Rw 116/74

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia płk Z. Furtak. Sędziowie: płk dr W. Sieracki (sprawozdawca), ppłk W. Morawski.Prokurator Naczelnej Prokuratury Wojskowej: ppłk Z. Piekarski.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 8 marca 1974 r. na rozprawie sprawy nieprawomocnie skazanych: 1) Ryszarda E. za przestępstwo określone w art. 318 k.k. w zbiegu z art. 182 § 1 k.k. i w związku z art. 59 § 1 k.k. na karę 1 roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności wraz z nawiązką w kwocie 1.000 zł na rzecz Państwowego Domu Dziecka w K., 2) Jana N. za przestępstwo określone w art. 318 k.k. w zbiegu z art. 315 § 1 k.k. w związku z art. 316 i 59 § 1 k.k. na karę 1 roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności wraz z nawiązką w kwocie 1.000 zł na rzecz Państwowego Domu Dziecka w K. - z powodu rewizji wniesionej przez prokuratora od wyroku Wojskowego Sądu Okręgowego w N. z dnia 25 stycznia 1974 r.:1) częściowo uwzględniając rewizję prokuratora zmienił zaskarżony wyrok w części dotyczącej oskarżonego Ryszarda E. przez:a) poprawienie kwalifikacji prawnej jego czynu - na art. 311 § 1 i 2 k.k. w zbiegu z art. 312 § 1 k.k. i w związku z art. 316 k.k. oraz w zbiegu z art. 318 k.k. i w związku z art. 59 § 1 k.k., b) podwyższenie wymierzonej oskarżonemu za ten czyn kary do 2 lat pozbawienia wolności, przyjmując przepisy art. 311 § 2 k.k. w związku z art. 59 § 1 k.k. jako podstawę wymiaru kary,i z tymi zmianami zaskarżony wyrok co do oskarżonego Ryszarda E. utrzymał w mocy;2) nie uwzględniając rewizji prokuratora co do oskarżonego Jana N. zaskarżony wyrok w części dotyczącej tego oskarżonego utrzymał w mocy. Uzasadnienie faktyczne(...) Prokurator wnosił w swej rewizji o zmianę zaskarżonego wyroku przez ustalenie, że oskarżony Ryszard E. dopuścił się czynnej napaści na wykonującego czynności służbowe Wacława N. i w związku z tym przyjęcie, że czyn tego oskarżonego "wyczerpuje również dyspozycję przestępstwa określonego w art. 311 § 1 i 2 k.k.", oraz wymierzenie temu oskarżonemu "kary pozbawienia wolności wnioskowanej przez oskarżyciela na rozprawie głównej". Natomiast co do oskarżonego Jana N. skarżący wnosił o zmianą zaskarżonego wyroku przez "uznanie, że w przypisanym mu czynie mieszczą się również znamiona przestępstwa określonego w art. 312 § 1 k.k., i w związku z tym przyjęcie za podstawę wymiaru kary wymienionego przepisu".Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Rewizja prokuratora w części dotyczącej oskarżonego Ryszarda E. zasługuje na uwzględnienie. Przede wszystkim podkreślić należy, że opisane w zaskarżonym wyroku zdarzenie miało miejsce około godz. 13.00, a więc o tej porze dnia, w której istnieje pełna, niczym nie ograniczona widoczność. Dystynkcje zatem pokrzywdzonego Wacława N. były dobrze widoczne. Jest rzeczą zrozumiałą, że sam ten fakt nie mógłby być uznany za wystarczający dowód, iż oskarżony Ryszard E. miał świadomość, że człowiek żądający od niego okazania książeczki wojskowej jest starszy stopniem; jednakże bezspornie ustalone okoliczności pozwalają uznać, iż oskarżony zdawał sobie sprawę z tego, że osoba, którą w późniejszej fazie zdarzenia uderzył w głowę, jest starsza stopniem. Jedną z takich okoliczności jest przede wszystkim ustalony przez sąd pierwszej instancji fakt, że oskarżony Ryszard E. w momencie, gdy Wacław N. zażądał od niego legitymacji, "uczynił gest zmierzający do okazania legitymacji, chwytając się ręką za kieszeń, lecz opuścił rękę wówczas, gdy oskarżony oświadczył, iż dokumentów nie ma przy sobie". Skoro zatem przedstawione zachowanie się oskarżonego wskazuje na to, że miał on świadomość, iż osobą interweniującą z powodu jego niewłaściwego zachowania się jest osoba starsza stopniem, przeto przyjąć należało, że oskarżony używając przemocy w celu przeszkodzenia Wacławowi N. w przedsięwziętej przezeń czynności służbowej, a następnie uderzając go z powodu wykonywania przezeń regulaminowego obowiązku służbowego dopuścił się czynnej napaści w