II KK 369/17

Sygn. akt II KK 369/17 POSTANOWIENIE Dnia 16 listopada 2017 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Waldemar Płóciennik na posiedzeniu w trybie art. 535 § 3 k.p.k. po rozpoznaniu w Izbie Karnej w dniu 16 listopada 2017 r., sprawy K.M.A. skazanego z art. 13 § 1 k.k. w zw. z art. 280 § 1 k.k. i innych z powodu kasacji wniesionej przez obrońcę skazanego od wyroku Sądu Okręgowego w W. z dnia 15 lutego 2017 r., sygn. akt X Ka (…), zmieniającego wyrok Sądu Rejonowego w W. z dnia 20 września 2016 r., sygn. akt V K (…), p o s t a n o w i ł 1. oddalić kasację, jako oczywiście bezzasadną, 2. obciążyć skazanego kosztami sądowymi postępowania kasacyjnego. UZASADNIENIE K.M.A. i B.L. oskarżeni zostali o to, że: 1. w dniu 28 czerwca w W., działając wspólnie i w porozumieniu, usiłowali dokonać zaboru pieniędzy w kwocie 25.000 zł oraz dwóch butelek wina na szkodę J.J., grożąc H.M. i P.D. natychmiastowym użyciem przemocy, używając jej w stosunku do H.M., a także doprowadzając tego pokrzywdzonego do stanu bezbronności w ten sposób, że K.A. zagroził P.D. natychmiastowym użyciem przemocy, a H.M. pozbawieniem życia, po czym uderzył go ręką w głowę, a następnie pryskając gazem w twarz doprowadził go do stanu bezbronności, natomiast B.L. zagroził natychmiastowym użyciem przemocy wobec 2 pokrzywdzonych trzymając uniesione do góry ręce zaciśnięte w pięści na wysokości głowy, przy czym zamierzonego celu nie osiągnęli z uwagi na interwencję funkcjonariuszy Policji, tj. o czyn z art. 13 § 1 k.k. w zw. z art. 280 § 1 k.k., a nadto K.M.A. oskarżono o to, że: 2. w tym samym miejscu i czasie, co w pkt 1, po zatrzymaniu przez funkcjonariuszy Policji groził P.D. pozbawieniem życia oraz spowodowaniem uszczerbku na zdrowiu, przy czym groźba ta wzbudziła w zagrożonym uzasadnioną obawę, że zostanie spełniona, tj. o czyn z art. 190 § 1 k.k.; 3. w tym samym miejscu i czasie, co w pkt 1, po zatrzymaniu przez funkcjonariuszy Policji groził H.M. pozbawieniem życia oraz spowodowaniem uszczerbku na zdrowiu, przy czym groźba ta wzbudziła w zagrożonym uzasadnioną obawę, że zostanie spełniona, tj. o czyn z art. 190 § 1 k.k.; 4. w tym samym miejscu i czasie, co w pkt 1, po zatrzymaniu przez funkcjonariuszy Policji groził P.S. pozbawieniem życia oraz spowodowaniem uszczerbku na zdrowiu, przy czym groźba ta wzbudziła w zagrożonym uzasadnioną obawę, że zostanie spełniona, tj. o czyn z art. 190 § 1 k.k. Wyrokiem z dnia 20 września 2016 r., sygn. akt V K (…) , Sąd Rejonowy w W.: I. uznał oskarżonego K.M.A. za winnego popełnienia zarzuconego mu czynu opisanego w pkt 1, stanowiącego występek z art. 13 § 1 k.k. w zw. z art. 280 § 1 k.k. i za to skazał go, a na podstawie art. 14 § 1 k.k. w zw. z art. 280 § 1 k.k. wymierzył mu karę 2 lat pozbawienia wolności; II. uznał oskarżonego K.M.A. za winnego popełnienia zarzucanych mu czynów opisanych w pkt 2-4, przy czym ustalił, że oskarżony dopuścił się jednego czynu wypełniającego dyspozycję występku polegającego na tym, że w tym samym miejscu i czasie co w pkt 1, po zatrzymaniu przez funkcjonariuszy Policji, groził P.D., H.M. i P.S. pozbawieniem życia oraz spowodowaniem uszczerbku na zdrowiu, przy czym groźba ta wzbudziła w zagrożonych uzasadnioną obawę, że zostanie spełniona, tj. czynu z art. 190 § 1 k.k. i za to na tej podstawie