IV CR 468/83

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN S. Dmowski.Sędziowie SN: J. Ignatowicz (spr.), M. Zakrzewska.SentencjaSąd Najwyższy Izba Cywilna i Administracyjna po rozpoznaniu w dniu 13 stycznia 1984 r. sprawy z powództwa S. W. przeciwko Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej w L. o uchylenie uchwały, na skutek rewizji pozwanej od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Rzeszowie z dnia 12 października 1983 r., sygn. akt (...),zaskarżony wyrok uchyla i sprawę przekazuje Sądowi Wojewódzkiemu w Rzeszowie do ponownego rozpoznania, pozostawiając mu orzeczenie o kosztach procesu za II instancję.Uzasadnienie faktyczneWyrokiem z dnia 12 października 1983 r. Sąd Wojewódzki w Rzeszowie uchylił na skutek powództwa S. W. uchwałę walnego zgromadzenia Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej z dnia 26 kwietnia 1983 r. oraz uchwałę tegoż walnego zgromadzenia z dnia 27 czerwca 1983 r. "w przedmiocie odmowy wypłaty wynagrodzenia za wypracowane dniówki powódce jako nieważną i pozbawioną skutków prawnych" oraz zasądził od pozwanej Spółdzielni na rzecz powódki kwotę 16.000 zł. Sąd Wojewódzki dokonał następujących ustaleń faktycznych:Uchwałą z dnia 26 kwietnia 1983 r. walne zgromadzenie pozwanej Spółdzielni przyjęło regulamin podziału dochodu pomiędzy członków spółdzielni oraz wypłaty tzw. trzynastki; w myśl tego regulaminu zarówno członkowie, jak i pracownicy najemni tracą to ostatnie wynagrodzenie, a w dochodzie podzielnym spółdzielni uczestniczą tylko te osoby, które były zatrudnione w ciągu całego roku 1982. Wobec tego, że stosunek pracy z powódką - a następnie stosunek członkostwa - został rozwiązany za porozumieniem stron z dniem 15 listopada 1982 r., Spółdzielnia odmówiła jej wypłaty z tytułu udziału w dochodzie podzielnym za rok 1982. Gdyby nie ta przeszkoda, powódce należałoby się z tego tytułu 16.000 zł.Powódka zwróciła się w terminie do walnego zgromadzenia o ponowne rozpoznanie przyjętej w uchwale z dnia 26 kwietnia 1983 r. zasady podziału dochodu podzielnego, jednakże walne zgromadzenie uchwałę z dnia 27 czerwca 1983 r. jej wniosek załatwiło odmownie.Mając powyższe ustalenie faktyczne na uwadze, Sąd Wojewódzki uznał, że brak jest podstawy prawnej, która by pozwalała pozwanej Spółdzielni na pozbawienie powódki wypracowanego zarobku.Wymieniony na wstępie wyrok zaskarżyła pozwana Spółdzielnia.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Przed właściwą oceną zarzutów rewizji należy zwrócić uwagę na liczne nieścisłości, jakie występują zarówno w oświadczeniach stron, jak i w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. Tak więc w wypowiedziach tych mówi się, że powódka była pracownikiem najemnym oraz że rozwiązano z nią "stosunek pracy", choć wszystko wskazuje na to (a potwierdził to pełnomocnik pozwanej na rozprawie w Sądzie Najwyższym), że powódka była członkiem pozwanej spółdzielni. Jeżeli zaś tak, to świadczyła pracę na jej rzecz nie na podstawie stosunku pracy, lecz - zgodnie z konstrukcją przyjętą zarówno przez ustawę z 1961 r. o spółdzielniach i ich związkach, jak i przez prawo spółdzielcze z 1982 r. - w ramach stosunku członkostwa. Mówi się dalej, że powódka otrzymywała "wynagrodzenie umowne", choć były to najpewniej zaliczki na udział w dochodzie spółdzielni, a więc