IV PR 212/84

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN S. Rejman (sprawozdawca). Sędziowie SN: A. Grymaszewski, E. Jachczyk.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Kombinatu Metalurgicznego Huta (...) w D. przeciwko Bogusławowi W. o odszkodowanie na skutek rewizji powodowego Kombinatu od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Katowicach z dnia 25 czerwca 1984 r.uchylił zaskarżony wyrok w części oddalającej powództwo oraz orzekającej o kosztach procesu i w tym zakresie przekazał sprawę Sądowi Wojewódzkiemu w Katowicach do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania rewizyjnego.Uzasadnienie faktyczneKombinat Metalurgiczny Huta (...) domagał się zasądzenia od Bogusława W. początkowo kwoty 188.121 zł, a po rozszerzeniu powództwa 371.160 zł.W uzasadnieniu roszczenia powód podniósł, że pozwany prowadził magazyn ze sprzętem turystyczno-sportowym i przyjął materialną odpowiedzialność za powierzone mu mienie.Przeprowadzona w 1981 r. inwentaryzacja wykazała braki w sprzęcie na kwotę dochodzoną pozwem.Z zebranego w sprawie materiału dowodowego w postaci opinii biegłego S.S., zeznań świadków K.L. S.R., K.W., K.C., K.W., oraz zeznań pozwanego i jego akt osobowych wynika, zdaniem Sądu Wojewódzkiego, co następuje:Pozwany prowadził magazyn ze sprzętem turystyczno-sportowym Przystani Wodnej - Wypożyczalnia Sprzętu Sportowego.Pozwany przejął mienie protokolarnie i podpisał deklarację odpowiedzialności materialnej; dalszy majątek podejmowany był na podstawie dowodów RW podpisywanych przez pozwanego.W dniu 1 lipca 1980 r. strona powodowa przeprowadziła remanent zdawczo-odbiorczy. W wyniku przeprowadzonej inwentaryzacji okazało, się, że powstał niedobór na kwotę 188.121 zł. W kwestii samej wysokości roszczenia Sąd oparł się w przeważającej mierze na opinii biegłego S.S. Biegły w swej opinii zastrzegł, że nie ujął na korzyść pozwanego nadwyżek w mieniu nie podlegających kompensacie.Zdaniem Sądu, złożone przez biegłego oświadczenie w opinii o ujawnionych nadwyżkach jest pierwszym sygnałem, który wskazuje na zasadniczą nieprawidłowość w gospodarce mieniem na terenie ośrodka. Sam sposób prowadzenia wypożyczalni sprzętu był odbiciem ogólnej sytuacji, której obraz rysują zeznania świadków i pozwanego. Istotną kwestią w całym sporze są rewersy, które powinien posiadać pozwany - a dokumenty te stanowiłyby pokrycie na pobrany przez użytkowników sprzęt sportowy. Od samego początku w sporze pojawia się kontrowersyjna liczba rewersów, które miał zdać pozwany świadkowi K.L.Prawdą jest, że rozliczał się on z tych dowodów częściowo, opornie i właściwie nigdy do końca. Jednakże nie sposób stwierdzić, że pozwanemu zabroniono wstępu na teren przystani i nakazano świadkowi S.R. unikania kontaktów z pozwanym.Właśnie świadek S.R. przejęła po nim wypożyczalnię. Ponadto świadek K.W. i K.C. zeznały, iż pozwany złożył pewną liczbę rewersów i zgłaszał w czasie spisu, że pewnej ilości sprzętu nie zwrócono w całości, wreszcie odebrano od pozwanego rewersy nie sporządzając żadnego spisu.Z zeznań zaś świadka K.L. wynika, że po ujawnieniu braku dalszego sprzętu nie sporządzono ponownej inwentaryzacji, a sprzęty spisywano z kartoteki. Biegły stwierdził, że węzłowym zagadnieniem w sporze są przedmiotowe rewersy. Pozwany powinien każdorazowo po wydaniu sprzętu wystawić konkretny dokument.Świadek K.W. - były kierownik ośrodka, któremu podlegał pozwany, konsekwentnie zaprzecza jakoby wydawał polecenia obligujące do wydania sprzętu bez rewersu, jednakże przyznaje, że "polecał" pewne osoby, a jeżeli dyrektor chciał coś wypożyczyć, to przysyłał kierowcę i wszystko załatwiał kierowca.Niezależnie od powyższego wskazać należy, że z zeznań świadka K.L. wynika, iż po złożeniu rewersów przez pozwanego w księgowości, chciał je wydobyć właśnie oprócz pozwanego również świadek K.W. Co prawda świadek ten konsekwentnie zaprzecza, podkreślając, że z Kombinatem i wypożyczalnią rozliczył się prawidłowo, jednakże z zeznań świadka S.R. - następczyni pozwanego - wynika, że