V K 641/61

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia S. Dąbrowski.Sędziowie: Z. Chełmicki, K. Wagner (sprawozdawca).Prokurator: F. Przyjemski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Lucyny J., Alfreda Ottona J., Henryka Stefana J. i Doroty Eleonory J. o zwolnienie spod zajęcia i zwrot majątku poniemieckiego, po rozpoznaniu założonej przez Prokuratora Generalnego PRL rewizji nadzwyczajnej od prawomocnego postanowienia Sądu Wojewódzkiego w Łodzi jako rewizyjnego z dnia 30 maja 1960 r., na mocy art. 375, 383 pkt 3, 394-396, 397, 400 § 1 k.p.k.stwierdził uchybienie Sądu Wojewódzkiego w Łodzi jako rewizyjnego polegające na wydaniu z obrazą art. 3 k.p.k. w związku z art. 8 dekretu z dnia 28 czerwca 1946 r. (Dz. U. Nr 41, poz. 237) zaskarżonego postanowienia umarzającego postępowanie, aczkolwiek sąd karny był właściwy do rozstrzygnięcia kwestii, czy majątek, o który chodziło we wniosku, podlegał zwrotowi.Lucyna J., Alfred Otton J., Henryk Stefan J. i Dorota Eleonora J. wystąpili w styczniu 1960 r. do Sądu Powiatowego w Łęczycy z wnioskiem, o zwolnienie spod zajęcia, dozoru i zarządu majątku nieruchomego, położonego w Mieście - Ogrodzie S. i zapisanego pod nr hip. B 744 Dział II Nr 207, a należącego do uznanego za zaginionego i zmarłego Emila Ottona J., po którym majątek ten dziedziczą wnioskodawcy jako jego spadkobiercy.Sąd Powiatowy w Łęczycy postanowieniem z dnia 26 lutego 1960 r. wniosek powyższy oddalił, ponieważ wnioskodawcy w dniu 22 lipca 1950 r. nie znajdowali się w posiadaniu spornego majątku w rozumieniu art. 13 § 3 dekretu z dnia 28 czerwca 1946 r.Na skutek wniesionego przez J. zażalenia sprawę w II instancji rozpoznawał Sąd Wojewódzki w Łodzi, który postanowieniem z dnia 30 maja 1960 r. orzeczenie Sądu Powiatowego uchylił i postępowanie umorzył, odsyłając strony na drogę postępowania cywilnego.Rewizja nadzwyczajna Prokuratora Generalnego Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej od powyższego postanowienia Sądu Wojewódzkiego w Łodzi jako rewizyjnego, założona na niekorzyść wnioskodawczyni Lucyny J. i jej dzieci po upływie terminu z art. 397 k.p.k., zarzuca mogącą mieć wpływ na treść zaskarżonego postanowienia obrazę przepisów prawa procesowego, a mianowicie art. 3 lit. e) k.p.k., przez umorzenie postępowania w sprawie pomimo braku warunków umorzenia.Rewizja domaga się w konkluzji ustalenia uchybienia Sądu Wojewódzkiego.Uzasadnienie faktyczneSąd Najwyższy wyraził następujący pogląd prawny: Sąd Wojewódzki w Łodzi, uchylając orzeczenie Sądu Powiatowego w Łęczycy z dnia 26 lutego 1960 r., zajął stanowisko, że majątek quaestionis powinien być wydany wnioskodawcom, ponieważ został on przejęty przez Państwo jako mienie poniemieckie opuszczone (art. 1 dekretu z dnia 8 marca 1946 r. - Dz. U. Nr 13, poz. 87), a nie jako mienie zajęte w rozumieniu przepisu art. 13 § 3 dekretu z dnia 28 czerwca 1946 r., a także dlatego, że wnioskodawczyni Lucyna J. została od zarzutu przestępstwa z art. 1 § 1 tegoż dekretu uniewinniona. W konsekwencji Sąd Wojewódzki uznał, że właściwym do rozpoznania sprawy jest sąd cywilny i dlatego odesłał strony na drogę tego procesu, a postępowanie w sprawie umorzył.Pogląd Sądu Wojewódzkiego jest błędny, a umorzenie postępowania nastąpiło z obrazą przepisów art. 3 lit. c.) k.p.k.Z akt sprawy cywilnej Sądu Powiatowego w Łęczycy wynika - czemu nie przeczą sami wnioskodawcy - że zmarły spadkodawca Emil Otton J. w czasie ostatniej wojny, będąc obywatelem polskim, zgłosił swą przynależność do narodowości niemieckiej i otrzymał wpis do II grupy niemieckiej listy narodowej. Z danych tejże sprawy oraz z dołączonych do niniejszej rewizji nadzwyczajnej akt b. Sądu Okręgowego w Łodzi wynika także, że Lucyna J. była również wpisana do niemieckiej listy narodowej (w grupie III) i sądzona była przez tenże Sąd za czyn z art. 1 § 1 dekretu z dnia 28 czerwca 1946 r.Z akt sprawy wynika, że nieruchomość sporna znajduje się od 1945 r. nieprzerwanie pod zajęciem, zarządem i dozorem Państwa jako mienie tzw. "volksdeutscherowskie", albowiem majątek Emila Ottona J., jako posiadacza II grupy niemieckiej listy narodowej, na zasadzie art. 21 ust. 1 lit. c.) ustawy z dnia 6 maja 1945 r. o wyłączeniu ze społeczeństwa polskiego wrogich elementów (Dz. U. Nr 17, poz. 96 z późn. zmian.) podlegał zajęciu z mocy samego prawa (vide Uchwała Całej Izby Cywilnej z dnia 30 października 1946 r. - ZO 1/47).Zachowanie szczególnej formy przy zajęciu tego rodzaju majątku nie jest przez ustawę wymagane. Majątek odstępcy od narodowości może być jednocześnie uważany za podlegający przejęciu przez Państwo jako mienie opuszczone z powodu działań wojennych, co nie przeszkadza w traktowaniu go jako zajętego w rozumieniu art. 13 § 3 dekretu z dnia 28 czerwca 1946 r. (Dz. U. Nr 41, poz. 237), wobec czego sądem właściwym do rozpoznania wniosku o zwolnienie spod zajęcia i zarządu państwowego jest powszechny sąd karny, a nie cywilny.Fakt, że Emil Otton J. zaginął i został uznany za zmarłego przed wejściem w życie dekretu z dnia 28 czerwca 1946 r., w świetle przepisu jego art. 8 nie stoi na przeszkodzie przeprowadzenia postępowania przewidzianego w art. 13 § 3-5 tegoż dekretu, wobec czego Sąd Wojewódzki w Łodzi, umarzając postępowanie w sprawie z powodu swej niekompetencji i odsyłając strony na drogę procesu cywilnego, dopuścił się obrazy przepisów art. 3 lit. c.) k.p.k.Ponieważ jednak termin z art. 397 k.p.k. już upłynął, Sąd Najwyższy ograniczył wyrok do ustalenia uchybień istniejących w zaskarżonym orzeczeniu Sądu Wojewódzkiego w Łodzi z dnia 30 maja 1960 r.