Rw 869/68

Skład orzekającyPrzewodniczący: płk Z. Krasuski. Sędziowie: płk A. Kruszka (sprawozdawca), ppłk S. Rzeczycki.Prokurator: ppłk S. Wojtczak.SentencjaSąd Najwyższy rozpoznał na posiedzeniu niejawnym, na skutek skargi rewizyjnej prokuratora, sprawę Ryszarda K., w której zostało umorzone postępowanie karne wyrokiem Wojskowego Sądu Garnizonowego w N. z dnia 21 czerwca 1968 r. - na mocy art. 7 § 1 lit. c) i art. 10 k.w.p.k. - o czyn z art. 188 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony PRL (Dz. U. Nr 44, poz. 220).Prokurator Okręgu Wojskowego w N. zarzuca w rewizji umorzenie postępowania karnego wbrew okolicznościom sprawy i wnosi o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do rozpoznania.Na posiedzeniu Sądu Najwyższego prokurator, popierając rewizję, wniósł o umorzenie postępowania karnego w trybie art. 7 § 1 k.k.W.P.Sąd Najwyższy postanowił uchylić postanowienie Wojskowego Sądu Garnizonowego w N. z dnia 21 czerwca 1968 r. umarzające postępowanie karne przeciwko Ryszardowi K. na zasadzie art. 7 § 1 lit. c) k.w.p.k. i umorzyć postępowanie karne w tej sprawie w trybie art. 7 § 1 k.k.W.P.Uzasadnienie faktyczneSąd Najwyższy wyraził następujący pogląd:Ryszard K. został oskarżony o popełnienie przestępstwa z art. 188 ust. 1 i 3 ustawy z 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej (Dz. U. Nr 44, poz. 220) przez to, że będąc obowiązany do odbycia wojskowego szkolenia poborowych na podstawie karty powołania wydanej przez Wojskowego Komendanta Rejonowego w dniu 9 kwietnia 1968 r., nie stawił się w Jednostce Wojskowej w N.1, działając w zamiarze trwałego uchylenia się od obowiązku wojskowego.Wojskowy Sąd Garnizonowy w N. zaskarżonym postanowieniem z 21 czerwca 1968 r. umorzył postępowanie karne w tej sprawie na podstawie art. 7 § 1 lit. c) k.w.p.k. dochodząc do wniosku, że w czynie oskarżonego brak cech jakiegokolwiek przestępstwa. Umorzenie postępowania Sąd umotywował następująco: Oskarżony rozpoczął studia na I roku Wyższej Szkoły Wychowania Fizycznego w N.2 w roku akademickim 1967-1968. W lutym 1968 r., jako student, został on powołany i włączony do wojskowego szkolenia studentów w myśl art. 85 ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony PRL (Dz. U. Nr 44, poz. 220). Na podstawie zarządzenia rektora uczelni oskarżony decyzją z 1 kwietnia 1968 r. został zawieszony w prawach studenta, nie przestał jednak być studentem i jako taki nie został i nie mógł być zwolniony z obowiązku służby wojskowej, polegającej na odbywaniu wojskowego szkolenia studentów w ramach studium wojskowego. Mogły zatem mieć do niego zastosowanie jedynie przepisy rozdziału 5 cytowanej ustawy, a nie rozdziału 4, odnoszące się do wojskowego szkolenia poborowych. Powołanie go więc do służby w ramach wojskowego szkolenia poborowych nastąpiło z naruszeniem przepisów rozdziału 5 i było nieuzasadnione. Oskarżony, po zapoznaniu się z kartą powołania, oświadczył, że zgłosi się do wskazanej w niej jednostki wojskowej, jeśli okaże mu się przepisy zezwalające na powoływanie do służby wojskowej studenta zawieszonego w prawach studenta.Prokurator w skardze rewizyjnej wywodzi dla uzasadnienia swego zarzutu i wniosku rewizji, że powołanie oskarżonego do odbycia wojskowego szkolenia poborowych nastąpiło na podstawie właściwego zarządzenia w sprawie powoływania i przebiegu służby wojskowej studentów relegowanych i zawieszonych w prawach studenta. Oskarżony w okresie zawieszenia w prawach studenta nie uczestniczył w zajęciach szkoleniowych prowadzonych w ramach studium wojskowego i w związku z tym, zgodnie ze wspomnianym zarządzeniem, został powołany do odbycia 30-dniowego przeszkolenia w ramach szkolenia poborowych.W swych rozważaniach Sąd pominął powyższą okoliczność, w świetle której stwierdzenie w zaskarżonym postanowieniu, że powołanie oskarżonego było bezprawne, nie może być uznane za trafne. Zdaniem prokuratora, błędna interpretacja przepisów prawa oraz nieuwzględnienie treści zarządzenia sprawiły, że Sąd wydał niesłuszne postanowienie o umorzeniu postępowania przeciwko oskarżonemu.Skarga rewizyjna prokuratora podlega uwzględnieniu z następujących motywów:Podstawową kwestią wymagającą rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie jest to, czy przepisy ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. (Dz. U. Nr 44, poz. 220) dopuszczają możliwość powołania studenta zawieszonego w prawach studenta do odbywania obowiązku służby wojskowej w innym trybie niż w ramach wojskowego szkolenia studentów.Nie ulega wątpliwości, że powołanie studenta do wojskowego szkolenia studentów nie przesądza tego, że wykona on obowiązek służby wojskowej całkowicie w ramach tego szkolenia. W wypadku np. przerwania studiów i tym samym niewykonania w całości obowiązku służby wojskowej w ramach wojskowego szkolenia studentów podlegać on będzie powołaniu do dalszej służby wojskowej w innych ramach przewidzianych ustawą.Służba wojskowa jest jednym z najważniejszych obowiązków obywatelskich i skrupulatne