IV CZ 30/60

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Romana B., Henryka K i Ignacego M. przeciwko Biuru Projektów Budownictwa Morskiego w G. o zapłatę na skutek rewizji strony pozwanej na wyrok Sądu Wojewódzkiego w Gdańsku z dnia 13 listopada 1959 r. sygn. akt II. C. 406/59 oraz zażalenia powodów na zawarte w tym wyroku orzeczenie o kosztach procesu zaskarżony wyrok uchylił, pozew odrzucił, zasądził od każdego z powodów na rzecz strony pozwanej po 200 zł kosztów procesu; postępowanie zażaleniowe umorzył.Uzasadnienie faktycznePowodowie domagali się zasądzenia od pozwanego przedsiębiorstwa kwoty 13.222 zł 44 gr wynagrodzenia za rozpowszechnienie przez nie wynalazku pracowniczego. Powodowie twierdzili, że wynagrodzenie należy im się z mocy przepisów zarządzenia Przewodniczącego PKPG z dnia 8 czerwca 1956 r. w sprawie rozpowszechniania pracowniczych wynalazków, wzorów użytkowych, udoskonaleń technicznych i usprawnień (M. P. 1956 r. Nr 49 poz. 564).Sąd Wojewódzki uwzględnił powództwo.W rewizji strona pozwana domagała się zmiany zaskarżonego wyroku i oddalenia powództwa, podnosząc zarzuty przeciwko ustaleniu, że rozpowszechnienie wynalazku przez stronę pozwaną nastąpiło.Powodowie wnieśli nadto zażalenie na zawarte w wyroku orzeczenie o kosztach procesu.Sąd Najwyższy z urzędu (art. 380 § 1 pkt 1 w związku z art. 371 § 2 pkt 1 k.p.c.) wziął pod uwagę, że dla roszczeń powodów droga sądowa jest niedopuszczalna, a wobec tego postępowanie dotknięte jest nieważnością.Zarządzenie Przewodniczącego PKPG z dnia 8 czerwca 1956 r., stanowiące podstawę roszczeń powodów, wydane zostało na podstawie art. 9 dekretu z dnia 12 października 1950 r. o wynalazczości pracowniczej (Dz. U. z 1956 r. Nr 3, poz. 21) i stanowi jeden z wykonawczych aktów normatywnych do tego dekretu.W art. 9 dekretu Przewodniczący PKPG otrzymał upoważnianie między innymi do określenia w porozumieniu z Ministrem Finansów zasad "wynagradzania osób, które przyczyniły się do zrealizowania w uspołecznionych zakładach pracy pracowniczych wynalazków". Zasady te określił w § 14-23 powołanego wyżej zarządzenia w ten sposób, że ustalenie należnego za rozpowszechnienie wynalazku wynagrodzenia należy do zakładu pracy, w którym rozpowszechnienie nastąpiło, lub do innych organów administracji gospodarczej. Wysokość wynagrodzenia zależy od kwoty oszczędności uzyskanych przez zastosowanie wynalazku. Przewidywaną oszczędność oblicza się zgodnie z zasadami określonymi w uchwale nr 911 Rady Ministrów z dnia 12 listopada 1955 r. w sprawie zasad wynagradzania twórców pracowniczych wynalazków, wzorów użytkowych, udoskonaleń technicznych i uprawnień (M. P. 1955 r. Nr 122 poz. 1597).Wskazana uchwała Rady Ministrów wydana w wykonaniu delegacji ustawowej, zawartej w art. 19 ust. 1 dekretu o wynalazczości pracowniczej, również przewiduje administracyjny tryb obliczania oszczędności i wynagrodzeń.Powołane przepisy, a także przepis art. 17 ust. 1 dekretu, na podstawie którego Przewodniczący PKPG wydał zarządzenie z dnia 10 grudnia 1955 r. w sprawie zasad organizacji wynalazczości pracowniczej (M. P. 1955 r. Nr 122 poz. 1599), określające m.in. sposób wynagradzania twórców wynalazków pracowniczych, tryb postępowania w sprawach o wysokość tych wynagrodzeń i tryb odwołań (§ 46), - tworzą jednolity system, w myśl którego całokształt spraw