Z 45/68

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia płk Z. Krasuski.Sędziowie: płk A. Kruszka (sprawozdawca), ppłk J. Gawrysiak.Prokurator: płk J. Piotrowicz.SentencjaSąd Najwyższy rozpoznał na posiedzeniu niejawnym zażalenie prokuratora Wojskowej Prokuratury Garnizonowej w N. na postanowienie Wojskowego Sądu Garnizonowego w N. wydane na rozprawie w dniu 1 października 1968 r., mocą którego akta sprawy karnej Władysława S. i Aleksandra O., oskarżonych z art. 240 § 2 k.k., zwrócono prokuratorowi w celu uzupełnienia śledztwa.Prokurator Wojskowej Prokuratury Garnizonowej w N. podnosi w zażaleniu, że Sąd, zwracając sprawę do uzupełnienia śledztwa, naruszył art. 232 k.w.p.k. Prokurator domaga się uchylenia postanowienia Sądu.Sąd Najwyższy postanowił uchylić postanowienie Wojskowego Sądu Garnizonowego w N. z dnia 1 października 1968 r. w sprawie zarządzenia zwrotu akt sprawy przeciwko Władysławowi S. i Aleksandrowi O. Wojskowemu Prokuratorowi Garnizonowemu w N. do uzupełnienia śledztwa.Uzasadnienie faktyczneSąd Najwyższy wyraził następujący pogląd:Przepisy wojskowego postępowania karnego określają, w jakich warunkach sąd może żądać od prokuratora uzupełnienia postępowania przygotowawczego i odesłać mu w tym celu akta sprawy. W szczególności może to uczynić w fazie przygotowania do rozprawy na podstawie art. 188 § 1 lit. a), b) lub e) k.w.p.k., a w toku rozprawy na podstawie art. 232 § 1 k.w.p.k.Sąd nie skorzystał z możliwości wynikających z art. 188 § 1 k.w.p.k., mimo że w aktach znajduje się decyzja kierownika Sądu o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne. Wbrew tej decyzji sędzia zarządził doręczenie oskarżonym aktu oskarżenia, wyznaczył termin rozprawy i zarządził wezwanie na nią świadków i biegłych, przy czym nie mając odpowiednich uprawnień (por. art. 195 k.w.p.k.), zarządził wezwanie również biegłego, który nie był objęty listą dowodów aktu oskarżenia.Rozpoczęta w dniu 1 października 1968 r. rozprawa od momentu stwierdzenia stawiennictwa osób wezwanych na nią prowadzona była w sposób sprzeczny z przepisami regulującymi tok przewodu sądowego.Sąd ujawnił mianowicie, że mając wątpliwości, "czy sprawa karna jest dostatecznie przygotowana do rozpoznania jej na rozprawie", uzyskał dnia 23 września 1968 r. od biegłego dra Witolda G. opinię, którą postanowił przyjąć jako dowód w sprawie. Dysponując tą opinią, Sąd postanowił "przed przystąpieniem do wysłuchania wyjaśnień oskarżonych i świadków (...) zadać dodatkowe pytania biegłemu drowi Walentemu L., gdyż od odpowiedzi tegoż zależeć będzie, czy sprawy nie należy zwrócić do uzupełnienia śledztwa". Po przesłuchaniu dra Walentego L. Sąd postanowił:1)rozprawę odroczyć;2)na zasadzie art. 232 § 1 k.w.p.k. akta sprawy Aleksandra O. i Władysława S., oskarżonych z art. 240 § 2 k.k., zwrócić Wojskowemu Prokuratorowi Garnizonowemu w N. w celu uzupełnienia śledztwa przez:a)przesłuchanie lekarza Zdzisława C., który dokonał obdukcji zwłok, na okoliczności podane w opinii drą Witolda G. z dnia 23 września 1968 r. na stronie 3;b)uzyskanie ze stacji pogotowia ratunkowego w S. odpisu zlecenia wyjazdu do denata z dnia 11 sierpnia 1968 r.;c)zarządzenie ekshumacji zwłok Leszka R. celem pobrania wycinków narządów wewnętrznych do badania histopatologicznego oraz w celu ponownego dokonania oględzin zwłok zarówno wewnętrznych, jak i zewnętrznych;d)po uzyskaniu powyższych danych - zażądanie od biegłych dra Witolda G. i dra Walentego L. odpowiedzi na pytanie co do przyczyny zgonu Leszka R. oraz czy możliwe jest określenie, że zgon tegoż pozostaje w związku z urazem zadanym w twarz przez oskarżonego Władysława S. czy też w związku z działaniem oskarżonego Aleksandra O.Z powyższego wynika, że Sąd faktycznie nie rozpoczął nawet przewodu sądowego, a stadium rozprawy ograniczył jedynie do wyjaśnienia kwestii, czy jest ona przygotowana w sensie wyjaśnienia wątpliwych, możliwych do ustalenia i ważnych dla wyniku sprawy okoliczności.Czynności mające na celu zbadanie kompletności przygotowania materiału dowodowego, warunkującej skierowanie sprawy do rozpoznania na rozprawie, mogą i powinny być dokonane przed podjęciem decyzji o skierowaniu sprawy do merytorycznego rozpoznania. Skoro dochodzi do rozprawy, to tym samym problem kompletności jej przygotowania został już przesądzony. Sądowi nie pozostaje nic innego, jak przystąpić do merytorycznego rozpoznania sprawy w sposób określony przepisami postępowania, zawartymi w dziale VIII w rozdziałach II-V k.w.p.k.Wprawdzie art. 232 § 1 k.w.p.k. nie określa stadium rozprawy, w którym sąd na