I KO 27/53

SentencjaSąd Najwyższy na posiedzeniu niejawnym w sprawie Sabiny G., osk. z art. 1 § 1 dekretu z dn. 4.III.1953 r. (Dz. U. Nr 16, poz. 64), po wysłuchaniu wniosku Prokuratora postanowił, przedstawione w trybie art. 390 § 1 k.p.k. przez Sąd Wojewódzki w Kielcach pytanie prawne wymagające zasadniczej wykładni ustawy:"Czy sprzedawanie bez zezwolenia wyrobów monopolu spirytusowego po cenach wyższych od obowiązujących w sklepach handlu uspołecznionego stanowi przestępstwo spekulacji, określone w art. 1 dekretu z dn. 4.III.1953 r. o ochronie interesów nabywców w obrocie handlowym (Dz. U. Nr 16, poz. 64), czy też przestępstwo określone w art. 83 prawa karnego skarbowego?"- rozstrzygnąć jak wyżej.Uzasadnienie faktyczneI.Za spekulację w rozumieniu art. 1 dekretu z dn. 4.III.1953 r. (Dz. U. Nr 16, poz. 64) uważa się wszelkiego rodzaju czyny w zakresie obrotu towarowego, zmierzające do wprowadzenia na rynku zamieszania i anarchii, do podkopania regulującej roli państwa, do stworzenia wyrw w planowaniu gospodarczym, a w konsekwencji uderzające przez to w interesy mas. Ze strony subiektywnej motorem działania jest chęć zysku (Auscaler, Dekret o ochronie interesów nabywców w obrocie handlowym, "Państwo i Prawo" 1953, zeszyt 5-6, s. 682).Sformułowanie to znajduje oparcie w treści przytoczonego przepisu i w zastrzeżeniu kończącym ten przepis ("czyny przyczyniające się do zakłócenia obrotu towarowego, uprawiane świadomie w celach spekulacyjnych").Dekret wylicza przykładowo przypadki spekulacji i zalicza do nich, między innymi, wykupywanie towarów w przedsiębiorstwach lub innych miejscach handlu w celu dalszej ich odprzedaży z zyskiem, wychodząc widocznie z założenia, iż wykupywanie towarów w tym celu dezorganizuje rynek i jest szkodliwe dla mas pracujących.Wykupywanie towarów nie jest oczywiście równoznaczne z każdorazowym, sporadycznym jego nabyciem, chociażby w zamiarze odprzedaży. Wykupywanie zachodzi wówczas, gdy kupno w nadmiernej ilości dotyczy bądź to towaru deficytowego dostępnego nabywcom w ograniczonych rozmiarach, bądź też jego przedmiotem są zakupy masowe w wielkich rozmiarach, dezorganizujące rynek i utrudniające zaopatrzenie ludności.Sporadyczne i odosobnione nabycie towaru łatwo dostępnego, chociażby w celu odprzedaży z zyskiem, nie jest jeszcze wykupywaniem i tym samym spekulacją w rozumieniu dekretu. Nie ma również spekulacji wówczas, gdy nabywca towaru w przedsiębiorstwie handlu uspołecznionego sprzedaje go z zyskiem przygodnie wskutek okoliczności, których w chwili nabycia nie brał w rachubę.Sprzedaż towaru po nadmiernych cenach jest odrębnym rodzajem przestępstwa spekulacji. Przestępstwo to polega na pobieraniu w przedsiębiorstwie za towar ceny przysparzającej nadmierny zysk w przypadku, gdy nie ma ceny obowiązującej.W razie pobrania ceny wyższej od obowiązującej za towar sprzedawany w przedsiębiorstwie handlu detalicznego, z zatajeniem ceny obowiązującej, sprzedawca odpowiada z art. 2 § 2 wspomnianego dekretu.Tak więc, nabycie towaru i odprzedaż po cenie wyższej przez osoby prywatne uzasadnia odpowiedzialność z art. 1 § 1 omawianego dekretu, jeżeli działanie takie można będzie uznać za przyczyniające się do zakłócenia obrotu towarowego i jeżeli będzie ono świadomie uprawiane w celu osiągnięcia zysku (zostanie