I KZ 171/84

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia W. Ochman (sprawozdawca). Sędziowie: J. Cieślak, S. Kotowski.Prokurator Prokuratury Generalnej: I. Kanicka-Jeżowska.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Andrzeja A., skazanego z art. 210 § 1 i 2 oraz art. 203 § 1 k.k., po rozpoznaniu zażalenia skazanego na postanowienie Sądu Wojewódzkiego w R. z dnia 20 sierpnia 1984 r. w kwestii orzeczenia o karze łącznej po zastosowaniu amnestiipostanowił - po odczytaniu i wysłuchaniu wniosku prokuratora - zmienić zaskarżone postanowienie w ten sposób, że wymierzył Andrzejowi W. nową karę łączną 8 lat pozbawienia wolności.Uzasadnienie faktyczneAndrzej W. został prawomocnie skazany wyrokiem Sądu Wojewódzkiego w R. z dnia 30 października 1979 r. za przestępstwa określone w:a) art. 210 § 1 k.k. na karę 3 lat i 6 miesięcy pozbawienia wolności i 10.000 zł grzywny,b) art. 210 § 2 k.k. na karę 5 lat pozbawienia wolności i 20.000 zł grzywny,c) art. 210 § 1 k.k. na karę 5 lat pozbawienia wolności i 30.000 zł grzywny,d) art. 203 § 1 k.k. na karę 1 roku pozbawienia wolności i 30.000 zł grzywny,e) art. 203 § 1 k.k. na karę 1 roku pozbawienia wolności i 5.000 zł grzywny - z orzeczeniem kary łącznej 9 lat pozbawienia wolności i 40.000 zł grzywny oraz pozbawienia praw publicznych na okres lat 5.Sąd Wojewódzki w R. - postanowieniem z dnia 20 sierpnia 1984 r. - na podstawie art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 21 lipca 1984 r. o amnestii (Dz. U. Nr 36, poz. 192) darował orzeczone wobec skazanego kary pozbawienia wolności za dwa przestępstwa określone w art. 203 § 1 k.k. i jednocześnie postanowił utrzymać w mocy wymiar łącznej kary pozbawienia wolności, to jest 9 lat pozbawienia wolności. Postanowienie to zaskarżył skazany w zakresie orzeczonej kary łącznej, wnosząc o jej obniżenie w związku z dwukrotnym darowaniem kar po 1 roku pozbawienia wolności.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Zażalenie jest zasadne.W związku z treścią zaskarżonego postanowienia i zażalenia wymaga rozważenia kilka kwestii prawnych mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia merytorycznego i procesowego sprawy w zakresie orzeczonej kary łącznej (...).(...) Istotnym zagadnieniem wymagającym zajęcia stanowiska jest tu problem zasad wymiaru kary łącznej po zostosowaniu amnestii.Artykuł 8 ust. 1 tej ustawy stanowi, że w razie zbiegu przestępstw amnestię stosuje się odrębnie do każdego z przestępstw i zasada ta ma zastosowanie także w wypadku zbiegu przestępstw podlegających i nie podlegających amnestii; natomiast według ust. 2 tego artykułu, jeżeli po zastosowaniu amnestii zajdzie potrzeba orzeczenia kary łącznej, orzeczenie takiej kary następuje na zasadach ogólnych, a zasady ogólne wymiaru kary łącznej określają w zakresie prawa karnego materialnego przepisy m.in. części ogólnej kodeksu karnego (rozdział IX - art. 66-72).W rozważanej w sprawie kwestii z zakresu kary łącznej chodzi o karę łączną pozbawienia wolności, gdyż niektóre z prawomocnie orzeczonych kar zostały przez sąd darowane, w zw. z czym powstała konieczność wymierzenia nowej kary łącznej pozbawienia wolności orzeczonej uprzednio w jednym prawomocnym wyroku. Dlatego też poza rozważaniami pozostaje problematyka innych kar zasadniczych i kar dodatkowych oraz kary łącznej orzeczonej w wyroku łącznym.Tak więc co do kary łącznej i zasad jej orzekania przepisy ustawy o amnestii odsyłają do obowiązujących przepisów części ogólnej kodeksu karnego, nie ustanawiając w tym względzie żadnych ograniczeń, nakazów lub zakazów.Według treści art. 67 § 1 k.k. kara łączna nie może być niższa od najwyższej z kar wymierzonych za poszczególne przestępstwa i nie może przekroczyć sumy kar wymierzonych, jak również górnej granicy danego rodzaju kary, a orzeczeniu kary łącznej nie