V K 357/60

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia T. Gdowski (sprawozdawca). Sędziowie: E. Merz, S. Pławski. Prokurator: S. Markowski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Eugeniusza B. oskarżonego z art. 11 ustawy z dnia 1 lipca 1958 r. (Dz. U. Nr 45, poz. 224), po rozpoznaniu założonej przez Prokuratora Generalnego PRL rewizji nadzwyczajnej od wyroku Sądu Powiatowego w Katowicach z dnia 13 października 1959 r. oraz od postanowienia Sądu Wojewódzkiego w Katowicach z dnia 12 stycznia 1960 r., na podstawie art. 394, 396, 400, 383 pkt 2 i 3, 388 § 1 k.p.k.uchylił zaskarżone orzeczenia oraz postanowienie Sądu Powiatowego w Katowicach z dnia 10 grudnia 1959 r. i sprawę przekazał Sądowi Powiatowemu w Katowicach do ponownego rozpoznania w innym składzie.Uzasadnienie faktyczneSąd Powiatowy w Katowicach wyrokiem z dnia 13 października 1959 r. skazał Eugeniusza B. na 800 zł grzywny za to, że w K. w hali targowej trudnił się handlem chusteczkami damskimi na głowę ("kryształkami"), nie mając na to zezwolenia odpowiednich władz, tj. za przestępstwo z art. 11 ustawy z dnia 1 lipca 1958 r. (Dz. U. Nr 45, poz. 224).Wyrok ten uprawomocnił się dnia 20 października 1959 r.W związku z wnioskiem oskarżonego o zwrot chusteczek Sąd Powiatowy postanowieniem z dnia 10 grudnia 1959 r. orzekł dodatkowo przepadek tych chusteczek. Uwzględniając zażalenie oskarżonego Sąd Wojewódzki w Katowicach postanowieniem z dnia 12 stycznia 1960 r. uchylił powyższe postanowienie Sądu Powiatowego i zarządził wydanie oskarżonemu 138 chusteczek.Od powyższych orzeczeń założył rewizję nadzwyczajną Prokurator Generalny PRL na niekorzyść oskarżonego.Rewizja nadzwyczajna na podstawie przepisu art. 371 pkt 1 i 2 k.p.k, zarzuca:1.wyrokowi Sądu Powiatowego - obrazę art. 11 ustawy z dnia 1 lipca 1958 r. (Dz. U. Nr 45, poz. 224) przez skazanie z tego przepisu, mimo że działanie oskarżonego, polegające na nabyciu 138 chusteczek damskich w celu odprzedaży z zyskiem, wyczerpywało równocześnie wszelkie znamiona przestępstwa z art. 2 § 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zwalczaniu spekulacji (Dz. U. Nr 39, poz. 171);2.postanowieniu Sądu Wojewódzkiego - obrazę art. 3301 k.p.k. polegającą na błędnej interpretacji, iż sąd nie może orzec w formie postanowienia o dowodzie rzeczowym, jeżeli nie pochodzi on z przestępstwa lub nie jest narzędziem przestępstwa, które służyło lub było przeznaczone do jego popełnienia.W konkluzji rewizja wnosi o uchylenie zaskarżonego wyroku i w konsekwencji o uchylenie postanowienia Sądu Powiatowego z dnia 10 grudnia 1959 r. i postanowienia Sądu Wojewódzkiego z dnia 12 stycznia 1960 r. oraz o przekazanie sprawy Sądowi Powiatowemu w Katowicach do ponownego rozpoznania w innym składzie.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy wyraził następujący pogląd prawny:Sąd Powiatowy, wydając powyższy wyrok, dopuścił się obrazy prawa materialnego oraz przepisu art. 330 k.p.k. i z tych względów wyrok ten jest niesłuszny.Z wyjaśnień oskarżonego złożonych w toku dochodzenia - których z obrazą art. 299 § 4 k.p.k. Sąd nie odczytał na rozprawie - wynika, że oskarżony Eugeniusz B. zakupił w O. na czterech straganach 138 chusteczek damskich, płacąc po 85 zł za sztukę, i następnego dnia wyjechał do K., gdzie usiłował sprzedać te chusteczki w cenie 95 zł za sztukę.Czyn ten wyczerpuje znamiona przestępstwa z art. 2 § 2 bądź art. 23 k.k. w związku z art. 2 § 3 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zwalczaniu spekulacji (Dz. U. Nr 39, poz. 171). Sąd Powiatowy powinien był zgodnie z art. 324 § 2 k.p.k. uprzedzić strony o możliwości