świadek K.W. pożyczał u niej sprzęt, nie zwrócił go, ale zapłacił za niego.Całokształt okoliczności więc wyklucza, zdaniem Sądu, możliwość przyjęcia, że pozwany stosownie do treści art. 124 k.p. powinien odpowiadać za szkodę w pełnej wysokości. Ujawnione okoliczności wskazują, że miał on utrudnione sprawowanie nadzoru nad mieniem, a właściwie ograniczone wobec działań i dyspozycji byłego kierownika.Ponadto nie byłoby zgodne z zasadami współżycia społecznego obciążenie samego pozwanego odpowiedzialnością za braki sprzętu w wypożyczalni, i to w tej sytuacji, kiedy korzystali z niego pracownicy Kombinatu.Z tych przyczyn Sąd stanął na stanowisku, że istnieją przesłanki dające podstawę do obniżenia odszkodowania należnego powodowi do 3 miesięcznych poborów pozwanego, tj. do kwoty 21.900 zł.Od tego wyroku złożył rewizję powodowy Kombinat. Rewizja została oparta na zarzucie naruszenia prawa materialnego oraz sprzeczności istotnych ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału (art. 368 pkt 1 i 4 k.p.c.). Skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i uwzględnienie powództwa w całości, ewentualnie o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, przy uwzględnieniu kosztów postępowania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy doszedł do następujących wniosków.W myśl przepisu art. 328 § 2 k.p.c. uzasadnienie wyroku powinno zawierać wskazanie podstawy faktycznej rozstrzygnięcia, a mianowicie: ustalenie faktów, które sąd uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, i przyczyn, dla których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, oraz wyjaśnienie podstawy prawnej wyroku z przytoczeniem przepisów prawa.Sąd Wojewódzki, sumarycznie podając wszystkie przeprowadzone dowody, uchybił temu przepisowi w sposób, który uniemożliwia kontrolę zaskarżonego wyroku przez sąd drugiej instancji. W sprawie jest poza sporem, że pozwany był pracownikiem materialnie odpowiedzialnym, któremu mienie społeczne zostało niewadliwie powierzone. Skoro w mieniu tym powstał brak, to pozwany ponosi za to materialną odpowiedzialność na podstawie przepisu art. 124 § 2 k.p., w pełnej wysokości. Z uzasadnienia wyroku nie wynika, czy Sąd Wojewódzki, ograniczając odpowiedzialność pozwanego do wysokości 3-miesięcznego wynagrodzenia, zastosował § 3 art. 124 k.p. czy § 8 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 października 1975 r. (Dz. U. Nr 35, poz. 191), czy też - jak sądzi skarżący - art. 119 § 1 w związku z art. 114 k.p. Zastosowanie w sprawie tego ostatniego przepisu byłoby oczywiście błędne, ponieważ pozwany odpowiada na podstawie przepisów rozdziału II, działu V kodeksu pracy. Natomiast, by można było zastosować § 8 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie warunków odpowiedzialności materialnej pracowników za szkodę w powierzonym mieniu, muszą być spełnione przesłanki wymienione w § 1 i 2 tego przepisu.W tym zakresie Sąd Wojewódzki nie dokonał żadnych ustaleń.Przyjmując, że obniżenie odszkodowania nastąpiło na podstawie art. 124 § 3 k.p., trzeba stwierdzić, iż niczym nie zostało wykazane, dlaczego odszkodowanie obniżono do wysokości 3-miesięcznego wynagrodzenia pracownika. Sąd Wojewódzki nie wyjaśnił ani podstawy prawnej wyroku, ani nie przytoczył przepisów prawa. W konsekwencji oddalając powództwo w tak znacznej części naruszył prawo materialne.Nie można też odmówić racji skarżącemu, że do podstawowych obowiązków pozwanego należało prowadzenie właściwej dokumentacji. Nie może on więc skutecznie bronić się tym - gdyby to nawet było prawdą - że miał polecenie wydawania sprzętu bez rewersów. Byłoby to bowiem polecenie bezprawne, a więc pozbawione mocy wiążącej pozwanego. Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy - tym razem już bardziej starannym - wyjaśnienia wymaga także, kiedy pozwany nie był wypuszczany na teren przystani i czym było to w tym czasie uzasadnione.Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy - na mocy art. 108 § 2 i art. 388 § 1 k.p.c. - orzekł jak w sentencji wyroku.