V CZ 109/18

Sygn. akt V CZ 109/18 POSTANOWIENIE Dnia 20 marca 2019 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Teresa Bielska-Sobkowicz (przewodniczący) SSN Wojciech Katner (sprawozdawca) SSN Krzysztof Strzelczyk w sprawie ze skargi J. R. o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego postanowienia Sądu Okręgowego w K. z dnia 4 października 2017 r. r., sygn. akt XIX Gz (…) w sprawie z wniosku T. W. przy uczestnictwie Przedsiębiorstwa Produkcyjno-Usługowo-Handlowe P. Sp. z o.o. w D. o ustanowienie kuratora, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 20 marca 2019 r., zażalenia skarżącej na postanowienie Sądu Okręgowego w K. z dnia 12 czerwca 2018 r., sygn. akt XIX Gz (…) (XIX WSC (…)), 1) oddala zażalenie, 2) przyznaje radcy prawnej K. G. od Skarbu Państwa Sądu Okręgowego w K. kwotę 240,- (dwieście czterdzieści) złotych, powiększoną o należny podatek VAT z tytułu wynagrodzenia za udzielenie skarżącej nieopłaconej pomocy prawnej z urzędu. 2 UZASADNIENIE Postanowieniem z dnia 12 czerwca 2018 r. Sąd Okręgowy w K. odrzucił skargę J. R. o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego postanowienia Sądu Okręgowego w K. z dnia 4 października 2017 r., którym oddalono zażalenie skarżącej na postanowienie Sądu Rejonowego w K. z dnia 4 lipca 2017 r., stanowiącego o oddaleniu wniosku J. R. o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego z urzędu. Postanowienie z dnia 4 lipca 2017 r. odnosiło się do sprawy z wniosku T. W. przy uczestnictwie Przedsiębiorstwa Produkcyjno-Usługowo-Handlowego „P.” spółki z o.o. w D. o ustanowienie kuratora dla tej spółki na podstawie art. 42 k.c., w której to sprawie J. R. złożyła zażalenie na postanowienie Sądu Rejonowego z dnia 16 lutego 2017 r. Oddalenie wniosku o ustanowienie pełnomocnika z urzędu dla J. R. wynikało z przekonania Sądu, popartego uzasadnieniem ze wskazaniem odpowiedniego na ten temat orzecznictwa Sądu Najwyższego i wskazanych Sądów Apelacyjnych, że w postępowaniu o ustanowienie kuratora dla osoby prawnej w celu zapewnienia jej reprezentacji - które nie jest skomplikowane, a ponadto skoro J. R. nie wykazuje nieporadności i braku zorientowania w sprawie - nie jest jej potrzebny adwokat lub radca prawny ustanowiony z urzędu. Skarżąca J. R. zaskarżyła postanowienie Sądu Okręgowego w K. z dnia 12 czerwca 2018 r. zażaleniem, w którym ustanowiony z urzędu pełnomocnik zarzucił Sądowi odrzucającemu skargę J. R. na podstawie art. 4246 § 3 k.p.c. naruszenie przepisów Konstytucji, w szczególności art. 45 przez pozbawienie skarżącej prawa do sądu. Pełnomocnik wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: W bardzo niejasnym uzasadnieniu pełnomocnik J. R. starał się dowieść, że odrzucenie skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia sądowego, wynikające z niezachowania przymusu adwokacko-radcowskiego przy wnoszeniu środków zaskarżenia do Sądu Najwyższego nastąpiło w sytuacji, gdy skarżącej odmówiono przyznania profesjonalnego 3 pełnomocnika z urzędu; nie można więc formalnie zarzucić naruszenia art. 871 § 1 k.p.c. i zastosować art. 4246 § 2 k.p.c., skoro uniemożliwiło się sporządzenie skargi przez wyznaczonego z urzędu pełnomocnika, do którego miało się prawo na podstawie art. 117 § 1 k.p.c. Wywód przedstawiony w zażaleniu jest opary o wadliwą interpretację zdarzeń oraz zachowań procesowych podejmowanych przez skarżącą na poszczególnych etapach prowadzonego sporu. Jest tak dlatego, że na gruncie sporu ma się do czynienia jakby z dwoma postępowaniami. Jednym z nich jest postępowanie dotyczące ustanowienia kuratora dla spółki kapitałowej nie mającej zarządu ze względu na odwołanie skarżącej z funkcji członka zarządu; w tym postępowaniu chodziło o ustanowienie pełnomocnika z urzędu i zakończyło się ono prawomocnym orzeczeniem wydanym przez Sąd Okręgowy w K. z dnia 4 października 2017 r. XIX Gz (…). W postanowieniu odmówiono skarżącej ustanowienia pełnomocnika z urzędu, który miałby ja reprezentować w sprawie o ustanowienia kuratora. Drugie postępowanie dotyczy skargi J. R. o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia wydanego przez Sąd Okręgowy w K. z dnia 4 października 2017 r. W tym postępowaniu skarżąca uchybiła obowiązkowi wynikającemu z art. 871 § 1 k.p.c., wnosząc skargę samodzielnie, a nie przez profesjonalnego pełnomocnika. Osobiste wniesienie skargi przez J.R. było poprzedzone ustanowieniem dla niej pełnomocnika z urzędu oraz jego opinią o braku podstaw do wniesienia skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem wymienionego postanowienia Sądu Okręgowego w K. W orzecznictwie i doktrynie jest utrwalone stanowisko, potwierdzające istotę wyraźnego przepisu, jakim jest art. 871 § 1 k.p.c., że w postępowaniu przed Sądem Najwyższym obowiązuje zastępstwo stron przez adwokatów lub radców prawnych. Odnosi się to także do skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia sądowego. Konsekwencją nie respektowania tego przepisu jest konieczność odrzucenia skargi sporządzonej osobiście przez podmiot nie mający zdolności postulacyjnej i czyni się to na podstawie art. 4246 § 2 k.p.c. bez wzywania do uzupełnienia braków formalnych (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 16 stycznia 2009 r. V CZ 87/08, z dnia 8 października 2014 r. II CZ 53/14 i z dnia 10 marca 2016 r. III CZ 7/16, nie publ.). 4 Ze względu na to, że skargę w rozpoznawanej sprawie sporządziła osoba nie należąca do kręgu osób wymienionych w art. 871 § 2 k.p.c. należało orzec jak w postanowieniu, rozstrzygając o kosztach postępowania na podstawie rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz.U. poz. 1715). aj