zakwalifikowania czynu oskarżonego pod wymieniony przepis i na podstawie tego przepisu wymierzyć oskarżonemu odpowiednią karę, orzekając jednocześnie w myśl art. 16 § 1 powołanej ustawy przepadek przedmiotu przestępstwa, tj. zakwestionowanych chusteczek.Oskarżony bowiem nie tylko uprawiał bez zezwolenia działalność handlową, czego zabrania art. 11 ustawy z dnia 1 lipca 1958 r., ale uprawiał jednocześnie spekulację, wykupując towar w przedsiębiorstwach handlu uspołecznionego (na straganach) celem dalszej odprzedaży z zyskiem.Dodać należy, że Sąd wbrew przepisowi art. 330 k.p.k. nie orzekł w wyroku o dowodzie rzeczowym, tj. o zakwestionowanych chusteczkach, mimo że w myśl art. 11 pkt 2 ustawy z dnia 1 lipca 1958 r. mógł i powinien był orzec przepadek tego dowodu rzeczowego jako przedmiotu przestępstwa, co zresztą uczynił dopiero w postanowieniu z dnia 10 grudnia 1959 r.Sąd Wojewódzki uchylił powyższe postanowienie, motywując swą decyzję tym, że orzeczenie przepadku chusteczek ma charakter kary dodatkowej przewidzianej w art. 44 lit. e) i art. 50 k.k., gdyż chusteczki nie były narzędziem przestępstwa ani też dowodem rzeczowym w rozumieniu art. 330 k.p.k., a orzeczenie o karach dodatkowych może zapaść w myśl art. 329 k.p.k. jedynie na rozprawie, i to w formie wyroku. Przepis art. 3301 k.p.k. dotyczy - zdaniem Sądu Wojewódzkiego - jedynie dowodów rzeczowych w ścisłym tego słowa znaczeniu.Stanowisko Sądu Wojewódzkiego wynika z błędnej interpretacji przepisu art. 3301 k.p.k. i jest niesłuszne.Wymieniony przepis, wprowadzony ustawą z dnia 28 marca 1958 r. nowelizującą k.p.k., stanowi wyjątek od zasady wyrażonej w artykułach 329-330 k.p.k. i pozwala sądowi na orzeczenie o dowodach rzeczowych - jeżeli nie uczynił tego w wyroku - na posiedzeniu niejawnym.Zakwestionowane u oskarżonego chusteczki stanowią niewątpliwie dowód rzeczowy, a zatem Sąd Powiatowy był uprawniony na podstawie przepisu art. 3301 k.p.k. zadecydować o tym dowodzie w formie postanowienia.Twierdzenie Sądu Wojewódzkiego, że zakwestionowane chusteczki nie są przedmiotem pochodzącym z przestępstwa ani narzędziem przestępstwa, tylko przedmiotem przestępstwa, jest słuszne, ale nie ma to istotnego znaczenia, skoro art. 3301 k.p.k. mówi ogólnie o dowodach rzeczowych, nie wyłączając spod tego pojęcia jakiegokolwiek rodzaju dowodów.Natomiast niesłuszne jest rozumowanie Sądu Wojewódzkiego, że wobec tego, iż przepadek chusteczek ma charakter kary dodatkowej, to orzeczenie o przepadku - tak jak o karach głównych i dodatkowych - w myśl art. 329 k.p.k. może zapaść tylko w formie wyroku, a art. 3301 k.p.k. "dotyczy jedynie dowodów rzeczowych w ścisłym tego słowa znaczeniu". Art. 44 pkt e) i art. 50 k.k. umieszczone są w rozdziale VII kodeksu karnego, mówiącym o karach dodatkowych, wobec czego każde orzeczenie o przepadku przedmiotów majątkowych i narzędzi (art. 44 pkt a) k.k.) jest karą dodatkową. Twierdzenie zatem Sądu Wojewódzkiego, iż "art. 3301 k.p.k. nie uchyla wcale zasady, że wymierzenie kary dodatkowej może nastąpić tylko w wyroku", nie jest słuszne, bo artykuł ten właśnie wyjątkowo zezwala na orzeczenie o dowodach rzeczowych w formie postanowienia.Ustęp 2 art. 11 ustawy z dnia 1 lipca 1958 r. (Dz. U. Nr 45, poz. 224) uprawnia sąd do orzeczenia przepadku przedmiotów przestępstwa, wobec czego postanowienie Sądu Powiatowego w Katowicach z dnia 10 grudnia 1959 r. jest słuszne. Niemniej jednak nie może się ono ostać - podobnie jak uchylające je postanowienie Sądu Wojewódzkiego - a to wobec uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.Z tych powodów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.