IV PZ 17/80

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN S. Rejman. Sędziowie SN: E. Jachczyk, Z. Stypułkowska (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym sprawy z powództwa Wacława T., Longina K., Ignacego L, Henryka L. i Janusza P. przeciwko Zjednoczonym Hutom Szkła Budowlanego w S. o zapłatę wynagrodzenia, na skutek zażalenia strony pozwanej na postanowienie Sądu Wojewódzkiego w Tarnobrzegu z siedzibą w Sandomierzu z dnia 14 grudnia 1979 r.oddalił zażalenie.Uzasadnienie faktyczneSąd Wojewódzki postanowieniem z dnia 14.XII.1979 r. odrzucił zarzuty pozwanego przedsiębiorstwa o niedopuszczalności drogi sądowej do dochodzenia przez powodów wynagrodzenia za ich pracowniczy wynalazek, chroniony patentem (art. 222 k.p.c.). Sąd ten uznał bowiem, iż zarzuty są merytorycznie nieuzasadnione wobec wyczerpania przez powodów trybu postępowania administracyjnego, przewidzianego w art. 105 ustawy o wynalazczości.Pozwane przedsiębiorstwo w zażaleniu wnosi o uchylenie tego postanowienia i przekazanie sprawy do rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje.Zaskarżone postanowienie odpowiada prawu, jakkolwiek nie z motywów przytoczonych w jego uzasadnieniu.Powodowie dochodzą wynagrodzenia za okres pięciu lat stosowania ich wynalazku. Pozwane przedsiębiorstwo podjęło w dniu 10.VII.1978 r. decyzję ustalającą wysokość tego wynagrodzenia, lecz powodowie nie odwołali się od niej do jednostki nadrzędnej. Przedmiotem natomiast decyzji tej jednostki z dnia 17.V.1976 r. było wynagrodzenie za okres dwunastu miesięcy, określone według zasad przewidzianych dla wynagrodzeń za projekty racjonalizatorskie. W momencie podjęcia wymienionej decyzji, toczył się jeszcze przed Urzędem Patentowym PRL spór o unieważnienie patentu udzielonego na wynalazek powodów.Sąd Wojewódzki wyraził pogląd, że skoro jednostka nadrzędna orzekła już w sprawie wynagrodzenia za wynalazek powodów, to zgodnie z art. 105 ustawy o wynalazczości możliwe stało się dochodzenie w drodze sądowej tego wynagrodzenia. Późniejsza przeto decyzja pozwanego przedsiębiorstwa w tym przedmiocie nie może "zamykać" twórcom drogi do dochodzenia przed sądem wymienionego wynagrodzenia.Pogląd ten jest nieuzasadniony.W myśl art. 94 ust. 1 ustawy o wynalazczości wynagrodzenie za wynalazek wypłaca się corocznie za okres faktycznego stosowania wynalazku, jednakże nie dłużej niż za okres pierwszych pięciu lat jego stosowania.Wynagrodzenie to - jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w uzasadnieniu uchwały składu siedmiu sędziów z dnia 28 października 1976 r. (V PZP 4/76 - OSNCP 1977, z. 4, poz. 62) - jest jednym wynagrodzeniem, jakkolwiek jego wypłata następuje w rocznych okresach. Wysokość wynagrodzenia ustalana jest bowiem w zależności od efektów ekonomicznych, jakie stosowanie projektu wynalazczego przynosi w skali rocznej. Wysokość tych efektów może ulegać zmianom w czasie stosowania wynalazku, co wpływa na wysokość wypłat tej części wynagrodzenia, która przypada na dany rok. Górna granica wysokości wynagrodzenia za wynalazek jest limitowana przez przepis art. 93 ustawy o wynalazczości oraz § 22 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 grudnia 1972 r. w sprawie projektów wynalazczych (Dz. U. Nr 54, poz. 351).Z przytoczonych względów w cytowanej uchwale Sądu Najwyższego stwierdza się, iż na poczet należnego twórcy wynagrodzenia zalicza się kwoty nadpłacone w poszczególnych latach za okres stosowania tego projektu wynalazczego.Założenia powyższe prowadzą do następującego wniosku.Jeżeli istnieje spór co do wysokości wynagrodzenia przysługującego twórcy za pięcioletni okres stosowania pracowniczego wynalazku (art. 94 ust. 1 ustawy z dnia 19 października 1972 r. o wynalazczości - Dz. U. Nr 43, poz. 272) - to w myśl art. 105 tej ustawy można na drodze sądowej dochodzić roszczenia o to wynagrodzenie, po podjęciu przez jednostkę nadrzędną takiej (lub takich) decyzji, które przedmiotem swego rozstrzygnięcia obejmują cały wymieniony okres stosowania wynalazku.Decyzje jednostki nadrzędnej dotyczące tylko poszczególnych rocznych wypłat tego wynagrodzenia można zaskarżyć do sądu i dochodzić odpowiedniego wynagrodzenia.Celem omawianego przepisu art. 105 ustawy o wynalazczości jest, aby ewentualny spór o wysokość wynagrodzenia za pracowniczy projekt wynalazczy rozstrzygnięty został przede wszystkim w toku postępowania przed jednostką gospodarki uspołecznionej stosującą ten projekt - zobowiązania do ustalenia i wypłaty wynagrodzenia (art. 104 cyt. ustawy) - oraz jej jednostkę nadrzędną. Wymienione jednostki spełniają bowiem w tym zakresie rolę organu administracji państwowej, na którym ciąży obowiązek właściwego zorganizowania spraw wynalazczości pracowniczej (art. 6 ustawy o wynalazczości).Oznacza to, iż sąd może rozpoznawać tylko takie roszczenie o wynagrodzenie za wynalazek lub jego część, co do którego twórca wyczerpał tryb postępowania administracyjnego, przewidziany w art. 105 ustawy o wynalazczości.Niewyczerpanie przeto przez twórcę wymienionego trybu postępowania administracyjnego stanowi negatywną przesłankę o charakterze materialnoprawnym, a nie procesowym.Jakkolwiek powodowie nie wyczerpali tego trybu odnośnie do dochodzonego przez nich wynagrodzenia za wynalazek - to brak jest podstaw do odrzucenia pozwu z tej przyczyny.Sąd Najwyższy w rozpoznawanej sprawie podziela pogląd wyrażony w orzeczeniu tego sądu z dnia 6 marca 1974 r. (I PZ 82/73 - OSNCP 1974, z. 7-8, poz. 142), wedle którego, jeżeli jednostka nadrzędna nie orzekła jeszcze w sprawie wynagrodzenia, to sąd ma do wyboru: albo zawiesić postępowanie do czasu wydania decyzji przez jednostkę nadrzędną (art. 117 § 1 pkt 3 k.p.c.), albo powództwo oddalić jako przedwczesne. Oddalenie powództwa może jednak nastąpić dopiero po upływie terminu wyznaczonego przez sąd do wszczęcia postępowania administracyjnego.W związku zaś z podnoszonym przez pozwane przedsiębiorstwo zarzutem, iż decyzja w sprawie wynagrodzenia za wynalazek z dnia 10.VII.1978 r. stała się prawomocna wobec nieodwołania się twórców w terminie ustalonym w k.p.a. - zauważa się, iż rozstrzygnięcie tej kwestii należy do kompetencji właściwego organu administracyjnego (art. 54 i 55 k.p.a.).Z tych względów orzeczono jak w sentencji postanowienia (art. 387 w zw. z art. 397 § 2 k.p.c.).