Z 51/71

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia ppłk S. Mendyka. Sędziowie: płk W. Sieracki (sprawozdawca), ppłk E. Olczak.Prokurator Naczelnej Prokuratury Wojskowej: ppłk W. Ciechanowicz.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w sprawie Ryszarda N., oskarżonego o przestępstwa z art. 11 § 1 w związku z art. 148 § 1 k.k. i z art. 312 § 1 w związku z art. 59 § 1 k.k., zażalenia prokuratora Prokuratury Warszawskiego Okręgu Wojskowego na postanowienie Sądu Warszawskiego Okręgu Wojskowego w Warszawie z dnia 15 lipca 1971 r., na podstawie art. 386 k.p.k.uchylił postanowienie Sądu Warszawskiego Okręgu Wojskowego w Warszawie z dnia 15 lipca 1971 r., i sprawę Ryszarda N. przekazał temuż Sądowi do rozpoznania na rozprawie głównej.Uzasadnienie faktycznePostanowieniem Sądu Warszawskiego Okręgu Wojskowego w Warszawie z dnia 15 lipca 1971 r. zwrócono na zasadzie art. 344 § 1 k.p.k. prokuratorowi Prokuratury Warszawskiego Okręgu Wojskowego sprawę Ryszarda N., oskarżonego o przestępstwa z art. 11 § 1 w związku z art. 148 § 1 k.k. i z art. 312 § 1 w związku z art. 59 § 1 k.k. w celu uzupełnienia postępowania przygotowawczego przez: a) poddanie oskarżonego badaniom przez dwóch biegłych lekarzy psychiatrów - pod kątem sprawy karnej - w celu rozstrzygnięcia zagadnienia, czy w czasie popełnienia zarzuconych mu czynów oskarżony miał zachowaną zdolność ich rozumienia i pokierowania swym postępowaniem, z uwzględnieniem zwłaszcza zagadnienia, czy Ryszard N. nie pozostawał w stanie opilstwa patologicznego; b) powołanie biegłego lekarza laryngologa, który powinien wypowiedzieć się, jakie mogły być przyczyny obrażeń przełyku u pokrzywdzonego Jana B.Na postanowienie to złożył zażalenie prokurator Prokuratury Warszawskiego Okręgu Wojskowego, wnosząc o uchylenie powołanego postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi Warszawskiego Okręgu Wojskowego w Warszawie do rozpoznania na rozprawie głównej. W uzasadnieniu tego wniosku prokurator wywodził, że w świetle wyników przeprowadzonych w toku postępowania przygotowawczego badań oskarżonego przez dwóch lekarzy psychiatrów nie istnieją uzasadnione wątpliwości, co do poczytalności oskarżonego i że gdyby nawet takie wątpliwości rzeczywiście istniały, to można je było usunąć po wnikliwym przesłuchaniu w czasie rozprawy sądowej wszystkich świadków oraz po analizie ich zeznań - w połączeniu z wyjaśnieniami oskarżonego Ryszarda N. w obecności wezwanych na rozprawę lekarzy biegłych z zakresu psychiatrii oraz laryngologii.Uzasadnienie prawnePo wysłuchaniu prokuratora Naczelnej Prokuratury Wojskowej, który wnosił o uwzględnienie wniesionego zażalenia, Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Zawarte w zażaleniu prokuratora wywody należy uznać za przekonywające.Podstawą prawną wydania powołanego na wstępie postanowienia był przepis art. 344 § 1 k.p.k. Przekazanie sprawy prokuratorowi w celu uzupełnienia postępowania przygotowawczego na podstawie tego przepisu następuje tylko wtedy, gdy dokonanie niezbędnych czynności - ze względu na istotne braki w postępowaniu przygotowawczym lub ze względu na potrzebę poszukiwania dowodów - powodowałoby w postępowaniu sądowym znaczne trudności. Aczkolwiek tę przesłankę przekazania sprawy prokuratorowi w celu uzupełnienia postępowania przygotowawczego należy oceniać w sposób relatywny, gdyż ściśle rzecz biorąc - ze względu na szerokie prerogatywy sądu do przeprowadzenia niemal wszystkich czynności, jakie w praktyce są niezbędne do uzupełnienia materiału dowodowego w celu ustalenia prawdy i wydania prawidłowego wyroku - tylko stosunkowo nieliczne braki nie mogą być uzupełnione w czasie rozprawy sądowej, to jednak zasada koncentracji (art. 313 § 2 k.p.k.) i szybkości postępowania przed sądem nie pozwala na nadmierne przewlekanie tego stadium procesu karnego. Ponadto poszukiwanie i gromadzenie dowodów oznaczałoby nieekonomiczne wydatkowanie sił i środków na czynności, które znacznie sprawniej może wykonać wyspecjalizowany organ prowadzący postępowanie przygotowawcze. Dlatego też uznać należy, że przekazanie sprawy prokuratorowi na podstawie art. 344 § 1 k.p.k. jest zasadne wówczas, gdy wprawdzie teoretycznie możliwe jest uzupełnienie na rozprawie sądowej braków powstałych w postępowaniu przygotowawczym, jednakże w praktyce prowadziłoby to do nadmiernej przewlekłości postępowania sądowego i do przekształcenia się sądu w organ śledczy wbrew zasadzie podziału ról w procesie karnym. Tak więc znaczne trudności w postępowaniu sądowym w rozumieniu art. 344 § 1 k.p.k. oznaczają taką sytuację, która charakteryzuje się tym, że konieczność uzupełnienia przez sąd istotnych braków w przeprowadzeniu postępowania przygotowawczego naruszyłaby zasadę koncentracji rozprawy głównej i szybkości postępowania sądowego na skutek nadmiernej przewlekłości tego postępowania i doprowadziłaby do tego, że sąd stałby się organem prowadzącym dochodzenie lub śledztwo.Tego rodzaju sytuacji nie było w sprawie Ryszarda N., gdyż dowody, które wskazano w postanowieniu Sądu I instancji, mogą być przeprowadzone bez trudności w czasie rozprawy sądowej. Nic nie stoi bowiem na przeszkodzie, aby biegli lekarze psychiatrzy, którzy w toku postępowania przygotowawczego badali oskarżonego i wydali opinię o jego stanie zdrowia psychicznego w czasie popełnienia zarzuconych mu przestępstw, zostali wezwani na rozprawę główną oraz aby po przesłuchaniu - w ich obecności oraz z ich udziałem - oskarżonego i świadków oraz ewentualnie po ponownym zbadaniu oskarżonego wydali ponownie opinię o stanie jego zdrowia psychicznego. Tego rodzaju tryb postępowania nie spowodowałby istotnej przewlekłości postępowania, przeciwnie, usprawniłby postępowanie sądowe (zwrot sprawy prokuratorowi do uzupełnienia postępowania przygotowawczego przedłuża znacznie proces w tej sprawie) z jednoczesnym zachowaniem w pełni zasady bezpośredniości.Przeprowadzenie w czasie rozprawy sądowej dowodu z opinii biegłego lekarza-laryngologa o ewentualnych przyczynach obrażeń przełyku u pokrzywdzonego Jana B. nie nastręczało ani nie nastręcza poważniejszych trudności.Z tych względów należało orzec jak na wstępie.