V CSK 35/19

Sygn. akt V CSK 35/19 POSTANOWIENIE Dnia 26 września 2019 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Roman Trzaskowski w sprawie z wniosku E. K. przy uczestnictwie O. K. o podział majątku wspólnego, na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 26 września 2019 r., na skutek skargi kasacyjnej uczestnika od postanowienia Sądu Okręgowego w O. z dnia 18 września 2018 r., sygn. akt II Ca (…), odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania i ustala, że każdy z uczestników ponosi koszty postępowania kasacyjnego związane ze swym udziałem w sprawie. 2 UZASADNIENIE Postanowieniem z dnia 18 września 2018 r. Sąd Okręgowy w O. zmienił częściowo postanowienie Sądu Rejonowego w B. z dnia 18 września 2018 r. wydane w sprawie z wniosku E. K., przy udziale O. K., o podział majątku wspólnego, oddalając apelację uczestnika m.in. w zakresie dotyczącym ustalenia równych udziałów wnioskodawczyni i uczestnika w majątku wspólnym. W skardze kasacyjnej, w uzasadnieniu wniosku o jej przyjęcie do rozpoznania, uczestnik wskazał przyczyny kasacyjne określone w art. 3989 § 1 pkt 1, 2 i 4 k.p.c. Jego zdaniem, w sprawie występują istotne zagadnienia prawne „polegające na potrzebie wyjaśnienia i przesądzenia, czy stan długoletniej separacji faktycznej stron postępowania o podział majątku dorobkowego, w okresie bezpośrednio poprzedzającym ustanie wspólności małżeńskiej, w sytuacji gdy jedna ze stron nie wyraża zgody na orzeczenie rozwodu, jest ważną okolicznością w rozumieniu art. 43 k.r.o., uzasadniającą orzeczenie nierównych udziałów w zakresie podziału majątku dorobkowego stron zgromadzonego w czasie trwania separacji faktycznej stron postępowania”. Wskazał, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona w zakresie postawionych zarzutów naruszenia prawa materialnego. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Z art. 3981 § 1 k.p.c. wynika, że skarga kasacyjna przysługuje co do zasady od prawomocnych orzeczeń sądów drugiej instancji, a więc orzeczeń wieńczących dwuinstancyjne postępowanie sądowe, w którym sądy obu instancji dysponują pełną kognicją w zakresie faktów i dowodów. Jednakże zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania tylko wtedy, gdy w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. W zamyśle ustawodawcy skarga kasacyjna stanowi zatem nadzwyczajny środek zaskarżenia, którego rozpoznanie przez Sąd Najwyższy musi być uzasadnione względami o szczególnej doniosłości, 3 wykraczającymi poza indywidualny interes skarżącego, a mającymi swoje źródło w interesie publicznym, w szczególności przez zapewnienie jednolitej wykładni i stosowania prawa. Wyłączną podstawą oceny pod kątem przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania są wskazane w niej przyczyny kasacyjne wraz z uzasadnieniem (art. 3984 § 2 k.p.c.). Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem Sądu Najwyższego, skarżący, który jako uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wskazał przyczynę określoną w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., powinien odpowiednio sformułować zagadnienie prawne, wskazać przepisy prawa, na których tle zagadnienie się wyłoniło oraz przedstawić argumentację jurydyczną uzasadniającą możliwość rozbieżnych ocen prawnych oraz świadczącą o istotności tego zagadnienia (zob. np. