IV CR 317/81

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN A. Gola (sprawozdawca). Sędziowie SN: Z. Marmaj, J. Niejadlik.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 11 września 1981 r. sprawy z powództwa Tadeusza K. przeciwko Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej w Uściu Gorlickim o uchylenie uchwały walnego zgromadzenia i zapłatę na skutek rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Nowym Sączu z dnia 27 marca 1981 r. sygn. akt I C 6/81uchylił zaskarżony wyrok w części oddalającej powództwo o zapłatę kwoty 74.687 zł z odsetkami i orzekającej o opłatach sądowych i kosztach procesu i w tym zakresie sprawę przekazał Sądowi Wojewódzkiemu w Nowym Sączu do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach procesu za instancję rewizyjną.Uzasadnienie faktycznePowód Tadeusz K. domagał się w pozwie uchylenia uchwał walnego zgromadzenia Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej w U. G. z dnia 8.IX.1979 r. o wykluczeniu go ze Spółdzielni i zatwierdzającej uchwałę zarządu Spółdzielni o odwołaniu go ze stanowiska głównego księgowego oraz zasądzenia kwoty 11.212 zł z tytułu premii bilansowej, kwoty 3.364 zł z tytułu premii za II kwartał i ekwiwalentu za czas nie przepracowany wskutek bezpodstawnego wykluczenia go ze Spółdzielni. W toku sporu powód zmienił swoje żądanie, domagając się stwierdzenia istnienia członkostwa w pozwanej Spółdzielni, uchylenia uchwał o odwołaniu go ze stanowiska głównego księgowego, zapłaty kwoty 49.212 zł tytułem odszkodowania, kwoty po 8.569 zł miesięcznie do chwili dopuszczenia go do pracy przez pozwaną, kwoty 11.212 zł z tytułu premii bilansowej za rok 1979 i zapłaty zasiłku rodzinnego.Wyrokiem zaocznym z dnia 28.XII.1979 r. Sąd Wojewódzki w Nowym Sączu uchylił uchwałę walnego zgromadzenia pozwanej Spółdzielni z dnia 8.IX.1979 r. o wykluczeniu powoda ze Spółdzielni i uchwałę o odwołaniu powoda ze stanowiska głównego księgowego oraz zasądził od pozwanej na rzecz powoda kwotę 49.212 zł, co do kwoty 3.322 zł zaś postępowanie umorzył.Na skutek sprzeciwu od wyroku zaocznego pozwanej po przeprowadzeniu dalszego postępowania dowodowego Sąd Wojewódzki wyrokiem z dnia 16.V.1980 r. uchylił wyrok zaoczny i powództwo oddalił.Wyrok ten powód zaskarżył rewizją, którą Sąd Najwyższy uwzględnił, zaskarżony wyrok uchylił i sprawę przekazał Sądowi Wojewódzkiemu do ponownego rozpoznania. Sąd Najwyższy polecił przy ponownym rozpoznaniu rozważyć wnikliwiej istnienie podstaw statutowych do wykluczenia powoda ze Spółdzielni i wyjaśnić zasadność roszczeń finansowych powoda.Wyrokiem z dnia 27.III.1981 r. Sąd Wojewódzki utrzymał w mocy wyrok zaoczny z dnia 28.XII.1979 r. w pkt I i III, a w pkt II do kwoty 49.036 zł, w pozostałej zaś części powództwo oddalił. Sąd Wojewódzki ustalił, że stosownie do § 12 ust. 1 statutu obowiązującego w roku 1979 wykluczenie ze Spółdzielni mogło nastąpić wtedy, gdy członek z powodów przez niego zawinionych nie wypełniał obowiązków wynikających ze statutu bądź w inny sposób działał na szkodę Spółdzielni. Zgodnie zaś z § 5 uchwały nr XXVIII/39A/73 ZCZRSP z dnia 20.IX.1973 r. zarząd Spółdzielni może odwołać głównego księgowego ze skutkiem natychmiastowym w razie poważnego naruszenia obowiązków służbowych bądź popełnienia przez niego (albo domownika) przestępstwa. Odwołanie takie wymaga zgody WZRSP i zatwierdzenia przez walne zgromadzenie.Przeprowadzone postępowanie nie pozwalało na przyjęcie istnienia przesłanek do zastosowania względem