podstawie tego przepisu może odroczyć rozprawę w celu przeprowadzenia lub uzupełnienia dochodzenia czy śledztwa, jednakże skoro warunkiem wydania takiego postanowienia jest ujawnienie nowych okoliczności lub stwierdzenie potrzeby dokładniejszego przygotowania rozprawy, to wynika stąd wniosek, że wydanie postanowienia w tym trybie może nastąpić po przeprowadzeniu przynajmniej jakiejś części przewodu sądowego. Dopiero bowiem wówczas, gdy sąd przystąpi do merytorycznego rozpoznania sprawy, gdy zapozna się choć z częścią dowodów, może on mówić o ujawnieniu nowych okoliczności czy też o potrzebie dokładniejszego przygotowania rozprawy.W niniejszej sprawie skoro Sąd nie doprowadził do rozprawy, a nawet do stadium otwarcia przewodu sądowego, to nie miał podstawy do korzystania z art. 232 § 1 k.w.p.k. Tak więc instancja rewizyjna podziela stanowisko przedstawione przez Prokuratora w zażaleniu, że Sąd naruszył ten przepis.Nie przesądzając kwestii, czy w niniejszej sprawie postępowanie przygotowawcze wyczerpało wszystkie możliwości wyjaśnienia istotnych okoliczności sprawy, a w szczególności nie kwestionując poglądu Sądu, że wymienione w postępowaniu czynności mogą przyczynić się do wyjaśnienia tych okoliczności - podnieść należy, że skoro nie zostały one dokonane w porę w toku postępowania przygotowawczego, a głównie skoro sekcja zwłok denata okazała się czynnością o określonych lukach, to możliwe usunięcie tych luk przez ekshumację zwłok i dokonanie ponownych ich oględzin i zbadanie powinno być zarządzone w obecnym stadium procesu tylko wówczas, gdyby się to okazało niezbędne dla wydania wyroku, w szczególności zaś dla dokonania trafnych ustaleń faktycznych. Wprawdzie akt oskarżenia zarzuca popełnienie przestępstwa z art. 240 § 2 k.k. obu oskarżonym, jednakże wysuwanie zarzutu popełnienia przestępstwa z art. 240 § 2 k.k. przeciwko oskarżonemu Władysławowi S. nie jest uzasadnione zebranymi w postępowaniu przygotowawczym dowodami ani też stanem faktycznym przyjętym przez prokuratora w akcie oskarżenia. Stojąc więc na gruncie tego stanu faktycznego, a mianowicie, że oskarżony Władysław S. w czasie krótkiej sprzeczki z Leszkiem R. uderzył go pięścią w twarz, nie ma jednocześnie przesłanek do przyjęcia, że oskarżony Władysław S. zadał uderzenie ze świadomością, że do bicia Leszka R. przystąpi także oskarżony Aleksander O. Nie ma zatem przesłanek do tego, że oskarżony Władysław S., uderzając Leszka R., wziął zawiniony udział w pobiciu w sensie warunkującym zarzucenie mu popełnienia przestępstwa z art. 240 § 2 k.k.Nie wydaje się też możliwe, by dodatkowo wykonana czynność mogła doprowadzić do ustalenia, że uderzenie ze strony oskarżonego Aleksandra S. było wyłączną przyczyną śmierci Leszka R., a nawet tylko jedną z przyczyn w ogóle. Ponadto podnieść trzeba, że ustalenia przyjęte w akcie oskarżenia dotyczące oskarżonego Władysława S. opierają się na twierdzeniach tylko części świadków, gdy tymczasem druga ich część złożyła zeznania diametralnie różne, przeczące zarzutowi, że oskarżony Władysław S. uderzył denata.Sąd więc będzie musiał przede wszystkim ustosunkować się do kwestii, czy denata uderzyli w głowę dwaj żołnierze, czy też tylko jeden z nich. Celowość zarządzenia ekshumacji zwłok denata zależeć będzie w każdym razie od odpowiedzi na podstawowe pytanie, skoro ponowne oględziny zwłok podyktowane są w przekonaniu Sądu koniecznością ustalenia w ten sposób, którego z oskarżonych uderzenie spowodowało śmierć denata. Gdyby się bowiem okazało, że denata pobił tylko jeden z oskarżonych, to dokonanie ekshumacji zwłok, będącej czynnością wysoce skomplikowaną i kosztowną, byłoby chyba zbędne. Przy ustaleniu zaś, że denata uderzyło kolejno w głowę dwóch sprawców, przy czym drugi nadto go kopnął - ekshumacja zwłok denata i ich oględziny byłyby celowe tylko wówczas, gdyby dawały możliwość kategorycznego stwierdzenia, iż śmierć denata była następstwem kopnięcia. Tylko takie bowiem ustalenie mogłoby mieć wpływ zarówno na kwalifikację prawną czynu sprawcy kopnięcia jak i na wymiar kary w stosunku do niego.O tym, czy należy skierować sprawę do uzupełnienia postępowania przygotowawczego, będzie mógł Sąd zadecydować wówczas, gdy w przepisanym trybie procesowym zbada, czy zachodzą przesłanki wskazujące na niezbędność i realność wyjaśnienia w tej drodze okoliczności mających znaczenie dla rozpoznania sprawy. Istnienie tych bowiem przesłanek musi być warunkiem korzystania przez Sąd z art. 232 § 1 k.w.p.k. Postawienie tego warunku jest podyktowane względem na sprawność i szybkość wymiaru sprawiedliwości.