II K 130/62

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia M. Bogusławski.Sędziowie: J. Matysiak (sprawozdawca), S. Perestaj.Prokurator: T. Dąbrowski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Jadwigi R., Henryka P. i Michała M., oskarżonych z art. 286 § 1 k.k., po rozpoznaniu założonej przez oskarżonych rewizji od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Łodzi z dnia 21 października 1961 r., na zasadzie art. 375, 383 pkt 2, 384 pkt 2 k.p.k.uchylił zaskarżony wyrok w stosunku do oskarżonego Michała M., uznał tego oskarżonego Michała M. za winnego tego, że w okresie od 1 stycznia 1958 r. do 31 grudnia 1958 r. w P., jako przewodniczący Gromadzkiej Rady Narodowej w P., nie dopełniając ciążącego na nim obowiązku kontroli nad pracą podległego sobie personelu administracyjnego, którego był służbowym przełożonym, w szczególności nad pracą oskarżonej Jadwigi R. i oskarżonego Henryka P., oraz wpłacając zainkasowane przez siebie pieniądze oskarżonej Jadwidze R., nie żądał od niej pokwitowania, przez co przyczynił się do powstania braku kasowego w kwocie 46.713,05 zł na szkodę tego Prezydium, i za czyn ten na mocy art. 286 § 1 k.k. skazał go na karę jednego roku więzienia z zaliczeniem na poczet tej kary okresu tymczasowego aresztowania od dnia 18 marca 1959 r. do dnia 23 sierpnia 1959 r.; na zasadzie art. 61 k.k. zawiesił temuż oskarżonemu wykonanie orzeczonej kary pozbawienia wolności warunkowo na okres lat dwóch; uchylił tenże wyrok w stosu do Jadwigi R. i Henryka P. w części dotyczącej wymierzonej kary grzywny; w pozostałych częściach zaskarżony wyrok utrzymał w mocy (...).Sąd Wojewódzki w Łodzi wyrokiem z dnia 21 października 1961 r. uznał:1. oskarżoną Jadwigę R. za winną tego, że w okresie od stycznia do 31 grudnia 1958 r. w P., jako referent administracyjny Gromadzkiej Rady Narodowej, nie dopełniając należycie swych obowiązków służbowych przez to, że:a) nie prowadziła dokumentacji kasowej,b) nie zapisywała na przychód gotówki pobranej z banku na odpowiednie konto,c) wypłacała pobraną gotówkę na inne cele, niż były one przeznaczone, i nie udokumentowała tych wypłat,d) nie wystawiała pokwitowań na pobierane pieniądze od Michała M. i Henryka P.,wskutek czego działała na szkodę interesu publicznego, powodując straty w kwocie 46.713,05 zł, i za czyn ten na zasadzie art. 286 § 1 k.k. oraz art. 42 § 3 k.k. skazał ją na karę jednego roku i sześciu miesięcy więzienia oraz na grzywnę w kwocie 10.000 zł z zamianą w razie nieściągalności na dalsze 6 miesięcy więzienia oraz zaliczył jej na poczet orzeczonej kary pozbawienia wolności okres tymczasowego aresztowania od dnia 19 lutego 1959 r. do dnia 11 września 1959 r.;2. oskarżonego Henryka P. uznał za winnego tego, że w okresie od 1 stycznia do 31 grudnia 1958 r. w P., jako sekretarz Gromadzkiej Rady Narodowej, nie dopełniając ciążącego na nim obowiązku służbowego przez to, że:a) oddając zainkasowane pieniądze Jadwidze R., nie pobrał od niej pokwitowań;b) nie dopilnował, czy pieniądze te wpłynęły do banku,c) nie prowadził osobiście księgowości Gromadzkiej Rady Narodowej,d) nie kontrolował w ogóle pracy Jadwigi R.,wskutek czego działał na szkodę interesu publicznego, przyczyniając się do powstania braku kasowego w kwocie 46.713,05 zł, i za czyn ten na zasadzie art. 286 § 1 k.k. i art. 42 § 3 k.k. skazał go na karę dwóch lat więzienia i grzywnę w kwocie 10.000 zł z zamianą w razie nieściągalności na sześć miesięcy więzienia oraz zaliczył mu na poczet orzeczonej kary pozbawienia wolności okres tymczasowego aresztowania od dnia 