IV CR 179/59

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa M.K. przeciwko Skarbowi Państwa (Kuratorium Okręgu Szkolnego Poznańskiego) o 145.784,45 zł na skutek rewizji powoda od wyroki Sądu Wojewódzkiego w Poznaniu z dnia 17 grudnia 1958 r., sygn. akt II C 2112/57, rewizję tę oddalił.Uzasadnienie faktyczneWedług twierdzeń przytoczonych w pozwie powód będąc zawodowym nauczycielem został niesłuszną decyzją Centralnego Urzędu Szkolenia Zawodowego w Warszawie z dnia 27.VII.1953 r. przeniesiony w stan nieczynny, a dalszą decyzją z dnia 26.I.1954 r. przeniesiony w stan spoczynku. Dla wykazania bezzasadności obu tych decyzji powód powołuje się na orzeczenie Komisji Rehabilitacyjnej dla nauczycieli w Poznaniu z dnia 5.III.1957 r. przyznając powodowi prawo do państwowej czynnej służby w zawodzie nauczycielskim.Twierdząc, że w wyniku przeniesienia w stan spoczynku doznał rozstroju nerwowego, a w dalszym następstwie padaczki, co uniemożliwiło podjęcie na nowo pracy w zawodzie nauczycielskim, powód żąda w pozwie odszkodowania od Skarbu Państwa w wysokości 145.874,45 zł. w oparciu o przepis art. 5 ustawy z dnia 15.XI.1956 r. o odpowiedzialności Państwa za szkody wyrządzone przez funkcjonariuszów państwowych (Dz. U. Nr 54, poz. 243).Sąd Wojewódzki oddalił powództwo uznając, że nie zachodzi przewidziany w art. 157 § 2 k.z. związek przyczynowy między chorobą padaczki u powoda, a faktem przeniesienia go w stan spoczynku. Nadto Sąd powołuje się na brak drogi sądowej, o ile powód roszczenie swe wywodzi z przepisów ustawy z dnia 27.IV.1956 r. o prawach i obowiązkach nauczycieli, wówczas bowiem dochodzone roszczenie miałoby charakter publiczno-prawny.W rewizji powód wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku zarzucał nienależyte rozważenie okoliczności dotyczących decyzji przeniesienia go w stan spoczynku, wskutek której organ pozwanego dopuścił się bezprawia i spowodował u powoda chorobę padaczki, oraz błędne uznanie, że nie zachodzi związek przyczynowy między bezprawnym działaniem pozwanego, a wyrządzoną powodowi szkodą, głównie w wyniku bezpodstawnej odmowy przeprowadzenia powołanego na tę okoliczność dowodu z biegłego.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Wynikająca z postanowień art. 1-3 ustawy z dnia 15.XI.1956 r. zasada, że do odpowiedzialności Państwa unormowanej w omawianej ustawie stosuje się ogólnie obowiązujące przepisy prawa cywilnego, a więc w pierwszym rzędzie przepisy o odpowiedzialności za tzw. czyny niedozwolone, doznaje pewnych ograniczeń w odniesieniu do odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną na skutek wydania orzeczenia lub zarządzenia. Stosownie bowiem do postanowień art. 4 ust. 1 tej ustawy Państwa odpowiada z reguły tylko wówczas, gdy przy wydaniu orzeczenia lub zarządzenia nastąpiło naruszenie prawa ścigane w trybie postępowania karnego lub dyscyplinarnego, a wina sprawcy szkody została stwierdzona w wyroku karnym lub orzeczeniu dyscyplinarnym albo uznana przez organ przełożony nad sprawcą szkody.Wprowadzenie ograniczeń przewidzianych w art. 4 tym można wytłumaczyć, że stosowanie w zakresie objętym tym artykułem ogólnie obowiązujących przepisów prawa cywilnego bez żadnych dodatkowych warunków mogłoby okazać się dla Państwa zbyt uciążliwe. - Zaniechanie wprowadzenia omawianych ograniczeń musiałoby nadto spowodować obarczenie sądów powszechnych we wszystkich tego rodzaju sprawach obowiązkiem badania legalności decyzji władzy administracyjnej. Przytoczone względy zadecydowały o zacieśnieniu odpowiedzialności Państwa za szkody wyrządzone na skutek wydania orzeczenia lub zarządzenia do przypadków szczególnie rażących, tj. do takich, w