IV CR 980/56

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa1)Mariana Z.,2)Franciszka H.,3)Kazimierza J., i4)Leona W. przeciwko Powiatowemu Zarządowi Gminnych Spółdzielni "Samopomoc Chłopska" w Środzie o zapłatę, po rozpoznaniu rewizji strony pozwanej od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Poznaniu z dnia 7 stycznia 1956 r., rewizję oddalił.Uzasadnienie faktycznePowodowie, pracownicy pozwanego PZGS "Samopomoc Chłopska" w Środzie Wlkp., domagali się we wniosku zgłoszonym do Zakładowej Komisji Rozjemczej przy swym zakładzie pracy przyznania od strony pozwanej wyrównania do wypłaconego im wynagrodzenia za pracę obliczonego w procentach od obrotu za czas od dnia 1 października 1953 r. do dnia 31 grudnia 1954 r. W tym okresie pracodawca, błędnie tłumacząc obowiązujące przepisy, nie doliczał do obrotu tzw. różnic budżetowych, co zmniejszało należne wnioskodawcom wynagrodzenie. Domagali się oni z tego tytułu łącznie 12.866 zł 20 gr.Zakładowa Komisja Rozjemcza rozważała na wstępie, czy wniosek nie wpłynął po terminie określonym w art. 6 dekretu z dnia 24 lutego 1954 r. o zakładowych komisjach rozjemczych (Dz. U. z 1954 r. Nr 10, poz. 35), doszła jednak do przekonania, któremu dała wyraz w protokole z dnia 11 marca 1955 r., że jako początek terminu liczyć należy dzień wypłaty prawidłowej, tj. koniec stycznia 1955 r., wówczas bowiem dopiero wnioskodawcy upewnili się w przekonaniu o błędności poprzednich wypłat, tym samym wniosek złożony w Komisji z dnia 1 marca 1955 r. uznała Komisja za złożony w terminie.Po merytorycznym rozpoznaniu roszczeń wnioskodawców Komisja uznała za słuszne i przyznała z tego tytułu orzeczeniem z dnia 11 marca 1955 r.1)Marianowi Z. 4.355 zł 82 gr,2)Franciszkowi H. 471 zł 44 gr,3)Leonowi W. 2.287 zł 55 gr,4)Kazimierzowi J. 2.529 zł 76 gr.Na skutek odwołania pracodawcy Zarząd Głów-Zw. Zaw. Prac. Handlu decyzją z dnia 22 kwietnia 1955 r. uchylił orzeczenie Zakł. Kom. Rozj., a w uzasadnieniu swej decyzji wyraził pogląd, że dochodzoną przez wnioskodawców należność należy uważać za sprekludowaną z powodu upływu terminu z art. 6 dekretu o zakładowych komisjach rozjemczych, poza jedynie należnością za grudzień 1954 r. mieszczącą się jeszcze w ramach 3-miesięcznego terminu z art. 6 ust. 1 pkt 3 dekretu.Wnioskodawcy skorzystali z uprawnienia przewidzianego w art. 11 ust. 3 dekretu i na ich wniosek sprawa znalazła się ostatecznie w Sądzie Wojewódzkim w Poznaniu.Sąd ten po rozpoznaniu roszczeń powodów wyrokiem z dnia 7 stycznia 1956 r. zasądził dochodzone przez powodów roszczenie w kwotach takich samych, w jakich uwzględniało je orzeczenie Zakł. Komisji Rozjemczej.Sąd ten podzielił pogląd powodów co do błędności niedoliczania do obrotów tzw. różnic budżetowych, a prawidłowe obliczenie wynagrodzeń uzasadniało żądanie zapłaty kwot zasądzonych.Odpowiadając na zarzut strony pozwanej co do prekluzji z art. 6 dekretu z dnia 24 lutego 1954 r. Sąd Wojewódzki wyjaśnił, że przepis ten w postępowaniu sądowym nie ma zastosowania, gdyby zaś nawet stanąć na odmiennym stanowisku, to należałoby przyznać sądowi również przewidziane ustępem 2) tego artykułu prawo uwzględnienia żądania zgłoszonego nawet po terminie.W rewizji od tego wyroku pozwany, nie kwestionując już stanowiska Sądu co do błędności obliczenia wynagrodzenia powodów w zakresie objętym procesem i merytorycznej słuszności żądań powodów, zarzuca, że Sąd Wojewódzki z naruszeniem art. 6 dekr. o zakł. komisjach rozjemczych wyłączył zastosowanie tego przepisu w postępowaniu przed sądami, mimo że postępowanie przed sądem jest dalszym ciągiem postępowania wszczętego przed zakładową komisją rozjemczą.Rozważania Sądu na temat ewentualnych uprawnień Sądu w zakresie ust. 2 art. 6 dekretu nie odpowiadają zdaniem skarżącego przepisom art. 336 § 2 k.p.c., nie dają bowiem wyrazu, czy i w jakim zakresie Sąd z tego przepisu skorzystał.W konkluzji wnosi skarżący o zmianę wyroku i oddalenie powództwa zasądzonego ponad kwoty, do których pozwany jego zasadność w rewizji uznał.