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 10 maja 2001 r., II CZ 35/01, OSNC 2002, Nr 1, poz. 11; z dnia 2 grudnia 2014 r., II CSK 376/14, nie publ.; z dnia 9 kwietnia 2015 r., V CSK 547/14, nie publ.). Zagadnienie jest istotne, jeżeli jego rozstrzygnięcie ma znaczenie dla ukierunkowania praktyki sądowej i rozstrzygnięcia sprawy, w której zagadnienie powstało (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 18 września 2012 r., II CSK 180/12, nie publ. oraz z dnia 2 grudnia 2014 r., II CSK 376/14, nie publ.), wywołuje poważne wątpliwości, a zarazem nie było dotychczas rozstrzygnięte w judykaturze albo dotychczasowe orzecznictwo wymaga zmiany (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 sierpnia 2016 r., II CSK 94/16, nie publ.). Z kolei powołanie się na przyczynę kasacyjną przewidzianą w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. wymaga wykazania przez stronę skarżącą, że chodzi o wykładnię przepisów prawa, których treść i znaczenie nie zostały dostatecznie wyjaśnione w dotychczasowym orzecznictwie lub, że istnieje potrzeba zmiany ich dotychczasowej wykładni, podania, w drodze stosownego jurydycznego wywodu, na czym owe wątpliwości polegają, a także że mają one poważny oraz rzeczywisty charakter i ich rozstrzygnięcie wiąże się z rozpatrywaną sprawą i jest istotne z punktu widzenia wyniku postępowania oraz publicznoprawnych funkcji skargi kasacyjnej. Jeżeli podstawą wniosku w tym zakresie jest twierdzenie o występujących w orzecznictwie sądowym rozbieżnościach wynikających z dokonywania przez sądy różnej wykładni przepisu, konieczne jest wskazanie 4 rozbieżnych orzeczeń, dokonanie ich analizy i wykazanie, że rozbieżność wynika z różnej wykładni przepisu (por. m. in. postanowienia z dnia 15 października 2002 r., II CZ 102/02, nie publ., z dnia 28 marca 2007 r., II CSK 84/07, nie publ., z dnia 8 lipca 2008 r. I CSK 111/08, nie publ., z dnia 20 listopada 2015 r., III CSK 269/15, niepubl., z dnia 20 maja 2016 r., V CSK 692/15, niepubl., z dnia 3 sierpnia 2017 r., IV CSK 85/17, nie publ., z dnia 7 grudnia 2017 r., I CSK 499/17, nie publ., z dnia 26 kwietnia 2018 r., IV CSK 571/17, nie publ.). Zagadnienia przedstawione przez uczestnika nie czynią zadość przedstawionym wymaganiom, sprowadzają się bowiem do zwykłej wykładni i stosowania prawa w konkretnej sprawie, co wyklucza przyjęcie, że wystąpiła podstawa z art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. Skarżący nie przedstawił stosownej argumentacji jurydycznej i całkowicie pominął dotychczasowym dorobek orzeczniczy Sądu Najwyższego w tej kwestii. W szczególności postanowienie z dnia 24 kwietnia 2013 r., IV CSK 553/12 (OSNC-ZD 2014, z. B, poz. 24), w którym Sąd Najwyższy wyjaśnił, że fakt pozostawania małżonków w separacji nie jest samodzielnie wystarczająco "ważnym powodem" uwzględnienia wniosku o ustalenie nierównych udziałów w majątku wspólnym, zwłaszcza gdy spowodował ją (zawinił) małżonek występujący z takim żądaniem, jednak fakt ten należy uwzględniać, jako istotny element oceny w sytuacji, w której chodziło o separację długotrwałą, utrzymywaną ostatecznie decyzją obojga małżonków, którzy przez cały czas jej trwania gospodarowali w pełni odrębnie i samodzielnie, i żadnego majątku wspólnie nie gromadzili. Sąd zwrócił też uwagę, że nie jest obojętna proporcja obu okresów w małżeństwie, gdyż małżonkowie pozostawali w rzeczywistym związku zaledwie 4 lata, a oddzielnie żyli przez 14 lat. W orzecznictwie wyjaśniono też, że ważnymi powodami w rozumieniu art. 43 § 2 k.r.o. są względy natury etycznej, które wskazują, iż w konkretnych okolicznościach równość udziałów - równoznaczna z korzystaniem przez jednego z małżonków z części majątku wspólnego, do którego powstania nie przyczynił się - pozostawałaby w sprzeczności z zasadami współżycia społecznego. Chodzi przede wszystkim o rażące i uporczywe zaniedbywanie przez jednego z małżonków obowiązków względem rodziny, jednakże precyzyjne zdefiniowanie pojęcia „ważnych powodów” nie jest możliwe. Odwołując się w art. 43 § 2 k.r.o. do pojęcia 5 „ważnych powodów”, ustawodawca celowo posłużył się kryterium nieostrym, którego spełnienie może być