których przy wydaniu orzeczenia nastąpiło naruszenie prawa, ścigane w trybie postępowania karnego lub administracyjnego, a wina sprawcy została ustalona w wyroku karnym lub orzeczeniu dyscyplinarnym.Celem ułatwienia poszkodowanemu jak najszybszego uzyskania wynagrodzenia, ustawa rezygnuje z wymogu stwierdzenia winy wyrokiem karnym lub dyscyplinarnym, jeżeli wina ta zostanie dobrowolnie uznana przez organ przełożony nad sprawcą.Te przesłanki materialno-prawne nabierają szczególnego znaczenia, gdyż szkoda ma być wynikiem orzeczenia administracyjnego, które Państwo wydaje z mocy swobodnego uznania władzy. Tego rodzaju decyzje nierzadko zachodzące w postępowaniu administracyjnym, tylko wyjątkowo mogłyby uzasadniać zawinienie funkcjonariuszy o charakterze karnym lub dyscyplinarnym, uzasadniając odpowiedzialność Państwa, np. jeśliby stanowiły rażące naruszenie instrukcji dotyczących sposobów załatwiania spraw. Decyzja przeniesienia powoda w stan spoczynku jest kwestionowana z punktu widzenia jej merytorycznej zasadności, nie wskazuje się natomiast takich okoliczności, które uzasadniałyby wniosek iż została ona wydana z naruszeniem prawa, ściganym w trybie postępowania karnego lub dyscyplinarnego. Nie dowodzi takiego naruszenia prawa przy jej wydaniu fakt, że w 3 lata później Komisja Rehabilitacyjna przywraca powodowi prawo do państwowej służby w zawodzie nauczycielskim, komisja bowiem stwierdza jedynie, że przeniesienie powoda w stan spoczynku było nieuzasadnione. Nie zachodzi tu również przypadek uznania winy przez organ przełożony.Obejście wymogów z art. 4 ustawy z 15.XI.1956 r. poprzez przepis art. 5 tej ustawy nie może być uznane za dopuszczane. Przepis bowiem art. 5 nie usprawiedliwia wcale wyłączenia go spod zasad określonych w art. 4 i art. 1 tejże ustawy. Przepis art. 5 może mieć zastosowanie, gdy brak jest podstaw do odpowiedzialności w przepisach prawa cywilnego (np. Państwo jako właściciel samochodu nie odpowiada z mocy art. 153 § 2 k.z. za szkodę wyrządzoną przez kierowcę swego funkcjonariusza, jeżeli zostało przez niego pozbawione możliwości rozporządzania tym pojazdem). Ustawodawca jednak nie dopuszcza możliwości uwzględnienia powództwa, gdy brak jest warunków odpowiedzialności przewidzianych w ustawie z 15.XI.1956 r., nie wyłączając warunków z art. 4 tej ustawy, gdy szkoda jest następstwem orzeczenia lub zarządzenia. Oczywiście gdyby zachodziły wszelkie warunki art. 4 cyt. ustawy w konkretnej sprawie, to Państwo odpowiadałoby tylko za normalne następstwa działania, które spowodowało szkodę (art. 157 § 2 k.z.). Związek przyczynowy w rozumieniu art. 157 § 2 k.z. ogranicza się do następstw normalnych, tj. takich jakie na podstawie doświadczenia życiowego należy uznać za stanowiące z reguły skutki danego rodzaju działań lub zaniechań. Za normalne należy poczytać wszystkie te następstwa, których zobowiązany do odszkodowania mógł się spodziewać i z którymi na podstawie ogólnego doświadczenia życiowego mógł był się liczyć, przy czym miarodajny będzie nie pogląd subiektywny zobowiązanego, lecz punkt widzenia człowieka rozsądnego i przezornego.Oceniając w taki sposób przytoczoną przez powoda szkodę nie można żadną miarą przyjąć, by normalnym następstwem decyzji o przeniesieniu pracownika w stan spoczynku było uszkodzenie ciała bądź choroba tego rodzaju jak padaczka. Z tego rodzaju następstwem nie mogła władza przenosząca powoda w stan spoczynku się liczyć. I z tych przyczyn powództwo nie mogłoby być uwzględnione.W świetle powyższych wywodów zarzuty rewizji muszą być uznane za nieistotne dla wyników sprawy.Rewizja przeto dla braku uzasadnionych podstaw podlegała oddaleniu (art. 383 k.p.c).