II PR 236/65

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia K. Marowski (sprawozdawca). Sędziowie: M. Piekarski, S. Rejman.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Skarbu Państwa (Prezydium Gromadzkiej Rady Narodowej w S., przeciwko Monice S. i Stanisławowi G. o odszkodowanie, na skutek rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Opolu z dnia 27 kwietnia 1965 r.,uchylił zaskarżony wyrok w części oddalającej powództwo o 25.987 zł 18 gr z odsetkami w stosunku do pozwanego Stanisława G. i w tym zakresie przekazał sprawę Sądowi Wojewódzkiemu w Opolu do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktycznePrawomocnym wyrokiem Sądu Wojewódzkiego w Opolu z dnia 11.VIII.1960 r. pozwany Stanisław G. skazany został:a) z art. 2 § 1 ustawy z 18.VI.1959 r. za to, że w okresie od 16.II.1959 r. do 15.II.1960 r. jako sekretarz Gromadzkiej Rady Narodowej w S. przywłaszczył sobie około 15.000 zł, pobranych bądź z Kasy Prezydium, bądź z NBP,b) z art. 286 § 1 k.k. za to, że w tym samym czasie i charakterze dopuścił do powstania niedoboru kasowego na sumę około 40.000 zł wskutek nienależytego zabezpieczenia dowodów służących za podstawę księgowania, przez co działał na szkodę interesu publicznego.Powodując się na powyższy wyrok skazujący, Skarb Państwa - Prezydium Gromadzkiej Rady Narodowej w S., działając przez Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w O., w pozwie wniesionym do Sądu Wojewódzkiego w Opolu w dniu 24.VIII.1961 r. domagał się zasądzenia od pozwanego Stanisława G. kwoty 55.000 zł z odsetkami i kosztami procesu.Sąd Wojewódzki połączył tę sprawę do wspólnego rozpoznania ze sprawą tegoż powoda przeciwko pozwanej Monice S., kasjerce Prez. GRN w S., o zapłatę kwoty 34.732,96 zł z tytułu braków w kasie tegoż Prezydium.Sąd Wojewódzki zasądził na rzecz Skarbu Państwa:a) od pozwanej Moniki S. 21.657,79 zł,b) od pozwanego Stanisława G. 10.355 zł.Sąd Wojewódzki ustalił między innymi, co następuje:Pozwany G. pobrał za pokwitowaniem od pozwanej S. z kasy Prezydium 3.000 zł i - jak twierdził - dał tę kwotę bez pokwitowania przewodniczącej GRN na wesele. Pozwany G. przywłaszczył sobie - według własnego przyznania - kwotę 3.900 zł, nie odprowadził do kasy kwoty 1.455 zł zebranej przez siebie na Społeczny Fundusz Budowy Szkół, pobrał z NBP 5.000 zł i wpłacił ją bez pokwitowania przewodniczącej GRN na wesele. Ponadto pozwany G. nie zabezpieczył dowodów kasowych oraz księgował operacje rozchodowe bez udokumentowania, przez co wyrządził dalszą szkodę wyliczoną przez biegłego na 45.847,18 zł, przy czym obecnie nie da się obliczyć, ile z tej kwoty przypada na niezabezpieczenie dowodów, a ile na księgowanie wydatków bez udokumentowania. Pozwany został zwolniony z pracy z dniem 31 maja 1960 r.Sąd Wojewódzki uznał, że za kwotę 3.000 zł wypłaconą przez pozwaną S. za pokwitowaniem odpowiadają oboje pozwani solidarnie, ponieważ kasjerce nie wolno było tej kwoty wypłacać a G. nie wolno było tej kwoty przyjmować. Za dalsze kwoty 3.900 zł, 5.000 zł i 1.455 zł, czyli razem za 10.355 zł odpowiada pozwana G. osobiście. Natomiast za szkodę powstałą z powodu niezabezpieczenia dowodów kasowych pozwany G. może ponosić odpowiedzialność jedynie na podstawie art. 239 k.z., natomiast nie można dopatrzyć się w tym zaniedbaniu obowiązków cech czynu niedozwolonego. Ponieważ od czasu zwolnienia go z pracy do wniesienia powództwa minęło więcej niż rok, roszczenie powoda uległo prekluzji z art. 473 k.z.Wyrok ten w stosunku do pozwanego G. w części oddalającej powództwo o kwotę 25.987,18 zł zaskarżył Skarb Państwa, wnosząc o zmianę wyroku przez zasądzenie dodatkowo powyższej kwoty od pozwanego i przyznanie powodowi zwrotu kosztów procesu za obie instancje lub o