prawnej wymierzył mu karę 3 miesięcy pozbawienia wolności; 3 III. na podstawie art. 85 § 1 k.k. i art. 86 § 1 k.k. połączył orzeczone kary pozbawienia wolności i wymierzył oskarżonemu A. karę łączną 2 lat pozbawienia wolności; IV. na podstawie art. 63 § 1 k.k. na poczet orzeczonej kary łącznej zaliczył okres rzeczywistego pozbawienia oskarżonego A. w sprawie. Tym samym wyrokiem uznano również za winnego popełnienia zarzuconego mu czynu oskarżonego B.L. i na podstawie art. 14 § 1 k.k. w zw. z art. 280 § 1 k.k. w zw. z art. 37 b k.k. wymierzono mu kary 6 miesięcy pozbawienia wolności i roku ograniczenia wolności polegającego na wykonywaniu nieodpłatnej kontrolowanej pracy na cele społeczne w wymiarze 20 godzin miesięcznie. Nadto rozstrzygnięto o dowodzie rzeczowym i na podstawie art. 46 § 2 k.k. orzeczono od każdego z oskarżonych z osobna nawiązkę na rzecz H.M.: od K.A. w wysokości 3.000 zł, a od B.L. w wysokości 1.000 złotych. W apelacji od całości opisanego wyroku obrońca oskarżonego K.A.: 1. co do czynu opisanego w pkt I wyroku, na podstawie art. 427 § 1 i 2 k.p.k., a także art. 438 pkt 2 k.p.k. zarzucił naruszenie prawa procesowego, tj. art. 7 k.p.k. poprzez: a) dowolna ocenę dowodów i przekroczenie zasad doświadczenia życiowego w przypadku zeznań świadków: P.Z., K.W., P.D., H.M., J.J. i uznanie złożonych przez nich zeznań za wiarygodne, podczas gdy zeznania te zawierały wewnętrzne sprzeczności, zaś relacje dotyczące przebiegu zdarzenia opisywane przez poszczególnych świadków różniły się ze sobą oraz były sprzeczne z zasadami doświadczenia życiowego, b) dowolną ocenę dowodów i przekroczenie zasad doświadczenia życiowego w przypadku wyjaśnień oskarżonych i odmówienie wiarygodności zdecydowanej części wyjaśnień oskarżonych, w przypadku gdy korespondowały one ze sobą, zaś Sąd I instancji odmówił im wiarygodności dlatego, że prezentowały odmienny przebieg wydarzeń, niż zeznania świadków oraz pokrzywdzonych; 2. co do czynu opisanego w pkt I wyroku na podstawie art. 427 § 1 i 2 k.p.k., a także art. 438 pkt 2 k.p.k. zarzucił naruszenie prawa procesowego, tj. art. 410 k.p.k. poprzez pominięcie dowodu z nagrania video znajdującego się na płycie oraz okoliczności z niego wynikających, które świadczyły o sprzecznościach w 4 zeznaniach świadków wymienionych w pkt 1 lit. a apelacji, jednocześnie potwierdzając wyjaśnienia prezentowane przez oskarżonych, co miało wpływ na treść orzeczenia z uwagi na dokonanie błędnych ustaleń faktycznych; 3. co do czynu opisanego w pkt I wyroku na podstawie art. 427 § 1 i 2 k.p.k. a także art. 438 pkt 2 k.p.k. zarzucił naruszenie prawa procesowego, tj. art. 170 § 1 pkt 2 i 5 k.p.k. poprzez oddalenie wniosku dowodowego obrońcy oskarżonego A. o wystąpienie do KSP celem ustalenia danych dwóch funkcjonariusz policji z wydziału wywiadowczego i przesłuchanie ich w charakterze świadków, w przypadku gdy dowód ten mógł przyczynić się do ustalenia okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, co miało wpływ na treść orzeczenia z uwagi na dokonanie błędnych ustaleń faktycznych; 4. co do czynu opisanego w pkt I wyroku na podstawie art. 427 § 1 i 2 k.p.k. a także art. 438 pkt 3 k.p.k. zarzucił dokonanie błędnych ustaleń faktycznych, wynikających z powyższych naruszeń prawa procesowego, a polegających na: a) błędnym ustaleniu, że