I KR 269/76

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia S. Fornalik (sprawozdawca). Sędziowie: L. Jax, R. Staszkiewicz.Prokurator Prokuratury Generalnej: P. Lech.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu między innymi sprawy Ryszarda B., Witolda J. i Cypriana M., oskarżonych z art. 202 § 1 k.k. w związku z art. 266 § 4 i art. 10 § 2 k.k., z powodu rewizji wniesionej przez prokuratora oraz obrońcę oskarżonego Ryszarda B. od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Warszawie z dnia 20 września 1976 r.uchylił zaskarżony wyrok w części dotyczącej oskarżonych Ryszarda B., Witolda J. i Cypriana M. i sprawę w tym zakresie przekazał do ponownego rozpoznania Sądowi Wojewódzkiemu w Warszawie.Uzasadnienie faktyczneRyszard B., Witold J. i Cyprian M. zostali oskarżeni o to, że w czasie od dnia 31 grudnia 1974 r. do dnia 26 listopada 1975 r. w K. i W., działając wspólnie i w porozumieniu: Ryszard B. jako samodzielny referent zaopatrzenia Zakładów Wytwórczych Urządzeń Telefonicznych w K., Witold J. jako kierownik magazynu normalizacji i opakowań Zakładów Wytwórczych Urządzeń Telefonicznych w W. i Cyprian M. jako kierownik sklepu Gminnej Spółdzielni "Samopomoc Chłopska" w R., wyzyskując działalność gospodarczą wyżej wskazanych przedsiębiorstw, zagarnęli na szkodę Zakładów Wytwórczych Urządzeń Telefonicznych w W. artykuły metalowe w postaci nakrętek, wkrętów, podkładek i innych o wartości nie niższej niż 134.750,90 zł, przy czym Cyprian M. współuczestniczył w zaborze do kwoty 109.973 zł w ten sposób, iż Witold J. nielegalnie wygospodarowywał nadwyżki wyżej wymienionych artykułów metalowych między innymi przez niedoważenie towaru przy jego wydawaniu z magazynu, Ryszard B. nadwyżki te pobierał poza dokumentacją i wprowdzał je do magazynu Zakładów Wytwórczych Urządzeń Telefonicznych w K., rozliczając się z pobranych na ten cel zaliczek pieniężnych fikcyjnymi dowodami zakupu wystawionymi przez Cypriana M. i inne osoby, a uzyskane w ten sposób pieniądze uczestnicy przestępczego porozumienia dzielili w równych częściach pomiędzy siebie, tj. o przestępstwo określone w art. 202 § 2 k.k.Wyrokiem z dnia 20 września 1976 r. Sąd Wojewódzki w W. uznał za winnych:1. Ryszarda B. tego, że:1) w okresie od dnia 2 maja 1975 r. do dnia 26 listopada 1975 r. w R. i W. jako starszy referent do spraw zaopatrzenia Zakładów Wytwórczych Urządzeń Telefonicznych w K., działając w porozumieniu z Witoldem J. i Cyprianem M. i z każdym oddzielnie, zagarnął na szkodę Zakładów Wytwórczych Urządzeń Telefonicznych w W. różne artykuły metalowe w postaci nakrętek i wkrętów o wartości nie mniejszej niż 43.000 zł w ten sposób, iż wykorzystując działalność gospodarczą tych jednostek przedstawiał do rozliczenia się z pobranych zaliczek gotówkowych w swoim zakładzie pracy fikcyjne dowody zakupu wyżej wymienionych artykułów w sklepie Gminnej Spółdzielni "Samopomoc Chłopska" w R., które to artykuły wprowadzał do magazynu Zakładów Wytwórczych Urządzeń Telefonicznych w K., podczas gdy faktycznie artykuły te pochodziły z magazynu poszkodowanych Zakładów Wytwórczych Urządzeń Telefonicznych w W., były bowiem otrzymane nielegalnie bez dokumentacji od Witolda J., i przyjmując, że czyn stanowi przestępstwo określone w art. 265 § 1 i art. 