I KR 314/74

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia L. Jax (sprawozdawca). Sędziowie: R. Staszkiewicz, T. Rybicki.Prokurator Prokuratury Generalnej: A. Ferenc.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 12 maja 1975 r. sprawy Wiesława W., Zygmunta W. i innych, oskarżonych z art. 202 § 1 oraz 2 k.k. i innych przepisów, z powodu rewizji wniesionych przez prokuratora oraz przez oskarżonych od wyroku Sądu Wojewódzkiego dla m. st. Warszawy z dnia 16 maja 1974 r.zmienił zaskarżony wyrok co do oskarżonych Wiesława W. i Zygmunta W. w ten sposób, że przyjął, iż oskarżeni ci w ramach przypisanego im czynu odpowiadają za zagarnięcie mienia społecznego o wartości co najmniej 141.523,70 zł, oraz że czyn oskarżonego Wiesława W. wyczerpuje znamiona przestępstw przewidzianych w art. 202 § 2, art. 200 § 1 i art. 266 § 4 k.k. w związku z art. 10 § 2 i art. 58 k.k., a czyn oskarżonego Zygmunta W. - w art. 202 § 2 i art. 265 § 1 k.k. w związku z art. 10 § 2 i art. 58 k.k., przy czym podstawę wymiaru kary pozbawienia wolności dla obu tych oskarżonych stanowi art. 202 § 2 k.k. w związku z art. 10 § 3 k.k. (...).Uzasadnienie faktyczne(...) Sąd Wojewódzki uznał, że mienie Zakładu Usług Specjalistycznych jest mieniem społecznym, jako mienie organizacji społecznej. Jednocześnie jednak Sąd ten wyraził pogląd, że wymieniony Zakład nie może być uznany za jednostkę gospodarki uspołecznionej w rozumieniu art. 202 § 1 k.k., "gdyż państwo nie uczestniczyło w jego majątku".Powyższe poglądy prawne wyroku zostały zakwestionowane zarówno przez rewizję oskarżonego Wiesława W., w której jest mowa o tym, że mienie Zakładu Usług Specjalistycznych nie może być uznane za mienie społeczne w rozumieniu art. 120 § 6 k.k., jak i przez rewizję prokuratora, w której wyrażono pogląd, że Sąd Wojewódzki niesłusznie zawęził pojęcie jednostki gospodarki uspołecznionej.Podzielając stanowisko zajęte w rewizji prokuratorskiej oraz uznając za niezasadny zarzut rewizji oskarżonego Wiesława W., Sąd Najwyższy uznał, że: 1) Społeczne Towarzystwo Polskich Katolików jest jedną z organizacji ludu pracującego, wobec tego mienie tej organizacji należy uznać - na podstawie art. 120 § 6 k.k. - za mienie społeczne; 2) działające na podstawie uchwały nr 446 Rady Ministrów z dnia 17 listopada 1958 r. w sprawie działalności gospodarczej organizacji społecznych Społeczne Zakłady Przemysłowo-Handlowe "Polkat" w Warszawie oraz prowadzony w ramach tego przedsiębiorstwa Zakład Usług Specjalistycznych są jednostkami gospodarki uspołecznionej w rozumieniu art. 202 k.k. i innych przepisów (np. art. 217, 221, 223 k.k.).Wyrażone wyżej poglądy prawne wynikają z następujących przesłanek:Społeczne Towarzystwo Polskich Katolików jest stowarzyszeniem wpisanym w dniu 21 kwietnia 1959 r. do rejestru stowarzyszeń Urzędu Spraw Wewnętrznych b. Prezydium Rady Narodowej m. st. Warszawy, przy czym działalność tego stowarzyszenia rozciąga się na całą Polskę.Jak wynika z przepisu § 7 statutu tejże organizacji, do zadań tego Towarzystwa należy m. in. rozwijanie i popieranie działalności oświatowej i kulturalnej, prowadzonej w duchu utrwalania pokoju, patriotyzmu oraz międzyludzkiej i ogólnochrześcijańskiej solidarności, współpraca i pomoc materialna dla organizacji działających w ramach Frontu Jedności Narodu, prowadzenie działalności socjalno-opiekuńczej, rozwijanie działalności zmierzającej do przyśpieszenia rozwoju gospodarczego, społecznego i kulturalnego kraju oraz umocnienie osiągnięć Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej.Społeczne Towarzystwo Polskich Katolików jest więc jedną z organizacji ludu pracującego, powołaną dla spełnienia określonych zadań społecznych. A zatem na podstawie art. 120 § 6 k.k. mienie tej organizacji należy uznać za mienie społeczne.Dodatkowo jedynie można wskazać, że podobne przesłanki przyjęte zostały za podstawę uznania mienia Zrzeszenia Katolików "Caritas" za korzystające z ochrony prawnej przewidzianej dla mienia społecznego (OSNKW 1969, z. 10, poz. 125).W statucie Społecznego Towarzystwa Polskich Katolików przewidziano, że cele tego Stowarzyszenia będą realizowane m. in. przez: "prowadzenie