stoi na przeszkodzie to, że poszczególne kary wymierzone za zbiegające się przestępstwa zostały już w całości albo w części wykonane (art. 72 k.k.). W wypadku skazania Andrzeja W. suma kar wymierzonych na poszczególne przestępstwa wynosi 15 lat i 6 miesięcy pozbawienia wolności, a najwyższe z wymierzonych kar wynoszą 5 lat pozbawienia wolności, natomiast górna granica kary pozbawienia wolności wynosi 15 lat (art. 32 § 1 k.k.). Utrzymanie w mocy uprzednio orzeczonej kary łącznej w rozmiarze 9 lat pozbawienia wolności, po dwukrotnym darowaniu kar po 1 roku pozbawienia wolności, nie można uznać za prawidłowe i sprawiedliwe z punktu widzenia dyrektyw wymiaru kary łącznej oraz ustalonych zasad w orzecznictwie sądowym. W związku z tym dwie kwestie wymagają rozważenia: pierwsza dotyczy stosowania ogólnych dyrektyw wymiaru kary łącznej po zastosowaniu amnestii, a druga - właściwych proporcji w wymiarze kary łącznej orzekanej po zastosowaniu amnestii:I. Jak to już podniesiono, przepisy powołanej ustawy o amnestii nie wprowadzają żadnych zmian w zakresie materialnych podstaw wymiaru kary łącznej, wobec czego do orzekania kary łącznej pozbawienia wolności po zastosowaniu amnestii mają zastosowanie te dyrektywy, o których mowa w art. 67 § 1 k.k. Jest rzeczą zrozumiałą, że nowa kara łączna wymierzona po zastosowaniu amnestii nie może być wyższa od kary łącznej uprzednio orzeczonej (9 lat pozbawienia wolności) ze względu na ogólny zakaz orzekania na niekorzyść po zastosowaniu amnestii na korzyść. Jest także rzeczą zrozumiałą, że nowa kara łączna nie może być niższa od wymierzonej kary najwyższej - 5 lat pozbawienia wolności. Rozważając zaś przedstawianą problematykę w szerszym aspekcie, kiedy kryterium górnych i dolnych granic wymiarów kar łącznych będą stanowić kary za przestępstwa, co do których zastosowano amnestię, należy stwierdzić, że w takich sytuacjach faktycznych i prawnych ogólne dyrektywy orzekania kary łącznej nie ulegają zmianie, gdyż dolne i górne granice wymiarów kar (np. złagodzonych) stanowić będą kary po zastosowaniu amnestii. Za takim stanowiskiem i wykładnią przemawia treść art. 9 ust. 1 i 2 powołanej ustawy o amnestii.Przedstawione rozważania, okoliczności i przesłanki prowadzą do wniosku, że jeżeli po zastosowaniu przepisów ustawy z dnia 21 lipca 1984 r. o amnestii (Dz. U. Nr 36, poz. 192) do przestępstw podlegających amnestii zajdzie potrzeba orzeczenia nowej kary łącznej (art. 8 ust. 2), to orzeczenie tej kary następuje na zasadach określonych w przepisach o karze łącznej, zamieszczonych w części ogólnej kodeksu karnego lub w innej ustawie karnej (np. ustawie karnej skarbowej). W wypadku zaś złagodzenia chociażby niektórych kar - podstawę dolnych i górnych granic wymiaru kary łącznej stanowią również te kary. Dotyczy to zarówno kary łącznej orzeczonej w jednym wyroku, jak i kary łącznej wymierzonej w wyroku łącznym.II. W orzecznictwie sądowym utrwaliła się zasada, że orzekając nową karę łączną - po uprzednim darowaniu lub złagodzeniu na podstawie powołanej ustawy o amnestii kar wymierzonych za poszczególne czyny - sąd powinien zachować taki sam lub zbliżony stosunek kar poszczególnych do kary łącznej, jaki został uprzednio zastosowany w prawomocnym wyroku (por. OSNKW 1974, z. 10, poz. 191).Orzekając wobec Andrzeja W. nową karę łączną w wymiarze 8 lat pozbawienia wolności, Sąd Najwyższy miał na względzie dotychczasowy wymiar kary łącznej - 9 lat pozbawienia wolności, przy sumie kar 15 lat i 6 miesięcy i wymierzonych najsurowszych karach 5 lat oraz górnej granicy kary pozbawienia wolności - 15 lat oraz darowaniu dwukrotnym kar po 1 roku pozbawienia wolności (w sumie 2 lat). Przy wymiarze nowej kary łącznej należało mieć (w związku z tym) na względzie potrzebę zachowania odpowiedniej proporcji kar łącznych - poprzedniej i nowej (...).