VI KO 52/62

Skład orzekającyPrzewodniczący: Pierwszy Prezes SN J. Wasilkowski. Prezes SN F. Wróblewski.Sędziowie: F. Błahuta, M. Bogusławski, M. Budzianowski, L. Chmielewski, S. Dąbrowski, K. Dobesz, S. Gross (sprawozdawca), K. Grzebuła, F. Karolus, S. Kotowski (sprawozdawca), P. Ławacz, B. Łubkowski, J. Majorowicz (sprawozdawca), Z. Masłowski, W. Ostrowski, A. Pyszkowski, K. Wagner, E. Binkiewicz, W. Bryl, Z. Chełmicki, R. Czarnecki, W. Dąbrowski (sprawozdawca), T. Gdowski, M. Grudziński, Z. Kapitaniak, F. Korzeń, R. Kryże, J. Majewski, T. Majewski, J. Matysiak, J. Pietrzykowski, M. Stępczyński, Z. Wasilkowska, J. Zembaty.Prokurator Generalnej Prokuratury: J. Bednarzak.SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniach 19 listopada 1963 r., 11 stycznia 1964 r. i 14 lutego 1964 r. pytania prawnego postawionego przez skład zwykły Sądu Najwyższego w sprawie Stefana S. i innych oskarżonych z art. 293 k.k. w związku z art. 290 § 1 k.k., a mianowicie:1. "Czy pracownicy Ogólnopolskiego Zrzeszenia Prywatnego Przemysłu zatrudnieni na mocy umowy o prace względnie pełniący funkcję w zarządzie lub w komisji rewizyjnej są funkcjonariuszami ponoszącymi odpowiedzialność karną z rozdziału XLI k.k.?2. Czy majątek tego Zrzeszenia jest mieniem społecznym w rozumieniu dekretu z dnia 4 marca 1953 r. (Dz. U. Nr 17, poz. 68) o ochronie mienia społecznego?"po wysłuchaniu wniosku Prokuratora Generalnej Prokuratury PRL, na podstawie art. 24 lit. d) i art. 29 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. Nr 11, poz. 54), uchwalił jak wyżej.Uzasadnienie faktyczneI. Dla rozstrzygnięcia przekazanej pod rozpoznanie połączonych Izb Karnej i Cywilnej Sądu Najwyższego kwestii prawnej należy przede wszystkim rozważyć charakter organizacji, jaką jest Ogólnopolskie Zrzeszenie Prywatnego Przemysłu. Charakter ten łączy się ściśle z działalnością tego Zrzeszenia.Działalność zrzeszeń prywatnego przemysłu jest unormowana szeregiem aktów prawnych. Rozporządzenie Prezydenta RP z dnia 7 czerwca 1927 r. o prawie przemysłowym (Dz. U. Nr 53, poz. 468 oraz Dz. U. z 1934 r. Nr 40, poz. 350 z późniejszymi zmianami), którego przepisy powinny być tłumaczone i stosowane zgodnie z zasadami ustroju i celami Państwa Ludowego, stanowi m.in., że zadania i zakres działania zrzeszenia przemysłowego określa statut (art. 71). Statut ten podlega zatwierdzeniu (art. 73) przez organ, który przejął uprawnienia Ministra Przemysłu i Handlu w tym przedmiocie. Zrzeszenia mogą być także powoływane jako przymusowe (art. 76-78). Omawiane rozporządzenie Prezydenta RP przewiduje łączenie się zrzeszeń w związki (art. 79-80).Ustawa z dnia 7 marca 1950 r. o Centralnym Urzędzie Drobnej Wytwórczości (Dz. U. Nr 10, poz. 104) zniosła izby przemysłowo-handlowe oraz ich związek, a sprawy należące do zakresu ich działania, wymienione w art. 4 ust. 1 pkt 7-11 rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 15 lipca 1927 r. o izbach przemysłowo-handlowych (Dz. U. z 1936 r. Nr 45, poz. 335), przekazała właściwym przymusowym zrzeszeniom przemysłu prywatnego i zrzeszeniom kupieckim (art. 9 ustawy).Na podstawie wymienionych poprzednio przepisów Ogólnopolskie Zrzeszenie Prywatnego Przemysłu przejęło następujące zadania:1) czynności zlecone przez obowiązujące przepisy prawne w przedmiocie: a) zasięgania i składania opinii oraz wniosków, b) wyznaczenia delegatów (członków) lub też przedstawiania kandydatów do udziału w pracach władz, urzędów, instytucji, komisji lub innych organów, c) dostarczania informacji lub dokumentów, 2) prowadzenie rejestru umów o naukę na potrzeby władz przemysłowych i inspekcji pracy. Sprawy te należą niewątpliwie do zleconych czynności w zakresie zarządu państwowego.W dniu 22 maja 1951 r. Prezes Centralnego Urzędu Drobnej Wytwórczości zatwierdził (znak W. N.