uchylenie wyroku w tej części i przekazanie sprawy Sądowi Wojewódzkiemu w Opolu do ponownego rozpoznania.Skarżący zarzuca, że pozwany pobierał dla Prezydium gotówkę z NBP i z kwoty tej, jak przyznał, część przywłaszczył sobie. Że przywłaszczył sobie tylko część, a reszta szkody powstała z zaniedbania obowiązków służbowych, to tylko twierdzenie pozwanego; zdaniem skarżącego całość szkody jest wynikiem czynów niedozwolonych.Ponadto skarżący zarzuca, że pozwany G. został powołany na stanowisko sekretarza z wyboru, w następstwie czego mianowany został na to stanowisko. Nie jest to więc stosunek oparty na umowie o pracę i przepis art. 473 k.z. nie może tu mieć zastosowania.Wreszcie skarżący wyjaśnia, że dochodzi w rewizji mniejszej kwoty, ponieważ reszta szkody została już zasądzona od pozwanej S.Rewizja jest uzasadniona.Sąd Wojewódzki oddalił dalsze powództwo w stosunku do pozwanego G. na podstawie art. 473 k.z. uznawszy, że chodzi tu o odpowiedzialność za niewykonanie zobowiązania z art. 239 k.z., polegające tylko na niezabezpieczeniu czy nienależytym zabezpieczeniu dokumentów. Sąd Wojewódzki nie wyjaśnił jednak, na czym niedopełnienie obowiązków polegało i w jaki sposób mogło spowodować stratę. Pozwany G. pobierał gotówkę z banku i z gotówki tej powinien się wyliczyć. Jeżeli gotówkę tę (z wyjątkiem tej, którą - jak przyznał - przywłaszczył sobie lub wręczył przewodniczącej) wydatkował na uzasadnione potrzeby Prezydium, to powinien złożyć na to dowody. Dowodami takimi powinny być pokwitowania dostawców. W razie zgubienia ich, pozwany może udowadniać innymi dowodami, że gotówkę tę wydał. Pozwany jednak żadnych twierdzeń nie wysunął co do tego, co się stało z brakującą gotówką. Samo zagubienie dokumentów straty pieniężnej w zasadzie nie powoduje. Może ona powstać wtedy, gdy np. wierzyciel zaspokojony, korzystając z zagubienia pokwitowania, żąda należności po raz drugi. Ale i takiego twierdzenia nie było. Wniosek przeto Sądu Wojewódzkiego, że strata powstała tylko na skutek niedopełnienia obowiązków umownych, a nie z deliktu, należy uznać za przedwczesny ze względu na niewyjaśnienie sprawy, co uzasadnia podstawę rewizyjną z art. 368 pkt 3 k.p.c.Również zarzut naruszenia art. 473 k.z. (art. 386 pkt 1 k.p.c.) jest uzasadniony. Pozwany G. powołany był na sekretarza gromadzkiego pod rządem rozporządzenia Rady Ministrów z 18 lutego 1958 r. w sprawie zasad i trybu powoływania sekretarza gromadzkiego (Dz. U. Nr 10, poz. 34). Według § 1 tego rozporządzenia sekretarza powołuje przewodniczący gromadzkiej rady narodowej na podstawie uchwały gromadzkiej rady narodowej zatwierdzonej przez prezydium powiatowej rady narodowej, przy czym ustęp 2 tego przepisu głosi, że do sekretarzy gromadzkich stosuje się przepisy o mianowanych pracownikach państwowych. Pozwanego G. należy więc tak traktować jak urzędnika mianowanego i do takiego stosunku nie ma zastosowania art. 473 k.z., jako odnoszący się do stosunku pracy opartego na umowie o pracę, zwłaszcza że przepis ten, jako wyjątkowy, nie może być wykładany rozszerzająco.Z tych przyczyn rewizję należało uwzględnić i wyrok w części zaskarżonej uchylić w myśl art. 388 k.p.c.Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Wojewódzki zażąda wyjaśnienia co do istotnej okoliczności, co się stało z pieniędzmi podjętymi przez pozwanego z banku, czy i na co je pozwany wydatkował, w jaki sposób dowody kasowe ewentualnie przechowywał, w jaki sposób doszło do ich zagubienia i jakie na to pozwany może przedstawić dowody. Po ewentualnym przeprowadzeniu dowodów Sąd Wojewódzki, po należytej ocenie tych dowodów na podstawie całego zebranego materiału, poczyni odpowiednie ustalenia i oceni podstawę odpowiedzialności oraz wysokości odszkodowania.