IV CZ 211/55

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Krystyny G. przeciwko Stefanowi G. o rozwód, po rozpoznaniu zażalenia powódki na postanowienie Sądu Wojewódzkiego w Poznaniu z dnia 30 września 1955 r., zaskarżone postanowienie zmienił, wniosek pozwanego z dnia 23 września 1955 r. o orzeczenie na zasadzie art. 431 k.p.c. o jego obowiązkach przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny oddalił.Uzasadnienie faktycznePozwany w sprawie o rozwód Stefan G. wniósł o ustalenie na podstawie art. 431 k.p.c., że przez czas procesu obowiązany jest przyczyniać się do utrzymania przebywających u powódki dzieci stron Darii i Jacka kwotą 400 zł miesięcznie. Wnioskodawca wskazał przy tym, że prawomocnym wyrokiem w sprawie Sądu Powiatowego w Poznaniu została od niego na rzecz dzieci zasądzona kwota 600 zł miesięcznie, ale że wyrok ten jest niesłuszny oraz że po jego wydaniu sytuacja materialna pozwanego uległa pogorszeniu.Sąd Wojewódzki zaskarżonym postanowieniem zobowiązał pozwanego do płacenia przez czas procesu na utrzymanie rodziny kwoty 450 zł z uzasadnieniem, iż "w danych warunkach zarobkowych stron i w warunkach wspólnego zamieszkiwania sąd rozważywszy wszelkie dane faktyczne dotyczące utrzymania rodziny uznał tę kwotę za odpowiednią i wystarczającą". O istnieniu prawomocnego wyroku zasądzającego od pozwanego na rzecz dzieci kwotę 600 zł miesięcznie Sąd Wojewódzki ani w sentencji, ani w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia nie wspomniał.Pozwana wniosła zażalenie zarzucając naruszenie art. 431 k.p.c. i art. 41 kod. rodz. i domagając się oddalenia wniosku.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Wniosek pozwanego w swej treści zmierza do zmiany prawomocnego wyroku, jego zdaniem niesłusznego ("Sąd Powiatowy ustalając wysokość świadczeń nie wziął pod uwagę dysproporcji..."), zakłada więc, że sąd właściwy do orzekania o rozwodzie jest władny korygować prawomocne orzeczenie w zakresie, w którym może orzekać na mocy art. 431 k.p.c.Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wydaje się wynikać, że Sąd Wojewódzki podzielił pogląd wniosku i że orzekł o zmianie wyroku Sądu Powiatowego w Poznaniu uważając go za niesłuszny, a w takim razie naruszył oczywiście art. 366 k.p.c.Jeżeli natomiast Sąd Wojewódzki miał na myśli obniżenie zasądzonych prawomocnie alimentów wobec zmiany stosunków (art. 41 kod. rodz.), to naruszył art. 41 kod. rodz., skoro w ogóle nie zbadał, czy istotnie od czasu wydania wyroku przez Sąd Powiatowy stosunki majątkowe stron uległy zmianie oraz art. 431 k.p.c., gdy na jego zasadzie orzekł o ustalonych już prawach dzieci w stosunku do ich ojca, mimo że dzieci te nie są stroną w niniejszym procesie.Fakt istnienia prawomocnego wyroku zasądzającego alimenty od jednego z rodziców na rzecz małoletniego dziecka nie stoi w zasadzie na przeszkodzie wnioskowi z art. 431 k.p.c., choćby w skład "rodziny" wchodziło także to dziecko, które uzyskało już zasądzenie alimentów. Przedmiot bowiem wyroku zasądzającego alimenty na rzecz dziecka nie jest identyczny z przedmiotem postanowienia wydanego na mocy art. 431 k.p.c., a nadto każde z tych orzeczeń dotyczy stosunków między innymi osobami. Postanowienie wydane na podstawie art. 431 k.p.c. nie może jednak wkraczać w sferę prawomocnie już ustalonych praw dziecka. Sąd rozpoznający sprawę o rozwód może więc na zasadzie art. 431 k.p.c. orzec o obowiązku małżonka przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny dalszą kwotą, ponad kwotę już od tego małżonka na rzecz dziecka prawomocnie zasądzoną. Jeżeli "potrzeby rodziny" ograniczają się wyłącznie do potrzeb tego dziecka, którego dotyczy prawomocny wyrok, zasądzenie dalszej kwoty w trybie art. 431 k.p.c. uwarunkowane jest zmianą stosunków po wydaniu tego wyroku (art. 41 kod. rodz.). O ile zmiana stosunków nie nastąpiła, Sąd powinien wniosek o zasądzenie kwoty na zaspokojenie potrzeb rodziny, identycznych z potrzebami dziecka oddalić, skoro dziecko już uzyskało tytuł egzekucyjny i nie istnieje potrzeba ochrony prawnej.Niedopuszczalne natomiast jest uwzględnienie wniosku małżonka zobowiązanego prawomocnym wyrokiem do płacenia dziecku alimentów o ustalenie w trybie art. 431 k.p.c. jego obowiązków alimentacyjnych wobec rodziny na kwotę niższą, od kwoty zasądzonych na rzecz dziecka alimentów. Taki wniosek stanowi w istocie żądanie zmiany zasądzonych prawomocnie alimentów i w sprawie o rozwód, w której dziecko nie jest stroną, musi ulec oddaleniu z braku po stronie drugiego małżonka legitymacji biernej. Obniżenia zasadzonych na rzecz dziecka alimentów może zobowiązany dochodzić tylko w drodze wytoczonego przeciwko dziecku powództwa opartego na art. 41 kod. rodz. Fakt, że między rodzicami dziecka toczy się proces o rozwód, nie stoi na przeszkodzie wytoczeniu takiego powództwa.Z przytoczonych względów Sąd Najwyższy zmienił zaskarżone postanowienie i wniosek pozwanego oddalił, mimo iż postanowienie to jest nieważne, jako nie podpisane przez ławników, którzy brali udział w rozprawie. Uchylenie zaskarżonego postanowienia z powodu nieważności i odesłanie wniosku do ponownego rozpoznania byłoby bezcelowe, skoro Sąd Wojewódzki musiałby następnie wniosek ten oddalić.