związanych z wynalazczością pracowniczą załatwiany i rozstrzygany jest przez organy administracji gospodarczej, z wyłączeniem wobec tego drogi sądowej (art. 2 k.p.c.). Należy przeto dojść do wniosku, że wyłączenie z drogi sądowej dotyczy nie tylko sporów o wysokość wynagrodzenia za dokonanie wynalazku pracowniczego (por. orzeczenie SN z dnia 20 maja 1957 r. 2 CR 594/56 OSN 1959/I poz. 9), ale także sporów o wynagrodzenie za rozpowszechnienie wynalazku pracowniczego w uspołecznionym zakładzie pracy (art. 9 dekretu) i za pomoc techniczną przy opracowaniu wynalazku pracowniczego (art. 20 dekretu).Ewentualne wątpliwości co do słuszności powyższej wykładni usuwa przepis art. 23 ust. 2 dekretu o wynalazczości pracowniczej wskazujący wyraźnie, które spomiędzy sporów mogących powstawać w zakresie spraw uregulowanych w dekrecie należą do właściwości sądów powszechnych. Przepis wymienia jako podlegające rozpoznaniu roszczenie zakładu pracy przeciwko pracownikowi za szkodę spowodowaną opatentowaniem wynalazku pracowniczego i korzystaniem z niego przez pracownika oraz roszczenia pracownika przeciwko nie uspołecznionemu zakładowi pracy o podwyższenie umówionego wynagrodzenia za dokonany wynalazek, gdy jest ono rażąco niskie. Wyliczenie to jest wyczerpujące i uzasadnia wniosek, że wszelkie inna roszczenia, wynikające z przepisów dekretu, nie mogą być dochodzone w drodze sądowej.Uregulowanie w powyższy sposób trybu dochodzenia roszczeń twórców wynalazków pracowniczych, usprawnień itp., osób pomagających w ich opracowaniu, rozpowszechnianiu itd. przeciwko uspołecznionym zakładom pracy jest zrozumiałe i jedynie celowe. Należy bowiem mieć na uwadze, że chodzi tu o rezultaty zwykłych czynności pracowników na rzecz zatrudniających ich zakładów pracy, mieszczące się w zasadzie w ramach wykonywania przez pracowników ich obowiązków wynikających z umowy o pracę. Za te prace pracownik, w braku szczególnych przepisów dekretu o wynalazczości pracowniczej, nie mógłby żądać osobnego wynagrodzenia. Nie można zakładać, by ustawodawca przyznając pracownikom niejako dodatkowe szczególne korzyści za określone rezultaty ich normalnej pracy i uzależniając te korzyści od wyników gospodarczych zastosowania wynalazku usprawnienia itp. w procesie produkcji - chciał powierzać ocenę skomplikowanych przesłanek obliczenia osiągniętych wyników ekonomicznych innym organom niż wyspecjalizowane organy administracji gospodarczej. Te właśnie, ostatnio wymienione organy, mają kwalifikacje wymagane dla oceny wartości technicznej wynalazku itp., znając normy, cenniki, zarządzenia itd. obowiązujące w danej dziedzinie gospodarki.Wobec tego, że pozew podlegał - dla braku dopuszczalności drogi sądowej - odrzuceniu przez sąd I instancji, należało na podstawie art. 387 k.p.c. uchylić zaskarżony wyrok i pozew odrzucić.Zażalenie powodów stało się bezprzedmiotowe i dlatego Sąd Najwyższy postępowanie zażaleniowe umorzył.Stronie pozwanej został przyznany tylko zwrot wydatku na opłatę sądową od rewizji. Wynagrodzenia za prowadzenie sprawy Sąd Najwyższy stronie pozwanej nie przyznał, ponieważ ani w I instancji ani w rewizji nie podniosła ona zarzutu niedopuszczalności drogi sądowej. Należało więc uznać, że wydatki strony pozwanej na prowadzenie sprawy, poza opłatą od rewizji, nie były wydatkami celowymi w rozumieniu art. 97 k.p.c.