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy rozważył, co następuje:W tych granicach, w jakich do rozpoznawania sporów wynikających ze stosunku pracy w przedsiębiorstwach uspołecznionych powołana jest zakł. komisja rozjemcza, wykluczona jest droga sądowa.Droga ta otwiera się wyjątkowo w przypadkach przewidzianych w art. 10 i 11 dekretu. Będą to zawsze rozstrzygnięcia dotyczące istoty sprawy, a nie kwestii wstępnej, jaką jest zagadnienie dotrzymania przez wnioskodawcę terminu z art. 6 dekretu.Zakładowa komisja rozjemcza bada z urzędu, czy wniosek wpłynął w terminie, i wnioski spóźnione pozostawia stosownie do postanowień § 32 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 kwietnia 1954 r. w sprawie składu, sposobu powoływania i funkcjonowania zakładowych komisji rozjemczych i komisji rozjemczych przy terenowych organach związków zawodowych oraz trybu postępowania przed tymi komisjami i trybu postępowania odwoławczego (Dz. U. z 1954 r. Nr 18, poz. 68) bez rozpoznania. Odmowa rozpoznania może być zaskarżona do Zarządu Głównego, który w razie uwzględnienia odwołania przekazuje sprawę zakł. kom rozj. do rozpoznania co do istoty.W tym wstępnym stadium sprawa nie może znaleźć się w Sądzie. Drogi sądowej nie otwiera ani odmowa zakł. kom. rozjem. rozpoznania sprawy, ani uchylenie takiej decyzji przez Zarząd Gł., orzeczenia takie nie należą bowiem do decyzji przewidzianych w art. 10 i 11 dekretu, które dotyczą oczywiście merytorycznej strony sprawy. Nie przejdzie do sądu również sprawa w przypadku prawomocnej odmowy rozpoznania sprawy z powodu spóźnionego zgłoszenia wniosku.Z przedstawionego zestawienia różnych sytuacji, jakie mogą zaistnieć przy rozpoznawaniu przez zakł. kom. rozj. spraw należących do jej właściwości, wynika, że ustawodawca nie przewidywał takiego przypadku, w którym przekazanie sprawy do sądu powodowałoby potrzebę rozstrzygania przez sąd o ewentualnym spóźnieniu wniosku zgłoszonego po upływie terminów przewidzianych w art. 6. Prawomocne rozstrzygnięcie co do tej wstępnej kwestii powinno poprzedzić rozpoznanie sprawy co do istoty, a to dopiero może doprowadzić do przekazania sprawy sądowi.Rozważania dotychczasowe uwydatniają poza tym procesowy charakter postanowień art. 6 dekretu; uwidacznia się to w skutkach spóźnienia, które nie wywierają wpływu na rozstrzygnięcie co do istoty sprawy, nie prowadzą w szczególności do oddalenia wniosku, a zachowanie terminów warunkuje nadanie biegu sprawie. Ten charakter terminów podkreśla jeszcze możność ich przywrócenia w formie przewidzianej w § 32 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 kwietnia 1954 r. (Dz. U. z 1954 r. Nr 18, poz. 68), czego nie ma przy terminach prawa materialnego.Wnioskowanie zarówno z zamiaru ustawodawcy jak i z istoty przepisu art. 6 dekretu prowadzi do potwierdzenia poglądu prawnego Sądu Wojewódzkiego, że omawiany przepis nie ma zastosowania w postępowaniu przed sądem. Nie przeciw temu, jak to wywodzi skarżący, lecz również za tym poglądem przemawia i przepis art. 16 dekretu wyłączający stosowanie art. 6 do roszczeń pracowników, co do których droga sądowa nie została dekretem o zakł. kom. rozj. w ogóle ograniczona. W art. 16 nie chodzi, jak to skarżący mniema, o wprowadzenie nie uzasadnionej różnicy w sytuacji prawnej różnych grup pracowników, dochodzących przed sądem takich samych roszczeń do pracodawcy, w zależności tylko od tego, czy przed przedstawieniem sprawy do rozpoznania sądowi istniała właściwość komisji rozjemczej, ale właśnie o podkreślenie, że w postępowaniu sądowym art. 6 nie ma zastosowania.Z tych względów Sąd Najwyższy uznał rewizję za nie uzasadnioną i podlegającą oddaleniu z mocy art. 383 k.p.c.