IV CR 127/76

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia S. Rudnicki. Sędziowie: E. Brzeziński, W. Kuryłowicz (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Sławomira R. przeciwko Skarbowi Państwa (Muzeum Archeologiczne i Etnograficzne w Ł.) Urząd m. Ł. o 10.605 zł na skutek rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Łodzi z dnia 17 grudnia 1975 r.uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Wojewódzkiemu w Łodzi do ponownego rozpoznania oraz rozstrzygnięcia wniosków stron o zwrot kosztów postępowania rewizyjnego.Uzasadnienie faktycznePowód, zatrudniony w latach 1962-1973 na stałym etacie fotografa w Muzeum Archeologicznym i Etnograficznym w Ł., wykonał 101 zdjęć fotograficznych (znajdujących się w Muzeum eksponatów), zamieszczonych następnie jako materiał ilustracyjny w przewodnikach po stałej wystawie Muzeum ("Archeologia" nr 5 z 1968 r. i "Numizmatyka" nr 7 z 1971 r.).Na tej podstawie - z tytułu reprodukcji wykonanych zdjęć w wyżej wymienionych przewodnikach - powód wystąpił w pozwie z dnia 15.XI.1973 r. o zasądzenie od pozwanego kwoty 15.150 zł (po 150 zł za jedno zdjęcie według cennika ZAIKS) z odsetkami i kosztami procesu.Sąd Powiatowy dla m. Łodzi wyrokiem z dnia 30.VII.1974 r. zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 10.605 zł z 8% od dnia 4.XII.1973 r., w pozostałej części żądanie oddalił. Na skutek rewizji pozwanego Sąd Wojewódzki uchylił wyrok w części uwzględniającej powództwo i w tym zakresie przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Wojewódzkiemu (w I instancji), jako rzeczowo właściwemu (art. 17 pkt 2 k.p.c.), skoro spór dotyczy ochrony praw autorskich powoda.Po ponownym rozpoznaniu sprawy powództwo zostało oddalone. Według dokonanych ustaleń reprodukcja w przewodnikach z 1968 i 1971 r. wykonanych przez powoda zdjęć fotograficznych nastąpiła bez zapytania o zgodę powoda i bez wypłaty z tego tytułu powodowi dodatkowego wynagrodzenia, przy czym do obydwóch przewodników wykorzystano "klisze i zdjęcia z archiwum Muzeum, wykonane przez szereg lat przez różnych pracowników", specjalnych zaś zdjęć powód w tym celu (reprodukcji w przewodnikach) nie wykonywał.Wszystkie zdjęcia wykorzystane w przewodnikach wykazują "cechy fotografii dokumentacyjnej katalogowej, są tylko odwzorowaniem przedmiotów rzeczywistych, zostały wykonane w konwencji typowej dla fotografowania eksponatów muzealnych" i stanowią technicznie poprawne odwzorowanie rzeczywistości, "poprawną technicznie dokumentację fotograficzną eksponatów muzealnych". Zamieszczone zatem w obu przewodnikach zdjęcia wykonane przez powoda (przy czym autorstwo powoda co do niektórych nie zostało wykazane), pozbawione twórczej samodzielności i inwencji artystycznej, nie podlegają ochronie prawa autorskiego, jako zaś własność Muzeum mogą być wykorzystywane przez nie w różnych celach, nie wyłączając reprodukcji we własnych wydawnictwach. Gdyby zaś nawet można było uznać sporne zdjęcia "za utwory artystyczne w rozumieniu art. 1 prawa autorskiego", to - skoro wykorzystanie zdjęć nastąpiło w interesie społecznym, a nie w celu osiągnięcia korzyści materialnej - przepisy art. 19-21 prawa autorskiego wyłączają zasadność powództwa w sprawie.Uzasadnienie prawneRozpoznając rewizję powoda, opartą na zarzucie naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnię przepisów prawa autorskiego (art. 1 oraz art. 18-21) oraz niewyjaśnienia wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności (art. 368 pkt 1 i 3 k.p.c.), Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Z zawartej między stronami umowy o pracę nie wynikało, co jest w sprawie niesporne, uprawnienie pozwanego do reprodukcji w przewodnikach po wystawie Muzeum wykonanych przez powoda zdjęć fotograficznych poszczególnych eksponatów. Reprodukcja zdjęć w przewodnikach (objętych sporem) nastąpiła bez zgody powoda. W związku z tym powód wywodzi dochodzone roszczenie z naruszenia jego praw autorskich do reprodukowanych w przewodnikach zdjęć jako utworów prawnie chronionych na podstawie art. 1 i 2 § 1 prawa autorskiego.Prawo autorskie do dzieła powstaje, gdy dzieło to zawiera elementy osobistej twórczości autora w treści lub formie, gdy nosi cechę oryginalności. Dotyczy to również fotografii (przy zachowaniu warunku zastrzeżenia prawa autorskiego stosownie do art. 2 § 1), niezależnie od tematyki utworu i techniki jego wykonania (jego wartości artystycznej). Utwór fotograficzny, który nosi cechy osobistej twórczości jego autora, jest przedmiotem prawa autorskiego i jeśli czyni zadość przepisowi art. 2 § 1 ustawy o prawie autorskim, podlega ochronie tego prawa. Nie będzie podlegać tej ochronie fotografia, która spełniała funkcję wyłącznie rejestracyjną (np. jest wykonana według wyraźnie dla autora określonego sposobu przy zastosowaniu ściśle określonych norm itp.), tym samym jest pozbawiona cech twórczości osobistej (cech utworu oryginalnego).Pod tym też kątem podlega ocenie opinia biegłego, nie zaś, jak w sprawie, pod kątem wartości artystycznej reprodukowanych fotografii powoda (stopnia artyzmu itp.), wobec czego opinia ta zasadnie została - co do jej mocy dowodowej (w związku z art. 1 pr. aut.) - zakwestionowana przez skarżącego.Nie wyjaśnia tym samym niczego stwierdzenie, że wykonane przez powoda zdjęcia były "tylko odwzorowaniem przedmiotów". Każda bowiem fotografia polega na uzyskaniu obrazów "przedmiotów" przy stosowaniu właściwych jej sposobów i środków (utwór plastyczny).Odmawiając zdjęciom wykonanym przez powoda ochrony prawa, sąd orzekający powołał się ponadto (przy założeniu, iż są przedmiotem prawa autorskiego) na "unormowania zawarte w art. 18-21 pr. aut., skoro wykorzystanie zdjęć nastąpiło w imię interesu społecznego". W zakresie utworów plastycznych przypadki i sposób dozwolonego korzystania z utworu prawnie chronionego określa art. 20 pr. aut. Globalne powołanie przepisów (art. 18-21) lub sytuacji przez nie uregulowanych jest niewystarczające, co do tego zaś, jaki przypadek wchodzi w sprawie w grę, brak stanowiska i niezbędnych ustaleń.Z przytoczonych względów należało, wobec zasadności podstaw zaskarżenia wyroku, orzec na podstawie art. 388 § 1 k.p.c. jak w sentencji.