IV PPZ 2/85

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN A. Szczurzewski.Sędziowie SN: A. Filcek (sprawozdawca), W. Myga.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym sprawy z powództwa Ministra Przemysłu Chemicznego i Lekkiego przeciwko Radzie Pracowniczej Biura Projektów Przemysłu Szklarskiego i Ceramicznego (...) w W. o uchylenie decyzji w przedmiocie odwołania dyrektora na skutek zażalenia pozwanej Rady Pracowniczej na postanowienie Sądu Wojewódzkiego w Warszawie z dnia 20 marca 1985 r.postanowił:1) zmienić pkt I zaskarżonego postanowienia w ten sposób, że zamiast zastosowanego przez Sąd Wojewódzki sposobu zabezpieczenia, zabezpieczyć powództwo przez zobowiązanie strony pozwanej do zaniechania działań zmierzających do powołania nowego dyrektora Biura Projektów Przemysłu Szklarskiego i Ceramicznego (...) w W.;2) w pozostałym zakresie zażalenie oddalić;3) przyznać stronie pozwanej od strony powodowej 150 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego.Uzasadnienie faktyczneSąd Wojewódzki zaskarżonym postanowieniem zabezpieczył powództwo Ministra Przemysłu Chemicznego i Lekkiego w W. przeciwko Radzie Pracowniczej Biura Projektów Przemysłu Szklarskiego i Ceramicznego (...) w W. o ustalenie, że uchwała tejże Rady o odwołanie ze stanowiska dyrektora przedsiębiorstwa Włodzimierza R. jest bezskuteczna - przez zobowiązanie pozwanej Rady do zaniechania na czas trwania procesu działań utrudniających lub uniemożliwiających pełnienie obowiązków dyrektora przez Włodzimierza R., a ponadto oddalił opozycję pozwanej Rady przeciwko interwencji ubocznej zgłoszonej w niniejszej sprawie przez Włodzimierza R.W zażaleniu na powyższe postanowienie pozwana Rada domaga się jego zmiany i uchylenia zabezpieczenia powództwa oraz niedopuszczenia Włodzimierza R. do udziału w sprawie w charakterze interwenienta ubocznego.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:I. Sąd Wojewódzki uzasadnił zabezpieczenie powództwa tym, że pozwana Rada, nie czekając na rozstrzygnięcie sporu w przedmiocie odwołania Włodzimierza R. ze stanowiska dyrektora, przedsięwzięła kroki zmierzające do powierzenia kierownictwa przedsiębiorstwa innej osobie i w tym celu powołała tymczasowego kierownika Biura oraz wszczęła postępowanie dotyczące ogłoszenia konkursu na stanowisko dyrektora z równoczesnym odsunięciem odwołanego dyrektora od pełnienia obowiązków. Takie działanie Rady Pracowniczej może - zdaniem Sądu Wojewódzkiego - prowadzić do nieodwracalnych skutków uniemożliwiających zaspokojenie powoda w wypadku uwzględnienia jego roszczenia, gdyż powołanie nowego dyrektora skutkowałoby bezprzedmiotowość i niewykonalność ewent. orzeczenia uchylającego uchwałę o odwołaniu ze stanowiska dotychczasowego dyrektora. Sąd Wojewódzki wyraził też pogląd, że art. 34 ustawy o przedsiębiorstwach państwowych, w stosunku do art. 70 k.p., daje dyrektorowi przedsiębiorstwa tę dodatkową ochronę w porównaniu do innych pracowników zatrudnionych na podstawie powołania, że w razie odwołania ze stanowiska może on pełnić dotychczasowe obowiązki do czasu rozstrzygnięcia sporu między radą pracowniczą a organem założycielskim w przedmiocie skuteczności odwołania dyrektora.Z art. 730 § 1 i art. 755 § 1 k.p.c. wynika, że zastosowany przez Sąd środek zabezpieczenia powództwa powinien pozostawać w związku z przedmiotem