18 lutego 1959 r. do dnia 14 grudnia 1960 r.;3. oskarżonego Michała M. uznał za winnego tego, że w okresie od 1 stycznia do 31 grudnia 1958 r. w P., jako przewodniczący Prezydium Gromadzkiej Rady Narodowej, nie dopełniając ciążącego na nim obowiązku przez to, że z tytułu zajmowanego stanowiska:a) nie wyznaczył osoby odpowiedzialnej za przyjmowanie pieniędzy od sołtysów,b) nie zorganizował prawidłowego przekazywania tych pieniędzy do banku na odpowiednie konta,c) wpłacając zainkasowane przez siebie pieniądze Jadwidze R., nie żądał od niej pokwitowania i nie dopilnował, czy pieniądze te Jadwiga R. wpłaciła,d) nie zorganizował prawidłowego obiegu dokumentów,wskutek czego działał na szkodę interesu publicznego, przyczyniając się do powstania braków kasowych w kwocie 46.713,05 zł, i za czyn ten skazał go na zasadzie art. 286 § 1 k.k. na karę jednego roku więzienia oraz na grzywnę w kwocie 2.000 zł z zamianą w razie jej nieściągalności na jeden miesiąc więzienia, zaliczył mu na poczet orzeczonej kary pozbawienia wolności okres tymczasowego aresztowania od dnia 18 marca do dnia 23 sierpnia 1959 r.;4. zasądził wszystkich oskarżonych na solidarne ponoszenie kosztów postępowania w sprawie oraz uiszczenie opłaty sądowej: od oskarżonej Jadwigi R. - w kwocie 1.400 zł, od oskarżonego Henryka P. - w kwocie 1.400 zł i od oskarżonego Michała M. - w kwocie 450 zł.Wyrok powyższy zaskarżyli oskarżeni Jadwiga R., Henryk P. i Michał M.Oskarżona Jadwiga R., zarzucając obrazę art. 320 k.p.k. oraz art. 54 k.k., wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku przez wymierzenie jej łagodniejszej kary pozbawienia wolności i grzywny oraz warunkowe zawieszenie wykonania wymierzonej jej kary pozbawienia wolności. Rewizja zarzuca, że Sąd I instancji nie uwzględnił przy wymiarze kary okoliczności istotnej mającej wpływ na złagodzenie kary, a w szczególności, że w Prezydium Gromadzkiej Rady Narodowej w P. panował chaos i każdy, bez względu na to, czy był do tego upoważniony, inkasował pieniądze od sołtysów. Poza tym, zdaniem autora rewizji, Sąd I instancji nie uwzględnił na korzyść oskarżonej Jadwigi R. faktu, że wskutek braku środków finansowych na pokrycie bieżących wydatków budżetowych oskarżona Jadwiga R. zmuszona była do pokrywania tych wydatków z sum pozabudżetowych i że czyniła to na polecenie przewodniczącego Gromadzkiej Rady Narodowej. Fakt, że oskarżona Jadwiga R. nie była karana, że ma na swoim utrzymaniu 5-letnie dziecko i że od chwili popełnienia przestępstwa upłynęło już 4 lata, dają - zdaniem autora rewizji - podstawę do zastosowania w stosunku do oskarżonej Jadwigi R. dobrodziejstwa z art. 61 k.k.Oskarżony Henryk P., zarzucając obrazę art. 286 § 1 k.k. przez błędną wykładnię, wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i uniewinnienie go. W rewizji oskarżony wywodzi, że przyjęcie przez Sąd, iż "pracując od 1957 r. w Prezydium na stanowisku sekretarza, nie znał on zakresu swych czynności", przesądza w sprawie o braku jego winy. Zakres czynności, zdaniem autora rewizji, jest równoznaczny z pojęciem zakresu obowiązków w rozumieniu art. 286 k.k. Skoro więc oskarżony Henryk P. nie znał zakresu swych czynności, to nie może być mowy o popełnieniu przezeń przestępstwa z art. 286 § 1 k.k.Oskarżony Michał M., zarzucając błędną ocenę okoliczności faktycznych przyjętych za podstawę wyroku, wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i uniewinnienie go. Zdaniem oskarżonego Michała M. uznanie go za winnego przestępstwa z art. 286 § 1 k.k., polegającego na niewyznaczeniu osoby odpowiedzialnej