K.A. wspólnie i w porozumieniu z oskarżonym B.L. usiłował dokonać zaboru pieniędzy w kwocie 25.000 zł oraz dwóch butelek wina, b) błędnym ustaleniu, że oskarżony K.A. groził pokrzywdzonym natychmiastowym użyciem przemocy oraz pozbawieniem życia oraz błędnym ustaleniu, iż oskarżony żądał od pokrzywdzonych wydania pieniędzy – co miało wpływ na treść wydanego orzeczenia, gdyż prawidłowa analiza materiału dowodowego winna prowadzić do ustalenia, że oskarżony K.A. nie działał z zamiarem rozboju na pokrzywdzonych, lecz z zamiarem pobicia pokrzywdzonych; 5. co do czynu opisanego w pkt II wyroku na podstawie art. 427 § 1 i 2 k.p.k., a także art. 438 pkt 1 k.p.k. zarzucił naruszenie prawa materialnego, tj. art. 190 § 1 k.k. poprzez błędne jego zastosowanie przy prawidłowo dokonanych w zakresie tego czynu ustaleniach faktycznych, z których wynika, że oskarżony wprawdzie używał w stosunku do wskazanych osób słów wulgarnych i gróźb, jednak groźby te nie wzbudziły u adresatów uzasadnionej obawy ich spełnienia, zatem swoim zachowaniem oskarżony nie wyczerpał wszystkich znamion określonych w art. 190 § 1 k.k. Kierując się powyższym skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez zmianę kwalifikacji prawnej czynu z pkt I i przyjęcie, że zarzucony 5 oskarżonemu czyn polegał na usiłowaniu pobicia i wymierzenie mu kary w dolnych granicach zagrożenia oraz zawieszenie wykonania kary i uniewinnienie oskarżonego o czynu przypisanego w pkt II. Alternatywnie skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji. Po rozpoznaniu apelacji obrońców obu oskarżonych Sąd Okręgowy w W. , wyrokiem z dnia 15 lutego 2017 r., sygn. akt X Ka (…): 1. zmienił zaskarżone orzeczenie w ten sposób, że ustalił, że oskarżeni w dniu 28 czerwca 2015 r. w Warszawie, działając wspólnie i w porozumieniu, usiłując dokonać zaboru w celu przywłaszczenia pieniędzy, grozili H.M. i P.D. natychmiastowym użyciem przemocy w ten sposób, że K.A. wypowiadał pod ich adresem groźby pozbawienia życia, natomiast B.L. trzymał uniesione do góry ręce zaciśnięte w pięści, a nadto K.A. użył przemocy wobec H.M. zamierzając uderzyć go pięścią w twarz, a faktycznie uderzając w rękę pokrzywdzonego oraz użył wobec H.M. gazu łzawiącego – lecz zamierzonego celu nie osiągnęli z uwagi na interwencję funkcjonariuszy Policji; w pkt V wyroku uzupełnił podstawę wymiaru kary orzeczonej wobec B.L. o przepisy art. 34 § 1a pkt 1 k.k. oraz art. 35 § 1 k.k.; 2. w pozostałej części utrzymał zaskarżony wyrok w mocy. Wyrok Sądu odwoławczego zaskarżony został w całości kasacją obrońcy skazanego K.A. , w której zarzucono rażące naruszenie: I. przepisu prawa materialnego, tj. art. 54 § 1 k.k. w zw. z art. 37b k.k. poprzez niezastosowanie tych przepisów względem skazanego, który w momencie popełniania zarzucanych mu czynów był młodociany i Sąd wymierzając mu karę za popełnione przestępstwo winien kierować się przede wszystkim względami wychowawczymi, które można uzyskać poprzez zastosowanie instytucji wskazanej w art. 37 b k.k.; II. art. 434 § 1 k.p.k. poprzez naruszenie zasady reformationis in peius w odniesieniu do ukształtowanego stanu faktycznego i pomimo wniesienia apelacji wyłącznie na korzyść skazanego ustalenie, iż – w odniesieniu do czynu opisanego w pkt II wyroku Sądu pierwszej instancji – groźby wypowiedziane przez oskarżonego wzbudziły uzasadnioną obawę tego, że zostaną spełnione, co 6 pozwoliło Sądowi drugiej instancji obalić zarzut oczywistego naruszenia przez Sąd pierwszej instancji przepisu prawa materialnego, tj. art. 190 § 1 k.k. Mając powyższe na względzie skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania. W pisemnej odpowiedzi na kasację prokurator Prokuratury Okręgowej w W. wniósł o jej oddalenie, jako oczywiście bezzasadnej. