II CR 242/78

SentencjaPo rozpoznaniu w dniu 8 sierpnia 1978 r. sprawy z powództwa Marii N. przeciwko Wydawnictwu w P. i Parkowi Zoologicznemu w P. o ochronę praw autorskich na skutek rewizji pozwanego Parku Zoologicznego i zażalenia powódki od wyroku Sądu Wojewódzkiego w P. z dnia 31 stycznia 1978 r., sygn. akt I C 379/77 1. rewizję pozwanego oddala; 2. zmienia orzeczenie o kosztach procesu zawarte w punktach V i VI wyroku w ten sposób, że zasądza od pozwanego ad. 2 na rzecz powódki w miejsce kwot wskazanych w punkcie V kwotą 2 492 zł oraz że nie obciąża powódki kosztami procesu na rzecz pozwanego ad. 1; 3. zasądza od pozwanego ad. 2 Parku Zoologicznego na rzecz powódki kwotę 700 zł tytułem zwrotu kosztów procesu za II instancję. Uzasadnienie faktyczneWyrokiem z dnia 31.I.1978 r. Sąd Wojewódzki ustalił, że twórcą zdjęć fotograficznych reprodukowanych w książce pt. "Ogród Zoologiczny w P." na s. 39 i 66 jest powódka, zakazał pozwanemu Parkowi Zoologicznemu reprodukowania utworów powódki bez jej zgody, zasądził od pozwanego na rzecz powódki kwotę 2 400 zł z odsetkami, oddalił powództwo w pozostałej części i w stosunku do współpozwanego Wydawnictwa, zasądził od pozwanego Parku Zoologicznego na rzecz powódki kwotę 798 zł tytułem zwrotu połowy opłat sądowych i kwotę 282 zł tytułem zwrotu połowy wydatków na biegłego oraz zasądził od powódki na rzecz Wydawnictwa kwotę 1 000 zł tytułem zwrotu kosztów procesu. Sąd Wojewódzki ustalił, że pozwany Park Zoologiczny wykorzystał w wydanej przez siebie książce pt. "Ogród Zoologiczny w P." bez zgody powódki 50 wykonanych przez nią fotografii, przy czym 2 z tych fotografii opatrzył nazwiskiem nie powódki, a Z. P. Pozwany przyznał tę ostatnią okoliczność, stwierdzając, że nastąpiło to wskutek omyłki i przepraszając za to powódkę, natomiast co do pozostałych zdjęć twierdził, że zostały one wykonane przez powódkę w ramach jej obowiązków służbowych w czasie, gdy była zatrudniona przez pozwanego, zatem miał on prawa wykorzystania ich nawet bez zgody powódki. Sąd Wojewódzki ustalił w związku z tym, że wszystkie fotografie wykonane przez powódkę miały stempel z imieniem i nazwiskiem powódki oraz zastrzeżenie jej praw autorskich. Na podstawie opinii biegłego z zakresu fotografiki, Sąd ustalił, że 10 spośród 50 zdjęć wykorzystanych przez pozwanego ma cechy utworu artystycznego w rozumieniu prawa autorskiego, pozostałe zdjęcia mają charakter dokumentalny względnie reportażowy. W tych warunkach Sąd Wojewódzki przyjął, że 10 zdjęć konkretnie wymienionych, które miały cechy utworów artystycznych i co do których prawa autorskie zostały zastrzeżone, podlega ochronie zgodnie z art. 2 § 1 Prawa autorskiego (Dz. U. z 1952 r. Nr 34, poz. 234). Powódka jako twórca może przeto na podstawie art. 56 i 52 Prawa autorskiego domagać się ochrony zarówno autorskich dóbr osobistych przez zaniechanie dalszej reprodukcji utworów powódki bez jej zgody i z pominięciem jej nazwiska, jak i odszkodowania. Zgodnie z opinią biegłego, honorarium za wykorzystanie 1 zdjęcia fotograficznego wynosi od 210 zł do 240 zł. Sąd, przyjmując stawkę po 240 zł, zasądził na rzecz powódki 2 400 zł za 10 zdjęć.Sąd Wojewódzki uznał jednocześnie powództwo za nieuzasadnione w stosunku do współpozwanego Wydawnictwa, które zajmowało się jedynie na zlecenie Parku Zoologicznego stroną techniczno­edytorską książki.Od powyższego wyroku pozwany Park Zoologiczny wniósł rewizję w części uwzględniającej powództwo, zaś powódka wniosła zażalenie na orzeczenie o kosztach procesu. Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy rozważył, co następuje: Strona pozwana podtrzymuje pogląd wyrażony w I instancji, że z uwagi na to, iż zdjęcia fotograficzne zostały wykonane przez powódkę w ramach stosunku służbowego łączącego ją z pozwanym i że należały w zasadzie do kategorii "reporterskich zdjęć fotograficznych", nie stanowią one przedmiotu praw autorskiego w myśl art. 2 § 1 w zw. z art. 5 pkt 3 ustawy z dnia 10 lipca 1952 r. o prawie autorskim (Dz. U. Nr 34, poz. 234, z późn. zm.). Pogląd powyższy jest chybiony o tyle, że jak wynika z opinii biegłego, co najmniej 10 spośród 50 zdjęć wykonanych przez powódkę miało charakter utworów artystycznych i było przedmiotem prawa autorskiego. Okoliczność, że powódka wykonała te zdjęcia w czasie łączącego ją z pozwanym stosunku pracy na stanowisku technika­fotografa nie pozbawia jej ochrony, jak prawidłowo bowiem ustalił Sąd Wojewódzki, do obowiązków powódki należało jedynie sporządzanie zdjęć dla potrzeb dokumentacji ZOO, nie została zaś zawarta żadna umowa na wykonanie zdjęć do albumu względnie innej publikacji przygotowywanej przez pozwanego. Chybiony jest również zarzut wadliwości ustalenia, że wykonane przez powódkę zdjęcia fotograficzne zostały zaopatrzone w jej nazwisko z zastrzeżeniem praw autorskich. Sąd Wojewódzki oparł powyższe ustalenie na zeznaniu św. J. J., zatrudnionej u pozwanego w charakterze specjalisty do spraw dokumentacji, która stwierdziła, że odbitki znajdujące się w archiwum pozwanego mają stempel z imieniem i nazwiskiem powódki oraz zastrzeżeniem jej praw autorskich i przedłożyła Sądowi te odbitki. Wprawdzie świadek przedłożyła Sądowi tylko 31 fotografii (koperta w aktach), jednakże zeznała jednocześnie, że nie zdołała odszukać wszystkich zdjęć, gdyż były one wydawane dla różnych celów i mogą być w obiegu (k. 50). Wobec przy tym kategorycznego zeznania świadka, że wszystkie zdjęcia opublikowane w książce pt. "Ogród Zoologiczny w P." zostały podpisane przez powódkę imieniem i nazwiskiem i zaopatrzone stemplem "praw autorskie zastrzeżone" (k. 45), Sąd Wojewódzki miał wszelkie podstawy do dokonania omawianego ustalenia. Gołosłowne kwestionowanie w rewizji zeznań świadka (własnego pracownika, specjalisty od dokumentacji fotograficznej) przy braku jakichkolwiek przeciwdowodów nie może odnieść skutku. Jeżeli chodzi wreszcie o zarzut, że biegły nie wskazał konkretnie, dlaczego 10 spośród 50 zdjęć uważa za mające cechy utworu artystycznego, jest on częściowo trafny, gdyż biegły w pisemnej opinii wyliczył tylko zdjęcia (ze wskazaniem stronic książki) kwalifikujące się jako artystyczne bez bliższego uzasadnienia. Jak wynikałoby jednak z protokółu rozprawy (k. 41), biegły na pytanie stron wyjaśnił tę kwestię bliżej. Faktem jest, że ani na tej rozprawie, ani na rozprawie poprzedzającej wydanie wyroku żadna ze stron opinii biegłego pod tym względem nie zakwestionowała ani nie wnosiła o powołanie innego biegłego. W tych warunkach również ten zarzut podniesiony w instancji rewizyjnej nie może odnieść skutku. Z tych przyczyn i na mocy art. 387 kpc Sąd Najwyższy oddalił rewizję pozwanego. Sąd Najwyższy uznał natomiast za uzasadnione zażalenie powódki na orzeczenie o kosztach procesu. Powódka utrzymała się całkowicie ze swoim żądaniem ochrony dóbr osobistych (w postaci zakazu reprodukowania jej utworów bez jej zgody i uznania jej za autorkę 2 zdjęć podpisanych innym nazwiskiem), a uległa tylko do wysokości roszczenia w zakresie autorskich praw majątkowych, gdyż z dochodzonej kwoty 9 750 zł Sąd zasądził 2 400 zł. Słusznie więc powódka podnosi, że wynikowi procesu bardziej będzie odpowiadać rozłożenie kosztów w stosunku 3/4 do 1/4 części niż po połowie, jak to uczynił Sąd Wojewódzki. Żądanie przeto zasądzenia kwoty 2 492 zł przy uwzględnieniu zarówno wydatków na adwokata, jak na wpis sądowy i na biegłego, jest uzasadnione (1 200 zł honorarium adwokata + 1 597 zł wpis od pozwu + 564 zł wydatki na biegłego = 3 365 zł x 1/4 = 2 492 zł). Trafnie również podnosi powódka, że o ile chodzi o koszty procesu związane z oddaleniem powództwa w stosunku do współpozwanego Wydawnictwa, Sąd powinien był zastosować art. 102 kpc Wydawnictwo było formalnie wydawcą książki (choć na zlecenie Parku Zoologicznego) i powódka mogła zasadnie przypuszczać, że odpowiada ono za naruszenie jej praw autorskich. Z tych przyczyn Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.