IV CR 573/55

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia H. Dąbrowski. Sędziowie: S. Kałamajski (sprawozdawca), R. Czarnecki.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Kazimierza P. przeciwko Spółdzielni Inwalidów w S. o ustalenie członkostwa, po rozpoznaniu rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Poznaniu z dnia 20 kwietnia 1955 r.,rewizję oddalił.Uzasadnienie faktyczneW pozwie wniesionym dnia 21 lutego 1955 r. powód żądał "ustalenia bezskuteczności uchwały walnego zgromadzenia z dnia 13 czerwca 1954 r. potwierdzającej uchwałę rady nadzorczej z dnia 10 maja 1954 r., dotyczącej wykluczenia powoda jako członka" i "uznania, że powód jest nadal członkiem pozwanej".Sąd Wojewódzki powództwo oddalił z uzasadnieniem, że zostało ono wniesione po terminie ustanowionym w art. 52 (2) ustawy o spółdzielniach.W rewizji powód wnosi o uchylenie wyroku Sądu Wojewódzkiego i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania albo o zmianę zaskarżonego wyroku i orzeczenia zgodnie z żądaniem pozwu.Pozwana wnosi o oddalenie rewizji.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:1.Skarżący w pierwszej części rewizji zwalcza stanowisko Sądu Wojewódzkiego i wywodzi, że "niezależnie od powództwa w czasokresie 6 tygodni, przewidzianym art. 52 (2) ustawy o spółdzielniach, służy mu prawo wniesienia pozwu w przedmiocie zaskarżenia uchwały walnego zgromadzenia w dowolnym czasokresie i to na zasadach ogólnych, mianowicie w myśl art. 26 (1) ustawy o spółdzielniach", a dla poparcia swego zarzutu powołuje się na orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 11.II.1946 r. w sprawie III C 1034/45 (zamieszczone w zbiorze "Orzecznictwo Powojenne Sądu Najwyższego w sprawach cywilnych", Łódź 1948, pozycja 243).Zarzut jest chybiony.Powołane w rewizji orzeczenie Sądu Najwyższego istotnie zawiera tezę, że niezależnie od prawa członka zaskarżenia na podstawie art. 52 (dawniej 50) ustawy o spółdzielniach uchwały walnego zgromadzenia spółdzielni o wykluczeniu go z listy członków, dopuszczalne jest powództwo na zasadach ogólnych o uznanie, że wykluczenie jest bezskuteczne. Jest jednak również późniejsze orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 12.III.1954 r. w sprawie I C 942/53 (ogłoszone w "Państwie i Prawie" w zeszycie 4-5/55 na s. 788), w którym skład orzekający nie podzielił poglądu wyrażonego w sprawie III C 1034/45. Sąd Najwyższy w obecnym składzie również nie podziela poglądu wyrażonego w sprawie III C 1034/45. Orzeczenie to wydane zostało (11.II.1946 r.) w innym etapie rozwoju stosunków ekonomicznych w Polsce Ludowej, jeszcze w okresie, gdy rola i znaczenie spółdzielczości były inne, niż są obecnie. Dla uwypuklenia tej różnicy wystarczy porównać treść art. 1 ustawy o spółdzielniach w brzmieniu dawnym (które obowiązywało w dniu 11 lutego 1946 r. do czasu wejścia w życie ustawy z 20 grudnia 1949 r., zawierającej nowelę do ustawy o spółdzielniach) i w brzmieniu obecnym, obowiązującym od czasu wejścia w życie cyt. ustawy z dnia 20 grudnia 1949 r. (Dz. U. poz. 524/49). Różnica jest oczywista. Tylko dla podkreślenia zwraca się uwagę na to, że w myśl nowego przepisu działalność gospodarcza spółdzielni wyraźnie objęta jest narodowym planem gospodarczym i ma służyć dobru Państwa Ludowego.Podstawową zasadą wynikającą z istoty spółdzielczości i obowiązującą w spółdzielczości jest zasada samorządności spółdzielców. Zasada ta jednakże nie wyłącza nadzoru państwa nad spółdzielczością, a nowa rola i nowe znaczenie spółdzielni ustalone w art. 1 ustawy o spółdzielniach (w brzmieniu obecnie obowiązującym) wymagają nawet zwiększonego nadzoru czy zwiększonej ingerencji państwa. Taka sytuacja zwiększa możliwość