powództwa, czego nie można powiedzieć o środku zastosowanym w zaskarżonym postanowieniu. Z wykonaniem ewent. orzeczenia ustalającego bezskuteczność odwołania dyrektora nie pozostaje w związku zakazanie radzie pracowniczej podejmowania działań utrudniających lub uniemożliwiających pełnienie w czasie trwania procesu obowiązków dyrektora przez odwołanego dyrektora. Tym samym dla wykonania takiego orzeczenia nie jest konieczne zastosowanie wskazanego przez Sąd Wojewódzki środka.Ponadto, jak trafnie zarzuca skarżąca Rada Pracownicza, nie jest prawidłowy pogląd Sądu Wojewódzkiego, że decyzja uprawnionego organu o odwołaniu dyrektora z zajmowanego stanowiska - w razie jej zaskarżenia w trybie art. 34 ustawy z dnia 25 września 1981 r. o przedsiębiorstwach państwowych (Dz. U. Nr 24, poz. 122 ze zm.) - nie jest wykonalna przed zakończeniem sporu i pozwala odwołanemu dyrektorowi pełnić obowiązki do czasu zakończenia sporu. Problem, z jaką chwilą staje się wykonalna decyzja o powołaniu lub odwołaniu dyrektora w razie jej zaskarżenia w drodze sprzeciwu do organu podejmującego decyzję, a następnie w drodze zwrócenia się o rozstrzygnięcie sporu do sądu, jest sporny w praktyce, jak również w piśmiennictwie prawniczym. Artykuł 34 ustawy o przedsiębiorstwach państwowych normujący kwestie powołania i odwołania dyrektora nie określa, z jaką chwilą decyzje w tym przedmiocie stają się wykonalne. Nie mają do nich zastosowania przepisy kodeksu postępowania administracyjnego dot. wykonalności decyzji administracyjnych, gdyż nie są one decyzjami administracyjnymi. Rozwiązania zagadnienia poszukiwać zatem należy w wykładni przepisów ustawy o przedsiębiorstwach państwowych. Te zaś, zdaniem Sądu Najwyższego, przemawiają za stanowiskiem, że zaskarżenie decyzji o powołaniu lub odwołaniu dyrektora nie wstrzymuje jej wykonania do czasu zakończenia sporu przynajmniej z trzech względów. Po pierwsze - sprzeciw, a następnie zwrócenie się o rozstrzygnięcie do sądu, następuje w świetle art. 34 ustawy o przedsiębiorstwach państwowych nie w odniesieniu do zamiaru powołania określonej osoby na stanowisko dyrektora lub jej odwołania z tego stanowiska, lecz do faktycznie dokonanego już aktu powołania lub odwołania. Po drugie - ustawa nie określa terminu, w jakim organ założycielski lub rada pracownicza mogą zwrócić się do sądu o rozstrzygnięcie sporu, wobec czego nie można określić, kiedy decyzja o powołaniu lub odwołaniu dyrektora stanie się ostateczna, co wyłącza wiązanie z ostatecznością decyzji jej wykonalności. Po trzecie - jeżeli ustawa o przedsiębiorstwach ze złożeniem sprzeciwu od decyzji i zwróceniem się o rozstrzygnięcie sprawy do sądu łączy wstrzymanie wykonania, to czyni to w sposób wyraźny, czego przykładem jest art. 57 ust. 2 ustawy stanowiący, że wniesienie przez dyrektora lub radę pracowniczą sprzeciwu w stosunku do decyzji podjętych wobec przedsiębiorstwa przez organ sprawujący nad nim nadzór wstrzymuje wykonanie decyzji. A contrario w razie braku takiego unormowania decyzje przewidziane w rozważanej ustawie podlegają wykonaniu, chociażby zostały zakwestionowane w trybie w niej przewidzianym.Skoro zaś decyzja o odwołaniu Włodzimierza R. ze stanowiska dyrektora jest wykonalna, to nie może on pełnić obowiązków dyrektora do czasu rozstrzygnięcia przez sąd sprawy dotyczącej skuteczności odwołania. Podstawy