za przyjmowanie pieniędzy od sołtysów, na niezorganizowaniu prawidłowego przekazywania tych pieniędzy do banku na odpowiednie konta, na nieżądaniu od Jadwigi R. pokwitowań za wpłacone pieniądze i na niedopilnowaniu tego, by Jadwiga R. istotnie pieniądze te wpłaciła do banku, oraz na niezorganizowaniu prawidłowego obiegu dokumentów, przez co przyczynił się do powstania manka kasowego w kwocie 46.713,05 zł - nie znajduje oparcia w materiale sprawy. Ustawa z dnia 25 stycznia 1958 r. (Dz. U. Nr 5, poz. 16) w art. 50 określa dokładnie prawa i obowiązki przewodniczącego Gromadzkiej Rady Narodowej, wśród których nie mieszczą się obowiązki, o jakich wspomina Sąd I instancji w zaskarżonym wyroku, a jakich zaniechania oskarżony Michał M. miał się dopuścić. Zdaniem autora rewizji, wszelkie obowiązki dotyczące organizacji biura i jego funkcjonowania spoczywają - zgodnie z przepisami rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 lutego 1958 r. o prawach i obowiązkach sekretarzy gromadzkich (Dz. U. Nr 10, poz. 34) - na sekretarzach gromadzkich rad narodowych, a nie na przewodniczącym, który sprawuje funkcję społeczno-polityczną, a nie wykonawczo-techniczną.Uzasadnienie faktyczneSąd Najwyższy wyraził następujący pogląd prawny:Rewizja oskarżonej Jadwigi R., oskarżonego Henryka P. i oskarżonego Michała M. są bezzasadne.1. Co do rewizji oskarżonej Jadwigi R.Sąd I instancji przy wymiarze kary uwzględnił częściowo fakty podniesione w rewizji, w szczególności to, że oskarżona Jadwiga R. nie miała należytego przygotowania do pełnienia powierzonej jej funkcji. Sąd Najwyższy, oceniając całokształt sprawy i przyjmując jako okoliczności łagodzące okoliczności powołane w rewizji, stwierdza, że ze względu na wysokość wyrządzonej działaniem oskarżonej Jadwigi R. szkody (przeszło 46.000 zł), duży współudział tej oskarżonej w stworzeniu dezorganizacji biurowej oraz nagminność tego rodzaju przestępstw na terenie województwa stwierdzoną przez Sąd I instancji kara wymierzona jej przez ten Sąd nie jest niewspółmiernie surowa w rozumieniu art. 384 k.p.k. i - jako trafna - odpowiada wysokości przewinienia oskarżonej Jadwigi R. Również nie zastosował Sąd Najwyższy w stosunku do niej dobrodziejstwa z art. 61 k.k. ze względu na to, iż nie nabrał przekonania, żeby bez odcierpienia orzeczonej kary pozbawienia wolności oskarżona Jadwiga R. w przyszłości nie popełniła nowego przestępstwa. Uchylił natomiast Sąd Najwyższy orzeczoną w stosunku do oskarżonej Jadwigi R. karę grzywny, albowiem brak w sprawie podstaw do zastosowania art. 42 § 3 k.k., skoro przypisany oskarżonej Jadwidze R. czyn popełniono w czasie od 1 stycznia 1958 r. do 31 grudnia 1958 r., a wiec w okresie nieobowiązywania przepisu art. 42 § 3 k.k.2. Co do rewizji oskarżonego Henryka P.Bezzasadny jest zarzut, że oskarżony Henryk P., nie znając jako sekretarz Gromadzkiej Rady Narodowej zakresu swych czynności, nie dopuścił się w danym wypadku przestępstwa z art. 286 § 1 k.k. Jak wynika z akt sprawy, oskarżony Henryk P. pracował w czasie od 1 stycznia 1958 r. do 31 grudnia 1958 r. w Prezydium Gromadzkiej Rady Narodowej w P. w charakterze sekretarza. Obowiązki sekretarza gromadzkich rad narodowych określiło dokładnie rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 18 lutego 1958 r. (Dz. U. Nr 10, poz. 34), obowiązujące od dnia 2 lutego 1958 r. W przepisie § 3 tegoż rozporządzenia wyraźnie stwierdza się m.in., że do obowiązków sekretarza gromadzkiej rady narodowej należy zorganizowanie rachunkowości gromadzkiej rady narodowej, sprawa wymiaru i poboru