podjęte w celach spekulacyjnych).II.Nie wynika z tego, iż każdy inny handel wyrobami monopolu spirytusowego pozostanie bezkarny.Sprzedaż spirytusu lub wódki bez zezwolenia, chociażby doraźna, stanowiła przestępstwo skarbowe z art. 83 p.k.s.Przepis ten został uchylony art. 11 dekretu z dn. 24.VI.1953 r. o wyrobie i przerobie spirytusu (Dz. U. Nr 34, poz. 143), uchylającym przepisy dekretu z dn. 11.IV.1947 r. - Prawo karne skarbowe (Dz. U. Nr 32, poz. 140 z późniejszymi zmianami), dotyczące naruszenia przepisów o monopolu spirytusowym i nie został zastąpiony innym przepisem regulującym ten ustawowy stan faktyczny.Dotychczasowe przepisy w zakresie kontroli procesu produkcji i obrotu spirytusem utrzymano w mocy do czasu zastąpienia ich na podstawie art. 2 powołanej ustawy oraz na podstawie przepisów dekretu z dn. 29.X.1952 r. o gospodarowaniu artykułami obrotu towarowego i zaopatrzenia (Dz. U. Nr 44, poz. 301).Utrzymano też w mocy dotychczasowe przepisy w zakresie handlu spirytusem i wódką, a ich wykonanie w zakresie handlu detalicznego przekazano właściwości Ministerstwa Handlu Wewnętrznego.Obowiązują więc przepisy o zakazie sprzedaży bez zezwolenia spirytusu i wódek monopolowych, nie ma natomiast zagrożenia karnego za naruszenie tych przepisów.Nie można w szczególności za taki przepis uważać art. 10 dekretu z dn. 29.X.1952 r. o gospodarowaniu artykułami obrotu towarowego i zaopatrzenia, bo art. 14 tej ustawy utrzymał moc przepisów ustaw i dekretów z wyjątkiem wymienionych w art. 13 ust. 1 dotyczących gospodarowania niektórymi artykułami, do których nie zaliczono wyrobów monopolu spirytusowego i nie poddano naruszenia przepisów o monopolu spirytusowym pod sankcje karne tego dekretu ani wyraźnie, ani też w sposób dorozumiany, wydano natomiast nowe, powołane wyżej przepisy, które grożą karą za bezprawny wyrób i przerabianie spirytusu, w których jednakowoż pominięto odpowiedzialność za sprzedaż bez zezwolenia spirytusu monopolowego i wódek monopolowych.Trzeba więc w tej dziedzinie sięgnąć do przepisów ogólnych, regulujących odpowiedzialność za samowolne wykonywanie czynności handlowych.Wchodziłby tutaj w grę art. 27 Prawa o wykroczeniach, który głosi: "Kto trudni się zawodem, nie posiadając wymaganych do tego uprawnień lub wbrew szczególnemu zakazowi władzy, albo przekracza swe uprawnienia zawodowe, podlega, jeżeli szczególny przepis nie stanowi inaczej, karze aresztu do 3 miesięcy lub grzywny do 4.500 zł.".Przepis ten jednak zastąpiony został w danym przedmiocie przepisem szczególnym w postaci art. 6 przytoczonej poprzednio ustawy z dn. 2.VI.1947 r. (Dz. U. z 1949 r. Nr 47, poz. 366).Przepis ten głosi: "Kto prowadzi przedsiębiorstwo handlowe lub budowlane albo wykonuje poszczególne czynności handlowe z naruszeniem niniejszej ustawy lub wydanych na jej podstawie rozporządzeń - podlega karze aresztu do trzech miesięcy lub grzywny do 500.000 zł albo obu tym karom łącznie. Do orzekania powołane są powiatowe władze administracji ogólnej.".Sprawy wszczęte o przestępstwo skarbowe z art. 83 p.k.s. popełnione przed 7.VII.1953 r., tj. przed dniem wejścia w życie dekretu z dn. 24.VI.1953 r. o wyrobie i przerobie spirytusu (Dz. U. Nr 34, poz. 143), ulegają umorzeniu zgodnie z art. 2 k.k. i art. 3 p.k.s., gdyż dotyczący czyn nie jest przestępstwem.