rozumieniu przepisu art. 311 § 1 i 2 k.k. w związku z art. 316 k.k.Z tych względów należało zmienić zaskarżony wyrok przez poprawienie kwalifikacji prawnej czynu oskarżonego - na art. 311 § 1 i 2 k.k. w zbiegu z art. 312 § 1 k.k. i w związku z art. 316 k.k. oraz w zbiegu z art. 318 k.k. i w związku z art. 59 § 1 k.k., z jednoczesnym przyjęciem przepisu art. 311 § 2 k.k. w związku z art. 59 § 1 k.k. jako podstawy prawnej wymiaru kary za ten czyn. W związku ze zmianą kwalifikacji prawnej czynu oskarżonego na przepis przewidujący znacznie surowsze ustawowe zagrożenie (w stosunku do przepisu art. 318 k.k, który stanowił podstawę prawną wymierzonej przez sąd pierwszej instancji kary pozbawienia wolności), co wskazuje na większy, niż ocenił to sąd pierwszej instancji, stopień społecznego niebezpieczeństwa tego czynu, należało podwyższyć wymierzoną oskarżonemu karę pozbawienia wolności do kary w części wstępnej niniejszego wyroku określonej, z jednoczesnym uwzględnieniem jako okoliczności łagodzącej wyraźnie pozytywnej opinii służbowej o oskarżonym i faktu, że tylko raz uderzył on celowo Wacława N. i "uderzenie to nie było silne".Natomiast niesłuszny jest zawarty w rewizji prokuratora zarzut, jakoby sąd pierwszej instancji dopuścił się obrazy prawa materialnego z powodu niezakwalifikowania czynu oskarżonego Jana N. z art. 312 § 1 k.k. Występek określony w przepisie art. 312 § 1 k.k. należy do kategorii tzw. przestępstw kierunkowych, znamiennych celem, którym w ujęciu tego przepisu jest - w razie użycia przez sprawcę przemocy lub groźby bezprawnej - przeszkodzenie przełożonemu w wykonywaniu czynności służbowej albo zmuszenie go do przedsięwzięcia lub zaniechania takiej czynności. Oskarżony Jan N. nie użył przemocy w stosunku do interweniującego - zgodnie z obowiązkiem służbowym - Wacława N. Powstaje jedynie pytanie, czy oskarżony Jan N. użył groźby bezprawnej w stosunku do przełożonego, i to w celu poprzednio określonym. Na pytanie to - w świetle ustalonego stanu faktycznego - należy udzielić odpowiedzi przeczącej. Pojęcie groźby bezprawnej występuje w dwóch postaciach, a mianowicie jako groźba: a) będąca znamieniem szantażu, a polegająca na zagrożeniu spowodowania postępowania karnego lub rozgłoszenia wiadomości uwłaczającej czci zagrożonego lub jego najbliższych (ta postać groźby nie wchodzi w rachubę na tle stanu faktycznego ustalonego w niniejszej sprawie), b) karalna, której istota polega na grożeniu innej osobie popełnieniem przestępstwa na jej szkodę lub szkodę najbliższych (np. art. 166 k.k.), przy czym koniecznym znamieniem tego rodzaju groźby jest to, aby wywołała ona u osoby zagrożonej uzasadnioną obawą, że groźba ta zostanie spełniona. Bez tego znamienia groźba jest jedynie czczą pogróżką, pozbawioną prawdopodobieństwa realizacji. Jeżeli w związku z tymi rozważaniami uwzględni się zeznania świadka Wacława N., to należy dojść do wniosku, że wypowiedź oskarżonego Jana N. nie stanowiła groźby karalnej w rozumieniu uprzednio przedstawionym.Do bytu przestępstwa określonego w art. 312 § 1 k.k. nie wystarcza ustalenie, że sprawca użył groźby bezprawnej w związku z czynnością przełożonego (tak jak to np. ujmuje przepis art. 311 § 2 k.k.), lecz stwierdzenie, że użycie groźby bezprawnej w stosunku do przełożonego nastąpiło - jak to już zaznaczono - w celu przeszkodzenia mu w wykonaniu części służbowej albo zmuszenia go do przedsięwzięcia lub zaniechania takiej czynności, a zatem użycie groźby bezprawnej musi bądź wyprzedzać czynność służbową przełożonego, bądź też przebiegać równolegle z taką czynnością. Użycie groźby bezprawnej po wykonaniu czynności służbowej przez przełożonego nie stanowi występku określonego w art. 312 § 1 k.k.W świetle przedstawionych rozważań brak podstaw do ustalenia, że zachowanie się oskarżonego wyczerpuje znamiona przestępstwa określonego w art. 312 § 1 k.k.Z tych względów - jednocześnie uwzględniając powołane uprzednio przepisy odnoszące się do opłat i kosztów postępowania rewizyjnego - należało orzec jak na wstępie.