I KO 31/23

I KO 31/23 POSTANOWIENIE Dnia 15 czerwca 2023 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Ryszard Witkowski w sprawie M. B. po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 15 czerwca 2023 r. wniosku Sądu Rejonowego w Gnieźnie o przekazanie sprawy innemu sądowi równorzędnemu, na podstawie art. 37 k.p.k. p o s t a n o w i ł: przekazać sprawę do rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Mogilnie. UZASADNIENIE Przepis art. 37 k.p.k. jako wyjątkowy nie podlega interpretacji rozszerzającej. Nadmierne jego wykorzystywanie może podważać zaufanie do niezależności sądów i niezawisłości sędziów. Dlatego wskazuje się, że odstąpienie od zasady rozpoznawania sprawy przez sąd właściwy miejscowo może nastąpić tylko w razie zaistnienia sytuacji jednoznacznie świadczącej, że pozostawienie sprawy w gestii tego sądu sprzeciwiałoby się dobru wymiaru sprawiedliwości. Dobro wymiaru sprawiedliwości przemawia za tym, aby w każdej sprawie zachowany został standard konstytucyjny rozpoznania jej przez sąd właściwy według procedury, w której się ona toczy (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP). W niniejszej sprawie taki przypadek występuje. W istocie bowiem w ocenie postronnych obserwatorów wymiaru sprawiedliwości decyzje procesowe w sprawie długoletniego pracownika tego sądu mogłaby budzić emocje i podejrzenia, pomimo I KO 31/23 2 braku rzeczywistych podstaw, że sąd nie jest obiektywny. Dlatego racjonalną zasadą w orzecznictwie Sądu Najwyższego jest przyjmowanie, że jeżeli stroną procesu jest sędzia, pracownik sądu lub członek ich najbliższej rodziny – ten sąd nie powinien orzekać w sprawie. W takiej sytuacji korzystanie z instytucji przewidzianej w art. 37 k.p.k. stanowi przejaw dbałości o dobro wymiaru sprawiedliwości, jakim jest z jednej strony efektywność postępowania, z drugiej zaś wizerunek sądu jako organu niezależnego, z którym orzekają niezawiśli sędziowie, co do których nie można czynić zarzutu, iż w swojej służbie kierują się pozamerytorycznymi kryteriami (zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z 24 czerwca 2020 r., V KO 45/20; z 27 maja 2020 r., IV KO 43/20; z 10 grudnia 2020 r., IV KO 120/20; z 11 grudnia 2020 r., IV KO 127/20). Oczywiście minimalizację wątpliwości co do obiektywizmu i niezawisłości sędziów w rozpoznawaniu tego rodzaju spraw, a tym samym respektowania gwarancji sprawiedliwego i rzetelnego procesu, można osiągnąć również przy wykorzystaniu instytucji wyłączenia sędziego, przewidzianej w art. 41 § 1 k.p.k. w zw. z art. 42 § 1 k.p.k. Jest to jednak obarczone niebezpieczeństwem, iż procedura wyłączenia poszczególnych sędziów od rozpoznania sprawy tylko wydłuży drogę do nieuchronnego skorzystania z właściwości delegacyjnej, prowadząc w konsekwencji do bezpodstawnego przewlekania rozpoznania danej sprawy. Tymczasem zasada szybkości procesu sądowego, statuowana w art. 2 § 1 pkt 4 k.p.k., jest równoważną składową prawa do sądu, które ma swoje źródło w art. 45 Konstytucji RP. Analiza jego treści prowadzi do konstatacji, iż prawo do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki jest nie mniej ważne niż prawo do jej rozpoznania przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd. Świadczy o tym fakt, iż pozostaje pod ochroną tego samego art. 6 ust. 1 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, co winno być każdorazowo przedmiotem antycypacji adekwatności takich inicjatyw sądów do sytuacji procesowej w konkretnych sprawach, w ramach realizacji obowiązku przeciwdziałania nadużywania instytucji właściwości delegacyjnej i zachowania jej restryktywnego charakteru. I KO 31/23 3 Mając powyższe na uwadze, uznając in concreto, że dobro wymiaru sprawiedliwości przemawia za przekazaniem sprawy do rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu, Sąd Najwyższy przekazał ją do Sądu Rejonowego w Mogilnie.