202 § 1 k.k., na podstawie art. 202 § 1 k.k. w związku z art. 10 § 3, 36 § 3 k.k. wymierzył karę 4 lat pozbawienia wolności i 30.000 zł grzywny;2) w okresie od dnia 31 grudnia 1974 r. do dnia 26 listopada 1975 r. w K. jako starszy referent do spraw zaopatrzenia przedstawił do rozliczenia się z pobranych zaliczek w Zakładach Wytwórczych Urządzeń Telefonicznych w K. fikcyjne dowody zakupu artykułów metalowych na kwotę 89.950 zł w sklepach Gminnej Spółdzielni "Samopomoc Chłopska" w S. i R. oraz Rejonowej Spółdzielni Zaopatrzenia i Zbytu w K. - w tym dwukrotnie sporządzone przez siebie - podczas gdy faktycznie artykuły te pochodziły z bliżej nie ustalonych źródeł, i za to na podstawie art. 265 § 1 k.k. skazał go i wymierzył mu karę 2 lat pozbawienia wolności; na podstawie art. 66 i 70 § 1 k.k. Sąd Wojewódzki wymierzył mu karę łączną 4 lat pozbawienia wolności i 30.000 zł grzywny.2. Witolda J. tego, że:3) w okresie od dnia 2 maja do dnia 26 listopada 1975 r. jako kierownik magazynu normalii i opakowań Zakładów Wytwórczych Urządzeń Telefonicznych w W., będąc odpowiedzialny za powierzone mu mienie społeczne, zagarnął różne artykuły metalowe w postaci nakrętek i wkrętów z wygospodarowanych nielegalnie nadwyżek o wartości nie mniejszej niż 43.000 zł, które następnie wydawał bez dokumentacji Ryszardowi B., w zamian za co otrzymał sumę powyżej 10.000 zł, i za to na podstawie art. 200 § 1 i art. 36 § 3 k.k. skazał i wymierzył karę 2 lat pozbawienia wolności i 30.000 zł grzywny; na podstawie art. 73 § 1 i 2 k.k. wykonanie kary pozbawienia wolności zawiesił warunkowo na okres 4 lat, a na podstawie art. 75 § 3 k.k. zobowiązał do wpłacenia na rzecz Zakładów Wytwórczych Urządzeń Telefonicznych w W. kwoty 43.000 zł w terminie 2 lat od daty uprawomocnienia się wyroku.3. Cypriana M. tego, że:4) w okresie od dnia 2 maja 1975 r. do dnia 12 grudnia 1975 r. jako kierownik sklepu Gminnej Spółdzielni "Samopomoc Chłopska" w R. w celu osiągnięcia korzyści majątkowej sporządził, a następnie wydał Ryszardowi B. 23 fikcyjne rachunki, poświadczając w nich nieprawdę co do rzekomo zakupionych u niego w sklepie artykułów metalowych w postaci nakrętek, wkrętów i podkładek na ogólną kwotę 118.073,90 zł, i za to na podstawie art. 266 § 4 i art. 36 § 3 k.k. skazał go i wymierzył mu karę 2 lat pozbawienia wolności i 20.000 zł grzywny, a na podstawie art. 73 § 1 i 2 k.k. wykonanie orzeczonej kary pozbawienia wolności zawiesił mu warunkowo na okres 3 lat (...).Od powyższego wyroku rewizje wnieśli prokurator oraz obrońca oskarżonego Ryszarda B. (...).Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:(...) Sąd Wojewódzki przypisując oskarżonym Witoldowi J. i Cyprianowi M. w ramach stawianego im zarzutu w akcie oskarżenia inne czyny uczynił to w sposób pozostający w sprzeczności z czynem przypisanym oskarżonemu Ryszardowi B.Uznając oskarżonego Ryszarda B. za winnego zagarnięcia przewidzianego w art. 202 § 1 k.k. i przyjmując, że działał on: "(...) w porozumieniu z Witoldem J. i Cyprianem M. - z każdym oddzielnie", przypisał oskarżonemu Cyprianowi M. czyn określony w art. 266 § 4 k.k. Tak ujmując odpowiedzialność oskarżonego Cypriana M. należało wyeliminować odpowiedzialność oskarżonego Ryszarda B. na podstawie art. 202 k.k., lub też odwrotnie, obciążyć