I KR 226/81

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia W. Ochman. Sędziowie: J. Gaj, L. Jax (sprawozdawca).Prokurator Prokuratury Generalnej: K. Flasiński.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 30 listopada 1981 r. sprawy Andrzeja M. i innych, oskarżonych z art. 199 § 1, art. 200 § 1 i art. 215 § 1 k.k., z powodu rewizji wniesionej przez obrońców oskarżonych od wyroku Sądu Wojewódzkiego w W. z dnia 17 grudnia 1980 r.:1) zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że co do oskarżonego Andrzeja M. złagodził karę pozbawienia wolności wymierzoną temu oskarżonemu w pkt I zaskarżonego wyroku do lat 2 oraz złagodził karę łączną pozbawienia wolności do 2 lat i 6 miesięcy, a karę łączną grzywny - do 40.000 zł (...),2) w pozostałych zaskarżonych częściach utrzymał tenże wyrok w mocy (...).Uzasadnienie faktyczneW sprawie niniejszej Andrzej M., Zdzisław P. i Andrzej W. odpowiadali jako oskarżeni - częściowo we współdziałaniu z innymi osobami, które jednak rewizji nie wniosły - o popełnienie następujących czynów, a mianowicie że:1) w okresie od marca 1979 r. do kwietnia 1980 r. w W., działając czynem ciągłym, wspólnie i w porozumieniu dokonali zaboru z magazynu artykułów spożywczych takich, jak cukier, makaron, kasza, mak, ryż, kawa, herbata i inne o wartości ogółem nie mniejszej niż 303.682 zł na szkodę WSS "Społem", tj. czynu określonego w art. 201 k.k. z art. 58 k.k.;2) w miesiącu lutym 1980 r. w W., działając wspólnie i w porozumieniu z Hanną K. - magazynierką dokonali zaboru 1.100 kg cukru o wartości 28.600 zł z magazynu nr 2 na szkodę WSS "Społem", tj. czynu określonego w art. 199 § 1 k.k.;3) w okresie od września 1979 r. do kwietnia 1980 r. w W., działając czynem ciągłym, wspólnie i w porozumieniu weszli w posiadanie nie mniej niż 2.000 bonów cukrowych zrealizowanych już w poprzednim okresie, a następnie Andrzej M. i Zdzisław P. nabyli za te bony w różnych sklepach nie mniej niż 4.000 kg cukru, płacąc po 10,50 zł za 1 kg, po czym sprzedali ten cukier w kilku sklepach między innymi w sklepie nr 113 po 20 zł za 1 kg, osiągając korzyść majątkową dla siebie: Andrzej M. i Zdzisław P. po 13.000 zł, a Teresa R. i Irena J. po 21.000 zł, tj. czynu określonego w art. 225 § 3 k.k. i 58 k.k. (...).Wyrokiem z dnia 17 grudnia 1980 r. Sąd Wojewódzki w W. uznał za winnych:1) Andrzeja M., Zdzisława P. i Andrzeja W. oraz 2 innych oskarżonych - w ramach czynu zarzucanego im w pkt 1 aktu oskarżenia - tego, że w okresie od kwietnia 1979 r. do kwietnia 1980 r. w W., działając przestępstwem ciągłym, wspólnie i w porozumieniu, przy czym Andrzej W. jako zarządzający mieniem magazynier, zagarnęli mienie społeczne z magazynu nr 3 WSS "Społem" w postaci artykułów spożywczych o ogólnej wartości co najmniej 100.000 zł na szkodę wymienionej spółdzielni, i za czyn ten skazał Andrzeja M. na podstawie art. 199 § 1 k.k. w zw. z art. 58 i art. 36 § 3 k.k. na karę 3 lat pozbawienia wolności i 30.000 zł grzywny (...);2) Andrzeja M. - w ramach zarzutu opisanego w pkt IX wyroku - tego, że w lutym 1980 r. w W. nabył od Hanny K. 150 kg cukru wartości 3.900 zł, wiedząc o tym, że został ten cukier uzyskany za pomocą czynu zabronionego, i za czyn ten na podstawie art. 215 § 1 k.k. w zw. z art. 36 § 3 k.k. skazał na karę 1 roku pozbawienia wolności i 8.000 zł grzywny;3) Andrzeja M., Zdzisława P. i Andrzeja W. - w ramach zarzutu opisanego w pkt IV aktu oskarżenia - tego, że w okresie od września 1979 r. do kwietnia 1980 r. w W. zagarnęli mienie społeczne w wysokości 60.000 zł w ten sposób, że weszli bezprawnie w posiadanie około 2.000 bonów towarowych upoważniających do nabycia po 2 kg cukru w cenie po 10,50 zł za kilogram i na ich podstawie zakupione zostało około 4.000 kg cukru, a następnie sprzedali osobom zatrudnionym w sklepach handlu detalicznego po 20 zł, które to osoby następnie sprzedały ten cukier po 26 zł za kilogram, a różnica między ceną 10,50 zł za jeden kilogram została podzielona między oskarżonych a osoby nabywające ten cukier w sklepach handlu detalicznego, i za czyn ten skazał na podstawie art. 199 § 1 k.k. w zw. z art. 58 k.k. oraz art. 36 § 3 k.k. na kary po 2 lata pozbawienia wolności i po 30.000 zł grzywny (...).Jako karę łączną Sąd ten wymierzył oskarżonemu Andrzejowi M. karę 4 lat pozbawienia wolności i 80.000 zł grzywny (...).Rewizje od tego wyroku zostały wniesione przez obrońców oskarżonych.Uzasadnienie prawneCo do rewizji oskarżonego Andrzeja M. Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Nie są zasadne zarzuty podniesione w rewizji, które kwestionują kwalifikację prawną czynów przypisanych oskarżonemu Andrzejowi M. w pkt I i V wyroku, w związku z czym autor rewizji postuluje, aby czyn przypisany oskarżonemu zakwalifikować jako przestępstwo określone w art. 215 k.k., a czyn opisany w pkt V wyroku - art. 223 k.k.W szczególności nie można podzielić poglądu autora rewizji, że oskarżony powinien odpowiadać za paserstwo z tego powodu, iż nie uczestniczył w wytworzeniu nadwyżek w magazynie, a nawet nie interesował się, w jaki sposób one powstały, lecz ograniczył się do zbywania tych nadwyżek inny osobom. W celu wykazania niesłuszności twierdzeń obrony wystarczy wskazać na ten fragment wyjaśnień oskarżonego złożonych na rozprawie, w którym stwierdził, że zawarł pewnego rodzaju umowę z magazynierem, tj. Andrzejem W., w której zobowiązał się do sprzedaży nadwyżek, i to nawet takich, które powstaną dopiero w przyszłości w magazynie ("wtedy, gdy umawiałem się z Andrzejem W., wiedziałem, że to nie będzie jednorazowa transakcja, tylko będzie sprzedawał nadwyżki, jakie wygospodaruje"). Z wyjaśnień tych wynika ponadto, że ustalono z góry podział zysków ze sprzedaży i to, że oskarżony będzie wywoził te nadwyżki łącznie z towarami pobieranymi na faktury otrzymane z magazynu. W aspekcie tych wyjaśnień nie może ulegać wątpliwości, że rola oskarżonego nie ograniczała się do paserstwa, lecz że w porozumieniu z oskarżonym Andrzejem W. współdziałał on w zagarnięciu wytworzonych przez ostatnio wymienionych nadwyżek.Słusznie też Sąd Wojewódzki uznał, że w konkretnym wypadku nabycie przez oskarżonego 4.000 kg cukru po cenie 10,50 zł za 1 kg na podstawie nielegalnie wykorzystywanych po raz drugi bonów towarowych wyczerpało znamiona przestępstwa określonego w art. 199 § 1 k.k.Skoro bowiem cena komercyjna cukru wynosiła w tym okresie 26 zł za 1 kg, a jedynie osoby, którym przydzielono bony towarowe, mogły nabyć ograniczoną ściśle ilość cukru po cenie 10,50 zł za 1 kg, to nie może ulegać wątpliwości, że oskarżony wyłudził na podstawie bezprawnie nabytych i już raz wykorzystanych bonów określoną ilość cukru po cenie niższej niż cena rynkowa. Oskarżony więc odpowiada za zagarnięcie różnicy między wyjątkową ceną stosowaną wobec osób posiadających bony cukrowe a tzw. ceną komercyjną, będącą w istocie ceną rynkową. Oczywiście błędny jest więc pogląd autora rewizji, że: "(...) gdyby cukier został np. zjedzony przez oskarżonych, to nie byłoby przestępstwa."Sam fakt bezprawnego nabycia cukru po niższej cenie, przysługującej jedynie osobom posiadającym legalnie przydzielone bony, stanowił wyłudzenie mienia społecznego o wartości odpowiadającej różnicy między tą ceną specjalną a ceną obowiązującą w wypadku zakupów dokonywanych przez osoby nie posiadające bonów albo zakupujące cukier w rozmiarach przekraczających ilość określoną w przyznanych bonach.Mimo niesłuszności zasadniczych zarzutów podniesionych w rewizji, Sąd Najwyższy - stosując odpowiednio art. 397 § 1 k.p.k. - dokonał zmiany zaskarżonego wyroku w zakresie wymiaru kary pozbawienia wolności.W szczególności obniżono wymiar kary pozbawienia wolności za czyn opisany w pkt I wyroku, co wiązało się przede wszystkim z koniecznością wzięcia pod uwagę względów na tzw. wewnętrzną sprawiedliwość wyroku (w konsekwencji oskarżonemu Andrzejowi W. odpowiadającemu za ten sam czyn obniżono karę, jednakże w ramach surowszej kwalifikacji). Poza tym przy wymiarze kary za ten czyn oraz kary łącznej uwzględniono trudną sytuację rodzinną oskarżonego Andrzeja M., wynikłą z choroby dziecka i żony oskarżonego (co zresztą zadecydowało już o uchyleniu aresztu tymczasowego po wydaniu wyroku w pierwszej instancji), potwierdzonej zaświadczeniem lekarskim przedstawionym w trakcie rozprawy rewizyjnej. Ponadto wzięto pod uwagę, że wkrótce po zwolnieniu z aresztu oskarżony podjął pracę i zdołał pozyskać sobie przychylną opinię swych przełożonych.Ponadto złagodzono oskarżonemu Andrzejowi M. wymierzoną mu karę łączną grzywny. Zauważyć przy tym należy, że przy wymiarze tej kary Sąd Wojewódzki popełnił oczywisty błąd, dopuszczając się obrazy art. 67 § 1 k.k. Suma bowiem wymierzonych oskarżonemu grzywien za cztery przypisane mu czyny wyniosła tylko 73.000 zł, a Sąd Wojewódzki wymierzył mu karę łączną w wysokości 80.000 zł. Przy wymiarze nowej kary łącznej grzywny uwzględniono - wspomnianą już - trudną sytuację rodzinną oskarżonego (...).