do pełnienia tych obowiązków nie może też stanowić orzeczenie sądu o zabezpieczeniu powództwa, gdyż skutki odwołania wynikają z samego aktu odwołania. Podobnie nie można by zabezpieczyć roszczenia o przywrócenie do pracy przez nakazanie zatrudnienia pracownika na czas trwania sporu o przywrócenie do pracy.Natomiast w okolicznościach niniejszej sprawy, zwłaszcza wobec wszczęcia przez pozwaną Radę postępowania dotyczącego ogłoszenia konkursu na wakujące stanowisko dyrektora, uzasadnione jest w świetle art. 730 § 1 i art. 755 § 1 k.p.c. zabezpieczenie powództwa przez zobowiązanie pozwanej Rady do zaniechania działań zmierzających do powołania nowego dyrektora przedsiębiorstwa. Dlatego Sąd Najwyższy zmienił w tym kierunku zaskarżone orzeczenie w przedmiocie zabezpieczenia powództwa, oddalając dalej idące wnioski skarżącej Rady w tym przedmiocie. Zastosowany środek zabezpieczenia pozostaje w związku z przedmiotem sporu oraz jest konieczny do wykonania orzeczenia, jakie zapaść może w sprawie w razie uwzględnienia powództwa. Powołanie nowego dyrektora bowiem mogłoby (np. w razie przekroczenia terminu do wniesienia przez organ założycielski sprzeciwu od decyzji o powołaniu nowego dyrektora) skomplikować wykonanie orzeczenia ustalającego, że decyzja o odwołaniu dotychczasowego dyrektora jest bezskuteczna.W okresie między odwołaniem dyrektora a zakończeniem sporu dotyczącego skuteczności odwołania obowiązki dyrektora przedsiębiorstwa spełniać może jego zastępca, a gdy zakres jego umocowania jest węższy od uprawnień posiadanych przez dyrektora (art. 44 ust. 1 ustawy o przedsiębiorstwach państwowych), możliwe jest wyznaczenie przez organ założycielski tymczasowego kierownika przedsiębiorstwa. Jak bowiem wyjaśnił Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 17 września 1984 r. III PZP 30/84, art. 56 ust. 2 ustawy o przedsiębiorstwach państwowych ma, w drodze analogii, zastosowanie również do innych sytuacji niż zawieszenie dyrektora, w których przedsiębiorstwo pozbawione jest kierownictwa.II. Nieuzasadnione jest zażalenie strony pozwanej w części dotyczącej oddalenia przez Sąd Wojewódzki opozycji przeciwko wstąpieniu do sprawy w charakterze interwenienta ubocznego odwołanego dyrektora Włodzimierza R. Wynik niniejszego sporu ma bezpośredni wpływ na jego stosunek pracy na stanowisku dyrektora i dlatego Sąd Wojewódzki trafnie uznał, że ma on interes prawny w tym, aby sprawa została rozstrzygnięta na korzyść strony powodowej, co w świetle art. 76 k.p.c. uzasadnia przystąpienie do sprawy w charakterze interwenienta ubocznego po stronie powodowej. Strona pozwana w zażaleniu z powołaniem się na przepis art. 84 k.p.c. błędnie zawęża pojęcie interesu prawnego do sytuacji, w której osoba chcąca przystąpić do sprawy w charakterze interwenienta ubocznego mogłaby wystąpić z określonym roszczeniem przeciwko jednej ze stron sporu. Sytuacja powyższa jest jedną z postaci interesu prawnego uzasadniającego wystąpienie z interwencją uboczną, nie jest jednak wyłączną postacią tego interesu. Ogranicza ona zastosowanie instytucji przypozwania w porównaniu z instytucją interwencji ubocznej, której przesłanką jest każda postać interesu prawnego.Z powyższych względów Sąd Najwyższy oddalił zażalenie w części odnoszącej się do oddalenia opozycji strony pozwanej przeciwko wstąpieniu interwenienta ubocznego.