VI KZP 13/84

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia W. Żebrowski (sprawozdawca).Sędziowie: R. Bodecki, F. Wołek.Prokurator Prokuratury Generalnej: K. Zdrojewski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Stefana S. i innych, oskarżonych z art. 222 k.k., po rozpoznaniu przekazanego na podstawie art. 390 § 1 k.p.k. przez Sąd Wojewódzki w Katowicach postanowieniem z dnia 29 maja 1984 r. zagadnienia prawnego wymagającego zasadniczej wykładni ustawy:"Czy art. 222 k.k. daje możność uznania za przestępstwo określone w tym przepisie transakcji spekulacyjnych polegających na skupowaniu bez uprawnień handlowych większych ilości towaru i jego odsprzedaży z zyskiem przy wykorzystaniu aktualnej koniunktury rynkowej, nawet bez krótkotrwałego okresu przechowywania zakupionego towaru?"postanowił odmówić udzielenia odpowiedzi.Uzasadnienie faktycznePytanie Sądu Wojewódzkiego nie kwalifikuje się do udzielenia na nie odpowiedzi. Z treści pytania bowiem wynika, że chodzi w nim nie tyle o rozstrzygnięcie zagadnienia prawnego wymagającego zasadniczej wykładni ustawy, ile o odpowiedź na pytanie, czy opisane zachowanie się oskarżonych wyczerpuje znamiona przestępstwa określonego w art. 222 k.k., co - jak wiadomo - należy do sądu orzekającego, a nie Sądu Najwyższego działającego w trybie art. 390 § 1 k.p.k. Dodać należy, że w samym pytaniu użyto sformułowania: "(...) nawet bez krótkotrwałego okresu przechowywania zakupionego towaru", natomiast w jego uzasadnieniu opisano, iż działalność oskarżonych trwała około 30 dni, co zresztą jest zgodne z ustaleniami dokonanymi w wyroku sądu pierwszej instancji, opartymi na wyjaśnieniach oskarżonych. Z tych więc względów odmówiono odpowiedzi na przedstawione pytanie.Ze względu jednak na to, że z fragmentów uzasadnienia pytania - jak się wydaje - wynikają wątpliwości czy trudności co do rozumienia użytego w art. 222 k.k. pojęcia: "gromadzi towary", a zwłaszcza jakie powinno być to gromadzenie pod względem czasu, przeto skłania to do poczynienia następujących uwag.W myśl art. 222 k.k. odpowiedzialności karnej w tym przepisie przewidzianej podlega ten, kto nie mając uprawnień handlowych gromadzi w celu odsprzedaży z zyskiem towary w ilościach oczywiście niewspółmiernych do potrzeb własnych jako konsumenta.Sąd Najwyższy wyjaśniał już wielokrotnie zarówno ten przepis, jak i poprzednio obowiązujący art. 5 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zwalczaniu spekulacji i ochronie interesów nabywców oraz producentów rolnych w obrocie handlowym (Dz. U. Nr 39, poz. 171). W szczególności wyjaśniono użyte w tych przepisach pojęcia: "gromadzi towary". Na ogół przyjmowano, że przez tę "czynność czasownikową", tj. gromadzenie towarów, rozumieć należy przechowywanie ich przez pewien czas, aby z naruszeniem normalnego obrotu znajdowały się one w dyspozycji sprawcy, który może je bądź magazynować w celu wykorzystania w przyszłości, bądź zbyć je wykorzystując aktualną koniunkturę (por. uchwałę z dnia 30 grudnia 1983 r. - VI KZP 53/83, OSNKW 1984, z. 5-6, poz. 48).Łączenie pojęcia "gromadzenie" z pojęciem "przechowywanie" jest usprawiedliwione z tego powodu, że z praktyki wynika, iż czyn określony w art. 222 k.k. polega z reguły właśnie na przechowywaniu towarów. Przechowywanie zaś oznacza takie działanie, które polega na uchronieniu rzeczy przed zepsuciem, zniszczeniem, zaginięciem lub pogorszeniem dotychczasowego jej stanu, i to przez pewien okres, a więc przetrzymanie rzeczy na przyszłość (por. OSNKW 1984, z. 7-8, poz. 73). Pojęcie "gromadzić", choć często bliskie pojęciu "przechować", nie musi jednak zawsze charakteryzować się pewnym okresem czy przetrzymaniem towarów na przyszłość, gdyż zgromadzić coś można w danej chwili (por. słowniki języka polskiego pod red.: Doroszewskiego, Szymczaka, Lindego).W powołanej już uchwale z dnia 30 grudnia 1983 r. rozważane tu zagadnienie rozumiano alternatywnie, a więc że sprawca bądź magazynuje towary w celu wykorzystania ich w przyszłości, bądź zbywa je przy wykorzystaniu aktualnej koniunktury. W obu tych wypadkach występuje czynnik czasu - bo oczywiście nic nie dzieje się poza czasem - ale niejednakowy. W pierwszej sytuacji gromadzenie towarów trwa przez pewien czas, z reguły dłuższy, bo ma na celu wykorzystanie przyszłej koniunktury rynkowej, i to kojarzy się ściśle z przechowywaniem w sensie takim, jaki to pojęcie ma w języku polskim (m.in. przez pewien okres, przetrzymanie na przyszłość). W drugiej sytuacji gromadzenie jest oczywiście również umiejscowione w jakimś czasie, ale krótszym, bo ma na celu wykorzystanie aktualnej koniunktury rynkowej, co także może kojarzyć się z przechowywaniem, choć już nie w sensie ścisłym, lecz potocznym.Reasumując, należy przyjąć, że przewidziane w art. 222 k.k. "gromadzenie towarów" może być zarówno długotrwałe (w celu wykorzystania przyszłej koniunktury rynkowej), jak i krótkotrwałe (w celu wykorzystania aktualnej koniunktury rynkowej). W obu wypadkach działanie to narusza przedmiot ochrony tego przepisu, tj. niezakłócony przez spekulację obrót towarowy, i jest społecznie niebezpieczne.