IV CO 24/58

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa B. D. przeciwko Rolniczemu Zrzeszeniu Spółdzielczemu "Prawda" w K. w likwidacji o zapłatę po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Bydgoszczy Ośrodek w Toruniu do rozstrzygnięcia w trybie art. 388 k.p.c.:"Czy art. 2 ust. 1 punkt 3 ustawy z 12.3.1958 r. o umorzeniu niektórych długów i ciężarów (Dz. U. Nr 17, poz. 72) stanowiący, iż uznaje się za wygasłe wszelkie roszczenia z tytułu szkód poniesionych z powodu pogorszenia stanu nieruchomości lub ubytków w jej przynależnościach w związku z przekazaniem przez organa administracji państwowej prywatnych gospodarstw rolnych jednostkom państwowym lub spółdzielczym do zagospodarowania, a to bez względu na tytuł prawny tego przekazania - odnosi się również do roszczeń o pożytki z tych nieruchomości"?uchwalił:"Art. 2 ust. 1 punkt 3 ustawy z 12.III.1958 r. o umorzeniu niektórych długów i ciężarów (Dz. U. Nr 17, poz. 72) nie odnosi się do roszczeń z tytułu utraty pożytków z nieruchomości w wyniku przekazania przez organy administracji państwowej prywatnych gospodarstw rolnych jednostkom państwowym lub spółdzielczym do zagospodarowania, a to bez względu na tytuł prawny tego przekazania".Uzasadnienie faktyczneNa przedstawione pytania prawne należało udzielić odpowiedzi negatywnej z przyczyn następujących.W myśl art. 2 punkt 3 ustawy z 12.III.1958 r. o umorzeniu niektórych długów i ciężarów (Dz. U. Nr 17, poz. 72) uznaje się za wygasłe wszelkie roszczenia z tytułu szkód poniesionych z powodu pogorszenia stanu nieruchomości lub ubytków w jej przynależnościach w wyniku przekazania przez organy administracji państwowej prywatnych gospodarstw rolnych jednostkom państwowym lub spółdzielczym do zagospodarowania, a to bez względu na tytuł prawny tego przekazania.Przepis powyższy wskazuje na dwa źródła roszczeń, które uznaje się za wygasłe; na pogorszenie stanu nieruchomości i na ubytki w jej przynależnościach.Przez pogorszenie stanu nieruchomości należy rozumieć zmiany na gorsze w substancji nieruchomości. W odniesieniu do gospodarstw rolnych pogorszenie może przejawiać się w zniszczeniu budynków mieszkalnych i gospodarczych, drzew, roślin i gruntów w wyniku nieprawidłowej gospodarki.Nie powinno budzić wątpliwości, że w wyżej cytowanym przepisie użyto wyrażenia "przynależność" w rozumieniu prawa rzeczowego. W świetle art. 10 prawa rzeczowego przynależnościami są rzeczy ruchome, należące do właściciela rzeczy głównej, które są potrzebne do korzystania z niej zgodnie z jej przeznaczeniem i pozostają z nią w faktycznym związku odpowiadającym temu celowi. W wypadku gospodarstwa rolnego przede wszystkim będą wchodzić w grę ubytki w inwentarzu żywym i martwym, który z mocy art. 10 prawa rzeczowego stanowi przynależność nieruchomości.Powyższa wykładnia art. 2 punkt 3 ustawy prowadzi do wniosku, że ani w "pogorszeniu stanu nieruchomości" ani w "ubytkach przynależnościach" nie mieszczą się pożytki, pobrane z prywatnych gospodarstw rolnych, przydzielonych przez organy administracji państwowej jednostkom państwowym lub spółdzielczym do zagospodarowania. W świetle bowiem art. 13 prawa rzeczowego pożytkami są przychody rzeczy, uzyskiwane zgodnie z jej przeznaczeniem i z zachowaniem zasad prawidłowej gospodarki (pożytki materialne) oraz dochody, jakie rzecz przynosi na podstawie stosunku prawnego (pożytki cywilne).Za powyższą wykładnią art. 2 punkt 3 ustawy przemawiają także dalsze argumenty.W myśl art. 2 punkt 4 ustawy uznaje się między innymi za wygasłe roszczenia z tytułu użytkowania przez jednostki państwowe gospodarstw rolnych bez umowy. Niewątpliwie w przepisie tym jest mowa o faktycznym korzystaniu z gospodarstwa, na co wskazuje zwrot "bez umowy". W takim przypadku na jednostkach państwowych ciąży obowiązek wyliczenia się z pobranych pożytków z posiadanego gospodarstwa rolnego, niezależnie od obowiązku pokrycia szkód, poniesionych przez właściciela gospodarstwa z powodu pogorszenia stanu nieruchomości lub ubytków w przynależnościch, wynikającego z art. 2 punkt 3 ustawy.Z porównania przepisów art. 2 punkt 3 i 4 wynika, że ustawodawca w sposób szczególny potraktował jednostki państwowe i w stosunku do nich uznał za wygasłe wszelkie roszczenia nie tylko z tytułu szkód poniesionych przez pogorszenie stanu nieruchomości i ubytki w przynależnościach, lecz także z tytułu pobranych pożytków. Gdyby bowiem przyjąć, że w art. 2 punkt 3 mieszczą się także roszczenia za szkody, wyrządzone pobraniem pożytków, przepis punktu 4 art. 2 byłby zbędny.Ustawodawca w stosunku do jednostek państwowych, których majątek stanowi własność ogólnonarodową uznał za wygasłe wszelkie roszczenia z tytułu szkód, poniesionych przez właścicieli gospodarstw, które znalazły się w posiadaniu jednostek państwowych bez umowy.Jednakże odmienne uregulowanie roszczeń w odniesieniu do jednostek spółdzielczych, wynikające z punktu 3 art. 3 ustawy nie przesądza odpowiedzialności tych jednostek za pobrane pożytki z gospodarstw przekazanych przez organy administracji państwowej do zagospodarowania, a to bez względu na tytuł prawny tego przekazania. W każdym bowiem przypadku odpowiedzialność z powyższego tytułu uzależniona będzie od oceny roszczeń w świetle przepisów art. 296 i nast. prawa rzeczowego.