IV PR 309/75

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Knap. Sędziowie: M. Rafacz-Krzyżanowska (sprawozdawca), J. Wasilewski.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Gminnej Spółdzielni "Samopomoc Chłopska" w S. przeciwko Marianowi i Elżbiecie K. o odszkodowanie, na skutek rewizji pozwanego Mariana L. od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Toruniu z dnia 26 czerwca 1975 r.uchylił zaskarżony wyrok w części zasądzającej powództwo ponad kwotę 51.156 zł z ustawowymi odsetkami, orzekającej o opłatach sądowych w stosunku do pozwanego M.L. i w części orzekającej o kosztach procesu między tym pozwanym a powodową Spółdzielnią i w tym zakresie sprawę przekazał Sądowi Wojewódzkiemu w Toruniu do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o zwrocie kosztów postępowania rewizyjnego.Uzasadnienie faktyczneZaskarżonym wyrokiem Sąd Wojewódzki zasądził od pozwanego na rzecz powodowej Spółdzielni kwotę 181.867 zł, oddalając powództwo w pozostałej części oraz orzekając o kosztach procesu i o opłatach sądowych. Rozstrzygnięcie swe oparł Sąd Wojewódzki na następujących ustaleniach oraz wynikających z nich wnioskach.Pozwany był kierownikiem sklepu technicznego. W okresie jego zatrudnienia przeprowadzono dwie kontrole inwentaryzacyjne, tj. w dniu 3.X.1972 r. i w dniu 26.V.1973 r. Ponieważ druga inwentaryzacja wykazała niedobór w wysokości 75.000 zł, przeto Zarząd powodowej Spółdzielni przystąpił w dniu 18.VI.1973 r. do inwentaryzacji zdawczo-odbiorczej. Inwentaryzację tę zakończono w lipcu 1973 r. Według opinii biegłego ogólna wysokość niedoboru wynosi kwotę 90.240 zł. Pozwany brał udział w tej inwentaryzacji. Po rozwiązaniu z pozwanym stosunku pracy Państwowa Komisja Handlowa ustaliła, że pozwany wprowadzał do sklepu towary obcego pochodzenia i że w czasie inwentaryzacji z lipca 1973 r. towarów obcego pochodzenia było na kwotę 163.387 zł. Towary te zostały na żądanie Państwowej Inspekcji Handlowej wycofane z obrotu.Wyrokiem karnym pozwany został uznany winnym spowodowania niedoboru w wysokości 90.240 zł 80 gr oraz został skazany za wprowadzanie do obrotu różnego rodzaju artykułów obcego pochodzenia o wartości 378.880 zł, jak również za pobieranie wyższych cen.Uwzględniając przyczynienie się powodowej Spółdzielni do wyrządzenia szkody Sąd Wojewódzki z tytułu powstałego niedoboru w ogólnej kwocie 90.240 zł zasądził od pozwanego kwotę 18.480 zł, a nadto zasądził od niego kwotę 163.387 zł z tytułu wprowadzenia towarów obcego pochodzenia.Wyrok ten w części uwzględniającej powództwo ponad kwotę 51.156 zł oraz w części orzekającej o kosztach procesu i opłatach sądowych zaskarżył pełnomocnik pozwanego. Skarżący wnosi o uchylenie w tej części wyroku Sądu Wojewódzkiego i przekazanie sprawy w tym zakresie Sądowi Wojewódzkiemu do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Skarżący kwestionuje prawidłowość zasądzonej kwoty 163.387 zł z tytułu wprowadzenia do sklepu towarów obcego pochodzenia. Z omawianego punktu widzenia sprawa nie została w sposób dostateczny wyjaśniona. Niezbędnym warunkiem uzasadniającym zasądzenie odszkodowania jest wykazanie przez zakład pracy powstania szkody (art. 114 i 124 k.p., w związku z art. XVIII § 1 przep. wprow. k.p.). W zaskarżonym wyroku brak jest ustaleń, czy pozwany wprowadzając do sklepu towary obcego pochodzenia, zakupywał je z funduszów powodowej Spółdzielni, czy też z własnych środków pieniężnych. Na rozprawie przed Sądem Najwyższym pełnomocnik pozwanego zaprzeczył, aby towary, a w każdym razie ich większość, zostały zakupione ze środków pieniężnych strony powodowej. Wyjaśnienie tej okoliczności ma istotne znaczenie, ponieważ szkoda strony powodowej może mieć miejsce jedynie wówczas, gdyby się okazało, że pozwany zakupywał obce towary ze środków pieniężnych powodowej Spółdzielni. Przy ustaleniu tej okoliczności Sąd Wojewódzki weźmie pod uwagę zeznania pozwanego, złożone w sprawie karnej, z których wynika, że towary zostały zakupione ze środków pieniężnych powódki.Dla powstania szkody powodowej Spółdzielni nie wystarcza samo ustalenie, że towary były nabyte z funduszów powódki, lecz nadto należy ustalić, że towary nie znalazły się w gestii powódki i że nie może ona nimi dysponować. Na rozprawie przed Sądem Najwyższym pełnomocnik pozwanego oświadczył, że towary znajdują się na terenie powodowej Spółdzielni. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy należy wyjaśnić, czy w stosunku do tych towarów został orzeczony przepadek mienia, co by było równoznaczne ze szkodą powódki, a w wypadku negatywnym zasięgnąć informacji w Państwowej Inspekcji Handlowej, co do dalszych losów towarów. Jeśliby powódka mogła towarami dysponować (ewentualnie sprzedawać te towary), to w zasadzie brak było szkody. Niezależnie od powyższego wymaga ustalenia, przynajmniej w przybliżeniu, w jakiej wysokości powódka na skutek przestępczej działalności pozwanego została pozbawiona marży zarobkowej.Sąd Najwyższy nie podziela natomiast zarzutu skarżącego, że ustalone przez Sąd Wojewódzki złe warunki pracy pozwanego, które wpłynęły na jego częściową ekskulpację od odpowiedzialności za niedobór, powinny również wpłynąć na obniżenie wyrównania szkody powstałej z tytułu wprowadzenia do sklepu obcych towarów. Wbrew zarzutom skarżącego, odpowiedzialność pozwanego z tytułu wprowadzenia obcych towarów nie jest odpowiedzialnością za mienie powierzone, z których pozwany został rozliczony w lipcu 1973 r., lecz jest to odpowiedzialność oparta na winie umyślnej pozwanego, który przy okazji sprawowania kierownictwa sklepu nabywał i handlował obcymi towarami.Wobec braku dostatecznego wyjaśnienia sprawy i konieczności dokonania uzupełniających ustaleń Sąd Najwyższy na podstawie art. 388 § 1 k.p.c. orzekł jak w sentencji.