odpowiedzialnością oskarżonego Cypriana M. za współudział w zagarnięciu mienia.Ten brak konsekwencji sądu jest również widoczny przy analizie przypisanego czynu oskarżonemu Witoldowi J., gdzie nie zostało wykazane, że dokonał on zagarnięcia mienia działając wspólnie z oskarżonym Ryszardem B.W związku z powyższym zauważyć należy, że odpowiedzialność na podstawie art. 202 k.k. sprawcy współdziałającego z innymi osobami nie jest zależna od tego, że każda z pozostałych osób jest świadoma tego, iż bierze udział w przestępstwie, w którym uczestniczy jeszcze osoba trzecia.W sytuacji, kiedy pozostałe osoby nie obejmują swoją świadomością uczestnictwa osoby trzeciej, a ze sprawcą są powiązane tylko dwustronnie, nie mogą one odpowiadać na podstawie art. 202 k.k. Natomiast takim działaniem wyczerpują one znamiona przestępstwa zagarnięcia mienia i podlegają odpowiedzialności za współudział w takim przestępstwie.Sąd Wojewódzki, dokonując ustaleń faktycznych stanowiących podstawę wyroku, oparł się w szczególności na wyjaśnieniach oskarżonych, przy czym analizując wyjaśnienia oskarżonego Ryszarda B. złożone na rozprawie, w których przyznał się on do winy, wskazując jednocześnie na współudział oskarżonych w dokonaniu przestępstwa, ocenił te wyjaśnienia jako nie zasługujące na wiarę.Stanowisko swoje w tym względzie Sąd Wojewódzki uzasadnił tym, że wyjaśnienia tego oskarżonego złożone na rozprawie są sprzeczne w szczególności z konsekwentnymi wyjaśnieniami oskarżonych Witolda J. i Cypriana M., a poza tym zdaniem sądu oskarżony Ryszard B.: "(...) z wiadomych tylko jemu przyczyn mógł mieć interes w tym, by całą wartością zagarniętego mienia obciążyć oskarżonego Witolda J." Pozostawiając na uboczu fakt że z treści motywów zaskarżonego wyroku nie wynika, na czym ów interes miał polegać, stwierdzić trzeba, iż dokonana przez sąd ocena wyjaśnień oskarżonego Ryszarda B. jest pobieżna, a także niezrozumiała, co wynika między innymi z następującego stwierdzenia: "Wbrew faktom wydawałoby się, że przyznanie się oskarżonego na rozprawie jest bardzo logiczne i konsekwentne, jednakże sąd zajął stanowisko, iż jego wyjaśnienia nie są konsekwentne i wiarygodne." Stwierdzając brak przejrzystości w tak dokonanej ocenie, podkreślić należy, że nie wykazano również w motywach zaskarżonego wyroku, na czym ten brak konsekwencji polega, nie wskazano także, w jakim zakresie wyjaśnienia te nie zostały uznane "za w pełni wiarygodne". Podkreślony wyżej brak przejrzystości w ocenie wyjaśnień oskarżonego Ryszarda B. wynika również z następującego stwierdzenia: "Oskarżony Ryszard B. na rozprawie głównej przyznał się w całej rozciągłości do popełnienia czynu zarzuconego mu aktem oskarżenia i gdyby nie w pełni zgodne z jego wyjaśnieniami wyjaśnienia pozostałych oskarżonych, a mianowicie Witolda J., Cypriana M., Jana A. i Celiny G., a ponadto jego wyjaśnienia składane w toku czynności śledczych, można by uznać, że powiedział prawdę."Już ta wewnętrzna sprzeczność w zakresie przypisanych oskarżonym czynów i wykazane uchybienia dotyczące motywów zaskarżonego wyroku, jako uniemożliwiające przeprowadzenie prawidłowej kontroli rewizyjnej, uzasadniają uchylenie zaskarżonego wyroku w części dotyczącej oskarżonych Ryszarda B., Witolda J. i Cypriana M. (...).