N 6/71

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia płk Z. Krasuski. Sędziowie: płk A. Kruszka (sprawozdawca), płk C. Lipski. Prokurator Naczelnej Prokuratury Wojskowej: ppłk J. Bilicki. SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy Józefa D., skazanego prawomocnie za przestępstwo z art. 305 k.k. na karę 6 miesięcy pozbawienia wolności, z powodu rewizji nadzwyczajnej wniesionej przez Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego od wyroku Sądu Warszawskiego Okręgu Wojskowego z dnia 9 czerwca 1970 r., w uwzględnieniu rewizji nadzwyczajnej, na zasadzie art. 462 i 386 § 2 i 387 pkt 1 oraz art. 11 ust. 1 i 3 k.p.k.uchylił zaskarżony rewizją nadzwyczajną wyrok i postępowanie karne umorzył.Uzasadnienie faktycznePowołanym wyżej wyrokiem Sądu Warszawskiego Okręgu Wojskowego w Warszawie Józef D. został skazany na karę sześciu miesięcy pozbawienia wolności za przestępstwo z art. 305 k.k., a w szczególności za to, że po otrzymaniu karty powołania do odbycia jednodniowych ćwiczeń wojskowych i po zgłoszeniu się zgodnie z treścią tej karty w dniu 15 marca 1970 r. w jednostce wojskowej w N. odmówił pełnienia służby wojskowej i wykonania dalszych obowiązków wynikających z tytułu powołania go, co przejawiło się w tym, że odmówił założenia munduru wojskowego.Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że oskarżony 8 marca 1970 r. otrzymał kartę powołania, zobowiązującą go do odbycia w jednostce wojskowej w N. jednodniowych ćwiczeń wojskowych w dniu 15 marca 1970 r. W dniu tym oskarżony przybył do wspomnianej jednostki wojskowej i w punkcie zbiórki żołnierzy rezerwy oświadczył mjr. Witoldowi B., że ze względu na swe przekonania religijne nie może pełnić czynnej służby wojskowej i że w związku z tym nie włoży na siebie munduru wojskowego. Jednocześnie oskarżony prosił o zwolnienie go od odbycia ćwiczeń wojskowych. W związku z tym mjr Witold B. zaprowadził oskarżonego do zastępcy dowódcy jednostki wojskowej, któremu oskarżony oddał kartę powołania wraz z pisemną prośbą (napisaną przed przybyciem do jednostki wojskowej, o zwolnienie go od odbycia ćwiczeń wojskowych. Prośby oskarżonego nie uwzględniono, natomiast wydano mu rozkaz, żeby włożył mundur wojskowy. Oskarżony rozkazu tego nie wykonał i nie przystąpił do wykonywania czynności związanych z powołaniem go na ćwiczenia wojskowe.Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego wnosił w rewizji nadzwyczajnej o uchylenie wyroku i umorzenie postępowania karnego na zasadzie art. 11 pkt 1 i 3 w związku z art. 388 pkt 4 k.p.k.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Trafnie wywodzi rewizja nadzwyczajna, że podmiotem przestępstwa z art. 305 k.k. może być tylko żołnierz. Żołnierzem - w myśl art. 289 § 2 k.k. - jest osoba pełniąca czynną służbę wojskową. Żołnierzami w czynnej służbie wojskowej w myśl art. 47 pkt 1 lit. d ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony PRL (Dz. U. Nr 44, poz. 220) są osoby, które odbywają ćwiczenia wojskowe, a nie osoby powołane do odbycia ćwiczeń wojskowych. Osoba powołana do czynnej służby wojskowej, a więc również do odbycia ćwiczeń wojskowych, staje się - w myśl art. 49 ust. 1 wspomnianej ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. - żołnierzem w czynnej służbie wojskowej z chwilą stawienia się do tej służby w określonym miejscu.Sąd I instancji w wyniku wadliwej interpretacji przytoczonego przepisu art. 49 ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. błędnie ustalił, że oskarżony "od chwili stawienia się w jednostce wojskowej stał się żołnierzem". Błędność tego ustalenia polega na tym, że sam fakt stawienia się osoby powołanej do czynnej służby wojskowej w oznaczonej jednostce wojskowej nie nadaje jeszcze takiej osobie statusu żołnierza. Osoba powołana do czynnej służby wojskowej staje się żołnierzem z chwilą stawienia się do tej służby, a więc z chwilą stawienia się osoby powołanej do odbywania czynnej służby wojskowej. Tak więc jeżeli zgłoszenie się osoby powołanej w jednostce wojskowej nastąpiło nie w celu odbywania czynnej służby wojskowej (lecz np. w celu przeprowadzenia rozmowy z dowódcą jednostki wojskowej), to fakt ten nie nadaje jeszcze takiej osobie statusu żołnierza.Oskarżony zgłosił się wprawdzie w jednostce wojskowej w N., ale nie do pełnienia czynnej służby wojskowej w postaci odbycia jednodniowych ćwiczeń wojskowych, lecz po to, aby oświadczyć dowództwu tej jednostki, że ze względu na swe wierzenia religijne nie może odbywać ćwiczeń wojskowych oraz aby złożyć dowództwu napisaną przedtem prośbę o zwolnienie go od odbycia ćwiczeń wojskowych.Skoro więc oskarżony stawił się w jednostce wojskowej, ale nie w celu odbycia ćwiczeń wojskowych, to zgodnie z art. 49 ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. nie zyskał on statusu żołnierza i w związku z tym nie może być uznany za podmiot przestępstwa z art. 305 k.k.Podkreślić należy, że niezgłoszenie się żołnierza rezerwy do czynnej służby wojskowej na krótkotrwałe ćwiczenia wojskowe nie przekraczające pięciu dni nie stanowi - w myśl art. 189 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. - przestępstwa, lecz, jako wykroczenie określone w art. 182 ust. 1 pkt 2 powołanej ustawy z dnia 21 listopada 1967 r., podlega orzecznictwu karno-administracyjnemu (por. art. 201 ust. 1 tej ustawy).Podzielając w pełni argumentację rewizji nadzwyczajnej, Sąd Najwyższy uznaje jej wniosek za podlegający uwzględnieniu.