wynagrodzenie także nie "umowne", lecz wynikające z ogólnej regulacji dotyczącej wszystkich członków.Nie było dalej uzasadnione uchylenie przez Sąd I instancji zaskarżonej przez powódkę uchwały, powódka wytaczając powództwo nie była bowiem już członkiem, nie mogła więc zaskarżonej uchwały kwestionować na podstawie art. 38 ustawy z 1961 r., co jednak nie stoi na przeszkodzie dochodzeniu przez nią należności za wykonaną pracę, jeżeli ta uchwała była nieprawdziwa. Nie mógł też Sąd Wojewódzki w sentencji wyroku stwierdzić, że uchyla zaskarżoną uchwałę jako "nieważną", skoro przepis art. 38 wprowadził na wypadek niezgodności uchwały walnego zgromadzenia spółdzielni z prawem inną sankcję, a mianowicie tak zwaną nieważność względną, co ma takie znaczenie, że zaskarżona uchwała traci moc dopiero na skutek wyroku orzekającego o jej uchyleniu.Jeżeli chodzi o samą zasadność uchwały spółdzielni pozbawiającej pewne kategorie osób, które wykonywały pracę w określonym roku, ze względu na wcześniejsze zaprzestanie pracy w danym roku, części udziału w ogólnym dochodzie podzielnym spółdzielni, to zależy to przede wszystkim od tego, jaki system wynagrodzenia członków był w spółdzielni przyjęty: czy system udziału w dochodzie spółdzielni (z reguły system dniówek obrachunkowych), czy też stałych stawek pieniężnych. W wypadku pierwszego systemu pozbawienie członków (byłych członków) części udziału w nadwyżce bilansowej, przypadającego za okres wykonywania przez nich pracy, byłoby w świetle prawa niedopuszczalne. W takim bowiem wypadku zgodnie ze statutem (innymi aktami wewnętrznymi spółdzielni) członek w zamian za pracę partycypuje w takim dochodzie, jaki spółdzielnia ostatecznie w danym roku osiągnie; to co członek otrzymuje wcześniej, to tylko zaliczki. Wymieniona uchwała przy takim systemie byłaby więc równoznaczna z pozbawieniem członka z góry ustalonego ekwiwalentu za wykonaną pracę. Natomiast dopuszczalności takiej uchwały nie można wyłączyć przy dopuszczalnym pod rządem ustawy z 1961 r. systemie wynagrodzenia w postaci stałych stawek pieniężnych. W takim bowiem wypadku członek uzyskuje bieżące należne mu wynagrodzenie, a udział w nadwyżce stanowi dodatek do tego wynagrodzenia, o losie którego walne zgromadzenie może podjąć decyzję odpowiadającą szczególnym okolicznościom, a uzasadnioną dążeniem do tego, aby wszyscy pracujący uzyskali wynagrodzenie wedle ich pracy. Należy jednak dodać, że także przy takim systemie uchwałę, o jakiej mowa, należy zawsze oceniać w świetle zasad współżycia społecznego, gdyż łatwo może ona doprowadzić do pokrzywdzenia niektórych członków.Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Wojewódzki będzie miał na uwadze powyższe wskazania, jeżeli przy tym uzna, że stanowisko powódki znajduje oparcie w dokonanych ustaleniach, to ograniczy się do zasądzenia na jej rzecz kwoty 16.000 zł bez uchylenia - z przyczyn, o których wyżej była mowa - samej zakwestionowanej uchwały. Uchylenie to nie wchodzi w rachubę także i z tej przyczyny, że powódka jako osoba niebędąca członkiem nie może doprowadzić do pozbawienia mocy uchwały o charakterze ogólnym, dotyczącym wszystkich członków. Taki skutek mogłoby wywrzeć tylko powództwo członka (art. 38 § 6 ustawy z 1961 r.).Z powyższych zasad należało orzec z mocy art. 388 k.p.c. jak w sentencji.