działalności gospodarczej przez wyodrębnioną jednostkę gospodarczą" (§ 8 pkt 2). Jednostką taką, działającą na podstawie uchwały nr 446 Rady Ministrów z dnia 17 listopada 1958 r. w sprawie działalności gospodarczej organizacji społecznych oraz na podstawie zezwolenia Ministra Finansów z dnia 17 listopada 1959 r. nr RA 3339/1090a/59 są Społeczne Zakłady Przemysłowo-Handlowe "Polkat" w Warszawie. W powołanym wyżej zezwoleniu podkreślono m. in., że "rozmiar działalności gospodarczej i zakładane wyniki powinny być obejmowane corocznie preliminarzami budżetowymi podlegającymi zatwierdzeniu przez Urząd do Spraw Wyznań, jako państwowy organ nadzorujący".Społeczne Zakłady Przemysłowo-Handlowe "Polkat" w Warszawie oraz podległy im Zakład Usług Specjalistycznych są wpisane do prowadzonego przez Ministerstwo Finansów rejestru przedsiębiorstw, obejmującego organizacje społeczne prowadzące działalność gospodarczą. Zgodnie z uchwałą nr 158 Rady Ministrów z dnia 16 maja 1960 r. przedsiębiorstwa tego rodzaju powinny prowadzić swą działalność według zasad rozrachunku gospodarczego (§ 2 pkt 1) i zobowiązane są do sporządzania planów finansowych, podlegających zatwierdzeniu przez państwowy organ nadzorujący organizację społeczną (§ 2 pkt 4). Spory pomiędzy organizacjami mającymi zezwolenie Ministra Finansów na prowadzenie działalności gospodarczej a podmiotami państwowego arbitrażu gospodarczego podlegają na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lutego 1960 r. w sprawie przekazania do postępowania arbitrażowego niektórych sporów o prawa majątkowe (Dz. U. Nr 9, poz. 60) orzecznictwu państwowych komisji arbitrażowych, a nie sądom powszechnym.Wreszcie podkreślić należy, że w Zakładzie Usług Specjalistycznych obowiązywały i były stosowane przepisy z zakresu finansowości, księgowości, inwentaryzacji, gospodarowania funduszem płac, wynalazczości czy też w sprawie naliczania kar z tytułu nieprawidłowego wykonywania umów sprzedaży i umów dostawy - obowiązujące w jednostkach gospodarki uspołecznionej.Są to m. in. następujące akty prawne:- zarządzenie Ministra Finansów z dnia 5 stycznia 1969 r. w sprawie badania i zatwierdzania sprawozdań finansowych przedsiębiorstw państwowych i udziału przedstawicieli organów finansowych banków w tych czynnościach (Mon. Pol. Nr 3, poz. 13);- uchwała nr 187 Rady Ministrów z dnia 12 maja 1959 r. w sprawie rewizji finansowo-księgowej państwowych jednostek organizacyjnych (Mon. Pol. Nr 59, poz. 278 i z 1961 r. Nr 87, poz. 300);- zarządzenie Ministra Finansów z dnia 18 grudnia 1967 r. w sprawie rachunkowości jednostek gospodarki uspołecznionej (Mon. Pol. Nr 69, poz. 340);- zarządzenie Przewodniczącego Komisji Planowania przy Radzie Ministrów z dnia 7 października 1966 r. w sprawie ogólnych warunków umów sprzedaży oraz umów dostawy w obrocie krajowym pomiędzy jednostkami gospodarki uspołecznionej (Mon. Pol. Nr 57, poz. 276).Przedstawione argumenty uzasadniają uznanie Zakładu Usług Specjalistycznych za jednostkę gospodarki uspołecznionej.Należy jeszcze zauważyć, że już w orzeczeniu z dnia 1 czerwca 1965 r. - 1 CZ 80/64 (PiP 1966, nr 4-5) Sąd Najwyższy wyraził pogląd, iż organizacja społeczna prowadząca działalność gospodarczą na podstawie zezwolenia Ministra Finansów i zarejestrowana w Biurze Rejestru Przedsiębiorstw jest w zakresie tej działalności jednostką gospodarki uspołecznionej w rozumieniu art. 17 pkt 4 k.p.c.Z wyżej podanych przyczyn nie można zgodzić się ze stanowiskiem Sądu Wojewódzkiego (który zresztą nietrafnie powołał się na fragment zdania zamieszczonego w komentarzu do kodeksu karnego odnoszący się do spółek prawa cywilnego i handlowego), że do czynu przypisanego oskarżonym jako zagarnięcie dokonane na szkodę Zakładu Usług Specjalistycznych wspólnie i w porozumieniu nie może mieć zastosowania art. 202 k.k.Dlatego też Sąd Najwyższy - uwzględniając częściowo wniosek rewizji prokuratorskiej - zmienił kwalifikację czynu przypisanego oskarżonym Wiesławowi W. i Zygmuntowi W. na art. 202 § 2 k.k., przy czym co do oskarżonego Wiesława W. - jako dyrektora tego Zakładu - kumulatywną kwalifikację (art. 10 § 2 k.k.) należało objąć ponadto art. 200 § 1 k.k. (..).