oraz we właściwym czasie jego wypełnianie ma istotne znaczenie dla przygotowania obywateli do obrony PRL.Interpretacja przepisów ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony PRL (Dz. U. Nr 44, poz. 220) musi to znaczenie służby wojskowej uwzględniać, co jest tym bardziej ważne, że ustawa nie reguluje wszystkich kwestii, jakie mogą w praktyce wyniknąć i muszą być rozwiązywane. W szczególności ustawa nie wskazuje, kiedy i pod jakimi warunkami można kierować osoby odbywające służbę wojskową w ramach określonego szkolenia do służby w ramach innego szkoleniaJeśli chodzi o przenoszenie z wojskowego szkolenia studentów do innej formy szkolenia, to nie może ono nastąpić tak długo, dopóki student rzeczywiście szkoli się wojskowo w ramach studium wojskowego, w przeciwnymi bowiem razie takie przeniesienie faktycznie uniemożliwiłoby mu studiowanie w ogóle, a to byłoby sprzeczne z intencją ustawy, godzącą studia z wykonywaniem obowiązku wojskowego. Zachodzi jednak pytanie, czy tak samo rzecz się przedstawia w wypadku, gdy student faktycznie się nie szkoli wojskowo, a szkolić się powinien? Czy sam formalny status studenta przesądza w każdym wypadku o tym, że nie może on wykonywać obowiązku wojskowego w żadnych innych ramach poza wojskowym szkoleniem studentów?Sąd I instancji w zaskarżonym postanowieniu, posługując się formalną interpretacją przepisów ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony PRL (Dz. U. Nr 44, poz. 220), wypowiedział pogląd, że student zawieszony w prawach studenta nie może być powołany do pełnienia służby wojskowej w ramach szkolenia wojskowego poborowych.Sąd nie rozważył następujących argumentów, które przemawiają za stanowiskiem odmiennym.Z § 39 ust. 3 rozporządzenia Ministrów Szkolnictwa Wyższego, Zdrowia i Opieki Społecznej, Oświaty, Kultury i Sztuki oraz Przewodniczącego Głównego Komitetu Kultury Fizycznej i Turystyki z 20 grudnia 1961 r. w sprawie odpowiedzialności dyscyplinarnej studentów szkół wyższych (Dz. U. z 1962 r. Nr 6, poz. 25) wynika, że osoba tymczasowo zawieszona w prawach studenta traci na okres trwania zawieszenia prawo uczęszczania na wszelkie zajęcia objęte planem i regulaminem studiów oraz do udziału w życiu szkoły.Z tego sformułowania powyższego przepisu płynie wniosek, że osoba taka traci między innymi prawo uczestniczenia w zajęciach prowadzonych w ramach wojskowego szkolenia studentów. Odbywanie obowiązku służby wojskowej w ramach tego szkolenia jest niewątpliwie uprzywilejowaną formą spełniania tego obowiązku w porównaniu na przykład ze służbą zasadniczą. Zawieszenie studenta w prawach studenta przywilej ten na okres zawieszenia znosi, nie uchyla jednak ustawowego obowiązku służby wojskowej w ogóle. Obowiązek ten trwa i rzeczą władz wojskowych jest określenie, kiedy i w postaci jakiej służby wojskowej ma on być nadal wykonywany. Art. 35 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony PRL (Dz. U. Nr 44, poz. 220) uprawnia szefa powiatowego sztabu wojskowego do określania rodzaju służby i przeznaczania do niej podlegających jej poborowych. Jeżeli więc oskarżony w omawianej sytuacji otrzymał kartę powołania zawierającą decyzję właściwego szefa powiatowego sztabu wojskowego, to obowiązany był uczynić zadość temu powołaniu, albowiem decyzja ta - wbrew stanowisku Sądu I instancji - nie pozostawała w sprzeczności z przepisami cytowanej ustawy i powzięta została zgodnie z właściwym zarządzeniem wydanym z powołaniem się na wspomnianą ustawę.W świetle powyższych wywodów należy uznać umorzenie postępowania karnego przeciwko oskarżonemu na podstawie art. 7 § 1 lit. c) k.w.p.k. za niezasadne, gdyż zarzucone oskarżonemu zaniechanie zawierało elementy czynu karalnego według art. 188 ust. 2 cytowanej ustawy i nie zachodziły przesłanki wyłączające ściganie.Przystępując jednak do merytorycznej oceny zarzuconego oskarżonemu zaniechania, instancja rewizyjna stwierdza, że istnieją podstawy do uznania niecelowości ścigania karnego ze względu na niewielki stopień społecznej szkodliwości czynu oraz nieznaczne nasilenie złej woli sprawcy.Oskarżony dopuścił się zaniechania ze względu na błędne przekonanie, iż jako student nie może być powołany do służby wojskowej w ramach wojskowego szkolenia poborowych, a nadto z obawy, że zgłoszenie się do służby czynnej w jednostce wojskowej może mu przeszkodzić w dalszych studiach, które zamierzał kontynuować. Oskarżonemu 20 maja 1968 r., po zakończeniu postępowania dyscyplinarnego, przywrócono prawa studenta i od tego czasu bierze on udział we wszystkich zajęciach akademickich, w tym również w szkoleniu wojskowym w ramach studium wojskowego uczelni. Należy stwierdzić w tych warunkach, że oskarżony, w gruncie rzeczy nie uchylał się od służby wojskowej w ogóle, lecz od pełnienia jej w ramach szkolenia poborowych. Istnieje podstawa do przypuszczenia, że dotychczasowe postępowanie karne wywarło na oskarżonym właściwy wpływ wychowawczy. W tych warunkach odstąpienie od dalszego ścigania karnego jest uzasadnione.