podatków i opłat w zakresie ustalonym obowiązującymi przepisami oraz sprawy wymiaru obowiązujących dostaw. Poza tym przepis ten stanowi, że sekretarz wykonuje swoje obowiązki przy pomocy podległego mu personelu, w skład którego wchodzą referent administracyjny, rachmistrz itd., oraz że podział pracy pomiędzy pracowników biura ustala sekretarz gromadzki. W świetle wyżej podanych przepisów Sąd I instancji trafnie i słusznie na podstawie ujawnionego w toku przewodu sądowego materiału sprawy przypisał oskarżonemu Henrykowi P. dokonanie przestępstwa przewidzianego w art. 286 § 1 k.k. a popełnionego w sposób opisany w zaskarżonym wyroku. Fakt, że oskarżony Henryk P. nie znał zakresu swoich czynności, nie zwalnia go od odpowiedzialności, skoro podjął się pełnienia funkcji sekretarza gromadzkiego, którego obowiązki cytowane wyżej rozporządzenie Rady Ministrów określiło w sposób precyzyjny i dokładny. Sąd Najwyższy uchylił wymierzoną oskarżonemu Henrykowi P. karę grzywny ze względu na brak możliwości zastosowania przepisu art. 42 § 3 k.k., skoro przypisany oskarżonemu czyn popełniono w czasie od 1 stycznia 1958 r. do 31 grudnia 1958 r.3. Co do oskarżonego Michała M.Zarzut rewizji, że funkcja przewodniczącego gromadzkiej rady narodowej jest jedynie funkcją społeczno-polityczną, jest chybiony. Wprawdzie za sprawne funkcjonowanie i zorganizowanie aparatu gromadzkiej rady narodowej odpowiada, jak wyżej wskazano, przede wszystkim sekretarz gromadzkiej rady narodowej, jednakże nie zwalnia to przewodniczącego od obowiązku kontroli w zakresie prawidłowego funkcjonowania tego aparatu. Obowiązek powyższy wynika wyraźnie z przepisu art. 50 i art. 57 ustawy z dnia 25 stycznia 1958 r. o radach narodowych (Dz. U. Nr 5, poz. 16). Przepis art. 57 pkt 3 tej ustawy stwierdza, że przewodniczący czuwa nad wykonywaniem uchwał rady i prezydium oraz wytycznych organów nadrzędnych, a pkt 4 tegoż artykułu stanowi, że przewodniczący jest służbowym przełożonym kierowników i innych pracowników wydziału. Z powyższego wynika bezspornie obowiązek przewodniczącego do kontroli w zakresie prawidłowego funkcjonowania aparatu rady. Natomiast oskarżony Michał M. nie tylko nie wykonywał wyżej określonego obowiązku, lecz sam ponadto działaniem swoim, polegającym na niepobieraniu od Jadwigi R. pokwitowań za wpłacone jej pieniądze uprzednio zainkasowane, pogłębiał istniejący chaos organizacyjny aparatu Gromadzkiej Rady Narodowej w P. W świetle więc powyższego Sąd I instancji trafnie i słusznie uznał oskarżonego Michała M. za winnego popełnienia przestępstwa z art. 286 § 1 k.k., dokonanego w sposób bliżej opisany w sentencji niniejszego wyroku. Sąd Najwyższy uchylił natomiast wymierzone oskarżonemu Michałowi M. przez Sąd I instancji kary grzywny ze względu na brak ku temu podstaw prawnych, skoro przepis art. 42 § 3 k.k. obowiązuje dopiero od 1 listopada 1960 r., przypisany zaś oskarżonemu czyn popełniono w czasie od 1 stycznia 1958 r. do 31 grudnia 1958 r.W zakresie wymierzonej oskarżonemu przez Sąd I instancji kary pozbawienia wolności Sąd Najwyższy stwierdza, że jest ona współmierna do przewinienia oskarżonego Michała M. Mając na uwadze bardzo słabe kwalifikacje tegoż oskarżonego Michała M. do pełnienia funkcji przewodniczącego Rady, jego dotychczasowy nienaganny tryb życia oraz wiek jego (lat 52), Sąd Najwyższy uznał za celowe zastosować w stosunku do niego dobrodziejstwo z art. 61 k.k. w tym przekonaniu, że oskarżony Michał M. nie popełni w przyszłości nowego przestępstwa.Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji wyroku.