kolizji. Niebezpieczeństwu temu zapobiec można tylko przez ścisłe przestrzeganie praworządności w życiu spółdzielni. Oba wspomniane czynniki - samorządności spółdzielców i nadzór państwa - które muszą współistnieć i działać w harmonii, są unormowane w zasadzie bądź w statucie spółdzielni, bądź w ustawie o spółdzielniach. Tylko ścisłe stosowanie tych przepisów może zapewnić konieczną harmonię i praworządność w życiu spółdzielni.Jednym z objawów nadzoru Państwa nad działalnością spółdzielni jest ingerencja sądu na skutek zaskarżenia uchwał walnego zgromadzenia członków spółdzielni. Sposób wykonywania tego nadzoru i tryb ingerencji sądu są unormowane w art. 52 ust. o spółdz. Konieczność przestrzegania zasady samorządności spółdzielców oraz konieczność utrzymania harmonii między samorządnością spółdzielców a nadzorem państwa nad spółdzielczością każą uznać, że kontrola przez sąd uchwał walnego zgromadzenia członków spółdzielni może się odbywać tylko w trybie szczególnie unormowanym w art. 52 ustawy o spółdz. Rozszerzenie ingerencji sądu z przekroczeniem ram zakreślonych w cyt. art. 52 zachwiałoby ową harmonię i praworządność, o których była wyżej mowa.Unormowanie trybu ingerencji sądu w myśl art. 52 ustawy o spółdzielniach obejmuje również przepis, że powództwo (zaskarżające uchwałę walnego zgromadzenia) należy wnieść w terminie sześciu tygodni od daty walnego zgromadzenia.Powyższe wywody dotyczą uchwał walnego zgromadzenia w ogóle, nie wyłączając uchwał zatwierdzających decyzję rad nadzorczych o wykluczeniu członka ze spółdzielni.Nawiasowo zaznaczyć można, że stosunkowo niedługi termin ustalony w art. 52 (2) ustawy o spółdz. podyktowany jest interesem spółdzielni, ogółu jej członków, jej wierzycieli i dłużników, jak też interesem społecznym (kwestia planu gospodarczego). Prawo zaskarżenia uchwał walnego zgromadzenia stwarza pewien stan niepewności co do tych uchwał. Idzie o to, by ten okres niepewności był możliwie krótki, acz dostatecznie długi dla powzięcia decyzji przez powoda co do wniesienia powództwa.Powództwo zaskarżające uchwałę walnego zgromadzenia, która zatwierdza decyzję rady nadzorczej wykluczającą członka ze spółdzielni, powinno być wniesione w terminie zakreślonym w art. 52 (2) ustawy o spółdzielniach.2.W drugiej części rewizji skarżący zarzuca, że Sąd Wojewódzki nie rozważył twierdzenia powoda, iż zwrócił się on pismami z dn. 13 czerwca, 7 lipca i 29 lipca 1954 r. do Centrali Spółdzielni Inwalidów oraz pismem z dnia 10 sierpnia 1954 r. do Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. w sprawie jego członkostwa w pozwanej Spółdzielni i dotychczas nie otrzymał odpowiedzi. Okoliczności te są, zdaniem skarżącego, istotne w związku z art. 111 pkt 2, art. 112 § 2 i art. 114 przep. og. pr. cyw.Zarzut jest nieuzasadniony. W myśl art. 111 (2) w związku z art. 114 przep. og. pr. cyw. bieg terminu z art. 52 (2) ustawy o spółdz. mógłby ulec przerwie, gdyby pisma powoda przytoczone w rewizji stanowiły czynność przedsięwziętą w celu dochodzenia spornego roszczenia przed sądem. Tak jednak nie było. Wspomniane pisma nie były czynnością, o której mowa w art. 111 (2) przep. og. pr. cyw. Pisma te zmierzały do uzyskania zmiany uchwały walnego zgromadzenia Spółdzielni przez instancje niepowołane do tego, nie mogły więc spowodować przerwy biegu terminu z art. 52 (2) ust. o spółdz.W takich warunkach brak rozważenia twierdzenia powoda o jego pismach nie miał wpływu na wynik sprawy i wobec tego nie stanowi podstawy rewizyjnej (art. 371 § 1 pkt 4 k.p.c.).3.W takim stanie sprawy Sąd Najwyższy, nie znajdując uzasadnionych podstaw rewizyjnych ani podstaw, które należy brać z urzędu pod rozwagę, rewizję powoda oddalił (art. 383 k.p.c.).