oceniane jedynie przy uwzględnieniu całokształt okoliczności konkretnej sprawy (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 5 października 1974 r., III CKN 190/74, nie publ., z dnia 11 stycznia 2019 r., V CSK 545/17, nie publ, z dnia 4 czerwca 2019 r., V CSK 580/18 i V CSK 581/18, nie publ. i z dnia 11 czerwca 2019 r., I CSK 782/18, nie publ.). Uznając w niniejszej sprawie za bezzasadne żądanie ustalenia nierównych udziałów w majątku wspólnym, Sądy miały przede wszystkim na względzie, że nie zostało ono poparte żadnymi dowodami, w szczególności co do tego, iż wnioskodawczyni zaniedbywała obowiązki domowe, trwoniła majątek albo w sposób rażący i uporczywy nie przyczyniała się do powstania dorobku stosownie do posiadanych sił i możliwości zarobkowych. Zarówno wnioskodawczyni jak i uczestnik postępowania pracowali zarobkowo oraz zajmowali się rodziną. Wnioskodawczyni po studiach podjęła pracę, podnosiła swe kwalifikacje zawodowe, a krótkie przerwy w pracy zarobkowej były spowodowane okresem ciąży, urlopem macierzyńskim, wychowawczym i dla poratowania zdrowia. Fakt osiągania większych dochodów przez uczestnika, głównie dzięki którym udało się zgromadzić znaczny majątek, wynikał z realiów rynku pracy i możliwości zarobkowych pracowników uczelni czy też szpitali. Sąd Okręgowy zwrócił też uwagę, że skoro strony były małżeństwem przez kilkanaście lat i taki podział ról zgodnie ustaliły, uczestnik nie może twierdzić, iż zachowanie wnioskodawczyni było sprzeczne z jego wolą. Dodatkowo należy zauważyć, że przedstawiona przez uczestnika kwestia prawna dotyczy „długoletniej separacji”, podczas gdy in casu separacja małżonków trwała niespełna dwa lata, licząc od dnia wyprowadzenia się wnioskodawczyni do dnia, w którym orzeczenie rozwodu stało się prawomocne, a wspólne gospodarstwo strony prowadziły ponad czternaście lat. W świetle przywołanych okoliczności nie można też stwierdzić, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt. 4 k.p.c., a więc zachodzi niewątpliwa, widoczna na pierwszy rzut oka, tj. bez konieczności głębszej analizy, sprzeczność orzeczenia z przepisami prawa nie podlegającymi różnej wykładni (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 sierpnia 6 2016 r., II CSK 94/16, nie publ.) oraz że w wyniku takiego naruszenia prawa zapadło w drugiej instancji orzeczenie oczywiście wadliwe (zob. np. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 13 kwietnia 2016 r., V CSK 622/15, nie publ.; z dnia 2 czerwca 2016 r., III CSK 113/16, nie publ.; z dnia 27 października 2016 r., III CSK 217/16, nie publ.). Dodatkowo należy zwrócić uwagę, że w myśl jednolitego stanowiska Sądu Najwyższego, wymaganie określone w art. 3984 § 1 pkt 2 k.p.c. nie jest tożsame z określonym w art. 3984 § 2 k.p.c., co oznacza, iż skarżący powinien odrębnie przytoczyć podstawy kasacyjne i ich uzasadnienie i odrębnie uzasadnić wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, nawet jeżeli argumentacja prawna może się w pewnym zakresie pokrywać (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 22 marca 2001 r., V CZ 131/00, OSNC 2001, nr 10, poz. 156, z dnia 5 czerwca 2001 r. IV CZ 45/01, OSNC 2001, nr 10, poz. 157, z dnia 10 stycznia 2003 r. VCZ 189/02, nie publ., z dnia 13 lipca 2007 r. III CSK 180/07, nie publ., z dnia 5 kwietnia 2017 r., II CSK 688/16, niepubl., z dnia 11 kwietnia 2018 r., V CSK 547/17, nie publ., z dnia 26 kwietnia 2018 r., IV CSK 567/17, nie publ.). W tej sytuacji uzasadnienie oczywistej zasadność skargi nie może poprzestawać na powołaniu naruszeń prawa materialnego wskazanych w podstawach kasacyjnych. Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. oraz – co kosztów - art. 520 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji. aj l.n