-D 01-61/51) Statut Ogólnopolskiego Zrzeszenia Prywatnego Przemysłu, będący zarazem ramowym statutem zrzeszeń.Statut ten stwierdza m.in. w § 2, że Zrzeszenie jest osobą prawną prawa publicznego, oraz w § 5, że jednym z celów Zrzeszenia jest współdziałanie z państwowymi władzami i instytucjami gospodarczymi w dostosowaniu działalności przemysłu prywatnego do wytycznych gospodarczej polityki Państwa. Cele swe osiąga Zrzeszenie przez szereg czynności wyliczonych w § 6 statutu, a m.in. przez: a) wykonywanie funkcji zleconych przez władze państwowe, b) opracowywanie sprawozdań i statystyk według wskazówek właściwych władz państwowych, c) organizowanie rozdziału reglamentowanych lub zbiorowo nabytych surowców i materiałów, d) kontrolę w drodze lustracji działalności zrzeszonych przedsiębiorstw w zakresie wykonywania przez nie obowiązków ustawowych, zleconych i umownych wobec przedsiębiorstw gospodarki uspołecznionej, e) zawieranie zbiorowych układów pracy w przemyśle objętym działalnością Zrzeszenia, f) zgłoszenie wniosków do władzy przemysłowej w trybie art. 126 prawa przemysłowego bądź o zastosowanie środków zabezpieczających w trybie art. 140 tego prawa. Wśród wyliczonych w § 6 statutu czynności znajdują się również takie, które należały dawniej do izb przemysłowo-handlowych i które na mocy art. 9 ustawy o Centralnym Urzędzie Drobnej Wytwórczości przeszły do zakresu działania zrzeszeń przemysłowych.Ogólnopolskie Zrzeszenie Prywatnego Przemysłu może posiadać majątek i zaciągać zobowiązania, za które odpowiada jedynie swoim majątkiem, przy czym członkowie Zrzeszenia nie odpowiadają za zobowiązania Zrzeszenia wobec osób trzecich (§ 2 statutu). Majątek ten powstaje ze składek członków, opłat, darowizn, zapisów i innych dochodów niestałych oraz z dochodów z majątku Zrzeszenia (§ 53). W razie likwidacji Zrzeszenia Komitet Drobnej Wytwórczości decyduje o przeznaczeniu majątku pozostałego po zaspokojeniu zobowiązań Zrzeszenia (§ 61 statutu). Majątek Zrzeszenia służy do zabezpieczenia jego działalności, do której realizowania potrzebne są odpowiednie fundusze.Przy rozważaniu charakteru mienia Ogólnopolskiego Zrzeszenia Prywatnego Przemysłu należy zważyć, że w przepisach Konstytucji PRL własność środków produkcji występuje w dwóch postaciach (typach): własności społecznej oraz własności indywidualnej. Własność społeczna, zależnie od stopnia uspołecznienia, jest albo własnością ogólnonarodową (art. 8) albo własnością spółdzielczą (art. 11). Konstytucja - poza własnością spółdzielczą - nie wymienia innych rodzajów grupowej własności społecznej. Przedmiotem bowiem własności innych organizacji społecznych, a więc organizacji politycznych, związków zawodowych, organizacji młodzieżowych, stowarzyszeń naukowych i kulturalnych oraz innych organizacji ludu pracującego (art. 72 Konstytucji), są dobra majątkowe z reguły nie włączone bezpośrednio do procesu produkcji. Własność taka jest również własnością społeczną, chociaż stanowi odrębną jej formę. Nie można jej utożsamiać ani z własnością ogólnonarodową, ani z własnością spółdzielczą, jednakże jako społeczna własność grupowa jest ona bliższa własności spółdzielczej.Ogólnopolskie Zrzeszenie Prywatnego Przemysłu jest organizacją społeczną nietypową. Jest ono zrzeszeniem przymusowym, którego działalność polega na współdziałaniu w realizacji narodowych planów gospodarczych przez włączenie prywatnego przemysłu do zadań ogólnopaństwowych. Mienie Ogólnopolskiego Zrzeszenia Prywatnego Przemysłu, ze względu na jego przeznaczenie, należy przeto uznać za mienie społeczne, korzystające ze szczególnej ochrony prawnej, jaką obowiązujące ustawodawstwo zapewnia mieniu społecznemu.Skoro zaś, jak to poprzednio wykazano, Ogólnopolskie Zrzeszenie Prywatnego Przemysłu jest organizacją mającą zlecone czynności w zakresie zarządu państwowego, to funkcjonariusze jego podlegają odpowiedzialności przewidzianej dla urzędników w rozdziale XLI kodeksu karnego z mocy art. 46 § 1 dekretu z dnia 13 czerwca 1946 r. (Dz. U. Nr 30, poz. 192 z późniejszymi zmianami).Jeśli chodzi o członków zarządu i komisji rewizyjnej nie będących funkcjonariuszami Ogólnopolskiego Zrzeszenia Prywatnego Przemysłu, to podlegają oni odpowiedzialności karnej z rozdziału XLI kodeksu karnego z mocy art. 292 tegoż kodeksu w razie dopuszczenia się przestępstwa przy wykonywaniu zleconych czynności z zakresu zarządu państwowego.