powoda tak surowych sankcji. Odmowę udzielenia powodowi urlopu w świetle poczynionych ustaleń Sąd Wojewódzki uznał za szykanę, a wobec tego samowolne rozpoczęcie urlopu wcześniej zaplanowanego przez powoda nie mogło być uznane za samowolę i poważne naruszenie obowiązków służbowych. Wobec tego uchwałę o wykluczeniu powoda ze Spółdzielni ocenić należało jako bezzasadną. Wskutek wykluczenia powoda ze Spółdzielni utracił on miesięczne wynagrodzenie w kwocie 7.475 zł. Ponieważ powód m.in. także wskutek niewydania mu świadectwa pracy nie mógł do dnia 31.III.1980 r. podjąć innej pracy, przyznano mu za ten czas odszkodowanie w kwocie 49.036 zł.Pozostałe roszczenia finansowe powoda - jako nie pozostające w bezpośrednim związku z uchwałą o wykluczeniu ze Spółdzielni - Sąd Wojewódzki oddalił.Chodziło wśród nich o świadczenia pieniężne o charakterze uznaniowym, które wykraczają poza zakres kognicji sądu. Były też inne, co do których tryb nie został przez powoda wyczerpany. Powód może i powinien ich dochodzić na drodze wewnątrzspółdzielczej. Jeszcze innych świadczeń Sąd Wojewódzki nie rozważał, gdyż powód nie wykazał, iż spełniałby wymagania do ich przyznania. Jeżeli chodziło o żądany zasiłek rodzinny, to Sąd Wojewódzki stanął na stanowisku, że powód powinien go dochodzić w postępowaniu przed ZUS.W rewizji od tego ostatniego wyroku powód, powołując podstawy zaskarżenia z art. 368 pkt 1 i 4 k.p.c., domagał się jego zmiany przez przyznanie mu odsetek od kwoty zasądzonej (49.036 zł) i zasądzenia od pozwanej na jego rzecz dalszej kwoty 74.687 zł z 8% od dnia 15.IX.1979 r.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Na rozstrzygnięciu Sądu Wojewódzkiego co do oddalenia pozostałych roszczeń pieniężnych powoda zaciążyło - jak na to wskazuje uzasadnienie zaskarżonego wyroku - stanowisko tego Sądu, że powód może roszczeń tych dochodzić w trybie postępowania wewnątrzspółdzielczego. Na uzasadnienie takiego poglądu Sąd Wojewódzki powołał § 10 i § 28 statutu Spółdzielni. Sąd Wojewódzki przeoczył przy tym, że przepis § 10 statutu rolniczych spółdzielni produkcyjnych z 1979 r. reguluje wyłącznie tryb postępowania odwoławczego wewnątrzspółdzielczego co do roszczeń wynikających ze stosunku członkostwa, przez co rozumieć należy wynikające z ustawy lub statutu prawa i obowiązki członkowskie. Tryb postępowania wewnątrzspółdzielczego nie dotyczy natomiast roszczeń z tytułu wykonanej przez członka pracy i świadczeń związanych z zajmowaniem w Spółdzielni określonego stanowiska. Roszczeń tego rodzaju można dochodzić w drodze sądowej bez wyczerpania postępowania wewnątrzspółdzielczego (por. art. 120 § 1 ustawy o spółdzielniach i ich związkach).Przepis § 28 statutu, na który powołał się Sąd Wojewódzki, nie wymienia w żadnym z 16 jego punktów tego rodzaju roszczeń, jako zastrzeżonych do właściwości walnego zgromadzenia. Dlatego też powołanie tego przepisu na uzasadnienie stanowiska Sądu Wojewódzkiego było chybione.Wadliwe stanowisko Sądu Wojewódzkiego powoduje uchylenie jego wyroku w części zaskarżonej i przekazanie sprawy w tym zakresie Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania (art. 388 § 1 i art. 108 § 2 k.p.c.).Rozpoznając ponownie sprawę w tym zakresie, Sąd Wojewódzki dopuści dowód z opinii biegłego (art. 278 § 1 k.p.c.) z zakresu wynagrodzeń i premiowania osób zatrudnionych w księgowości rolniczych spółdzielni produkcyjnych, który powinien dokonać wyliczenia należności powoda przez niego utraconych w związku z zajmowaniem