy o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych, art. 421 § 2 i art. 422 § 1 k.p.c. uchylił zaskarżony wyrok, jak również wyrok Okręgowego Sądu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie oraz orzeczenie Komisji Odwoławczej do spraw Emerytalnych przy Ministerstwie Komunikacji; zmieniając decyzję Dyrekcji Okręgowej Kolei Państwowych w W., Sąd Najwyższy ustalił wysokość renty inwalidzkiej dla Jana C. od dnia 16.III.1971 r. na kwotę 1.310 zł miesięcznie, to jest za okres trzech lat wstecz od daty wniesienia podania o rewizję nadzwyczajną (art. 75 ust. 2 pkt 2 oraz ust. 3 ustawy o p.z.e.). Przyznanie bowiem niższych świadczeń było następstwem błędu organu rentowego i odwoławczego, błędu polegającego na określeniu wysokości minimalnej renty inwalidzkiej w rozmiarze odpowiadającym stawce renty przewidzianej dla inwalidy z powodu ogólnego stanu zdrowia, podczas gdy w konkretnej sprawie chodziło o ustalenie minimalnej renty należnej pracownikowi zaliczonemu do II grupy inwalidów wskutek wypadku w zatrudnieniu i do I grupy inwalidów z powodu ogólnego stanu zdrowia.Rewizja nadzwyczajna podlega natomiast odrzuceniu w pozostałej części, jako skierowana przeciwko orzeczeniu nie istniejącemu (art. 423 § 1 i art. 372 k.p.c.). Dyrekcja Okręgowa Kolei Państwowych w W. bowiem nie wydała decyzji w przedmiocie ustalenia dla Jana C. renty inwalidzkiej na zasadach określonych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 31 maja 1974 r. w sprawie podwyższenia dodatku do emerytur i rent z tytułu zaliczenia do I grupy inwalidów (Dz. U. Nr 21, poz. 123); w związku z tym ta podwyżka rent nie była objęta postępowaniem przed Komisją Odwoławczą do spraw Emerytalnych przy Ministerstwie Komunikacji, jak również przed Okręgowym Sądem Ubezpieczeń Społecznych i Trybunałem Ubezpieczeń Społecznych.