przez niego w pozwanej Spółdzielni stanowiska głównego księgowego. Rzeczą biegłego będzie w szczególności wyjaśnienie kwoty utraconej przez powoda wskutek pozbawienia go stanowiska głównego księgowego z dniem 8.IX.1979 r. i pozostawienia bez pracy do dnia 1.IV.1980 r. Sąd Wojewódzki przyjął dla tego wyliczenia jako datę początkową dzień 15.IX.1979 r., podczas gdy uchwała walnego zgromadzenia zatwierdzająca uchwałę zarządu o odwołaniu powoda z zajmowanego stanowiska zapadła już w dniu 8.IX.1979 r. Powód podniósł przeto zasadnie, w rewizji, że Sąd Wojewódzki pozbawił go odszkodowania za okres jednego tygodnia.Rzeczą biegłego będzie też wyjaśnienie spełnienia przesłanek do uzyskania przez powoda premii bilansowej za rok 1978 i premii bilansowej za rok 1978 i premii kwartalnej za II, III i IV kwartał 1979 r. oraz za I kwartał roku 1980.Należy przy tym mieć na uwadze różnice wynikające z unormowań zawartych w obowiązującej do dnia 31 grudnia 1979 r. uchwale nr XLIX/79/70 Zarządu Centralnego Związku Rolniczych Spółdzielni Produkcyjnych z dnia 2 października 1970 r. w sprawie zasad opłaty pracy członków i ich domowników w rolniczych spółdzielniach produkcyjnych i obowiązującej od dnia 1.I.1980 r. uchwały nr VII/27/79 z dnia 30 czerwca 1979 r. tegoż Zarządu. Biegły zwrócił przy tym również uwagę na pkt 8 protokołu nr 12/79 z dnia 28 lipca 1979 r., według którego postanowiono wystąpić o 100% premii dla głównego księgowego (powoda).Biegły zajmie się też wyjaśnieniem istnienia podstaw do żądania przez powoda dodatku za staż pracy, przy czym dodatku takiego powód nie może się od pozwanej domagać za okres po dniu 1.IV.1980 r., kiedy to uzyskał zatrudnienie w innej rolniczej spółdzielni produkcyjnej. Podjęcie pracy w innej spółdzielni stanowi wyraz definitywnego zerwania więzi powoda z pozwaną i roszczenia powoda za okres po dniu 1.IV.1980 r. kierowane do pozwanej nie znajdują żadnego usprawiedliwienia.Należy to również odnieść do żądania zapłaty różnicy wynagrodzenia za okres po dniu 1.IV.1980 r., określonej w rewizji na kwotę 31.380 zł.Rozpoznając ponownie sprawę, Sąd Wojewódzki rozważył wnikliwiej sprawę w zakresie żądania nagrody za ukończenie studiów. W kwestii tej zarząd pozwanej podjął już wstępną decyzję na posiedzeniu odbytym w dniu 1.VIII.1979 r. (patrz pkt 18 protokołu nr 13/79).Powód powoływał się też zasadnie na to, że w zaskarżonym wyroku - przez pominięcie wcześniejszego rozstrzygnięcia o odsetkach - pozbawiono go odsetek od zasądzonej sumy 49.036 zł. Uchybienie to Sąd Najwyższy skorygował poprzez stosowne sprostowanie zaskarżonego wyroku (art. 350 § 3 k.p.c.).Oddalając powództwo o zapłatę utraconego wskutek pozbawienia powoda zatrudnienia i tym samym uprawnienia do pobierania zasiłku rodzinnego, Sąd Wojewódzki przeoczył, że powód dochodzi tej należności w ramach zgłaszanych roszczeń odszkodowawczych za okres od września 1979 r. do końca marca 1980 r. W tej sytuacji nie mogło być uznane za trafne stanowisko, że powód powinien świadczeń tych dochodzić za pośrednictwem ZUS. Utracone świadczenia z tytułu zasiłku rodzinnego stanowią w niniejszym sporze jeden ze składników roszczenia odszkodowawczego. Obowiązek wyrównania tej szkody - jeśli powód byłby uprawniony do pobierania tego zasiłku - spoczywa zatem także na pozwanej.Ponieważ zachodziła potrzeba poczynienia dalszych, istotnych dla rozstrzygnięcia o żądaniu powoda ustaleń i ponownego rozważenia zgłoszonych żądań odszkodowawczych, Sąd Najwyższy orzekł jak wyżej.