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Kasacja jest oczywiście bezzasadna w rozumieniu art. 535 § 3 k.p.k. Na wstępie należy przypomnieć, że kasacja jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia, którego podstawą mogą być wyłącznie powody wskazane w art. 439 § 1 k.p.k. lub inne rażące naruszenie prawa, które mogło mieć istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia. Oznacza to, że zgodnie z art. 523 k.p.k. w kasacji nie można kwestionować bezpośrednio ustaleń faktycznych, nie można też zarzucać rażącej niewspółmierności kary. Podniesiony w pkt 2 kasacji zarzut obrazy art. 434 § 1 k.p.k. ma charakter kasacyjny, jest on jednak oczywiście bezzasadny z kilku powodów. Po pierwsze, ustalenie, że groźby wypowiedziane przez skazanego wzbudziły u pokrzywdzonych uzasadnioną obawę, że zostaną spełnione, znajduje się w opisie czynu przypisanego przez Sąd pierwszej instancji. Po drugie, ustalenia w tej mierze da się wyczytać również z motywacyjnej części orzeczenia Sądu Rejonowego. Na stronie 14 uzasadnienia wyroku napisano wprost, że: „Dodatkowo podkreślenia wymaga fakt, że skoro otoczenie funkcjonariuszy policji, będącego skutym w kajdanki w radiowozie, nie hamowało K.A. przed kierowaniem kolejnych gróźb do pokrzywdzonych, to racjonalnie i obiektywnie należy stwierdzić, że groźba wzbudziła uzasadnioną obawę, że będzie spełniona”. Korespondują z tym zrelacjonowane zeznania pokrzywdzonych H.M. i P.D. , którym Sąd pierwszej instancji dał wiarę. M. zeznał, że „mimo przyjazdu policji, K.A. wciąż zachowywał się agresywnie i świadek się go obawiał, gdyż nieustannie groził, że wszystkich pozabija. Świadek zeznał, że traktował groźby K.A. bardzo poważnie” (strona 7 uzasadnienia). Natomiast P.D. podał, że „zachowanie K.A. było bardzo agresywne, również po zatrzymaniu oskarżonego i założeniu mu kajdanek kiedy to cały czas 7 groził, że wszystkich zabije. Pokrzywdzony wytłumaczył, że miał poczucie, że gdyby nie było policji, to oskarżony mógłby mu zrobić krzywdę – pobić go” (strona 8 uzasadnienia). Wobec powyższego nie można zaakceptować stanowiska skarżącego, że do ustalenia okoliczności, iż groźby skazanego wzbudziły u pokrzywdzonych obawę, że mogą zostać spełnione doszło dopiero w fazie postępowania odwoławczego. Wywody Sądu Okręgowego stanowią jedynie rozwinięcie niezbyt precyzyjnego stanowiska Sądu pierwszej instancji, z wykorzystaniem dowodów z zeznań świadków, którym Sąd Rejonowy dał wiarę. Po trzecie wreszcie, jak słusznie zauważono w odpowiedzi na kasację, z ugruntowanego już orzecznictwa Sądu Najwyższego wynika, że nie stanowi naruszenia zakazu reformationis in peius z art. 434 § 1 k.p.k. dokonanie przez sąd odwoławczy niekorzystnych dla oskarżonego nowych ustaleń, które jednak w konkretnej sytuacji procesowej nie wywołują negatywnych skutków dla niego, w szczególności nie prowadzą do zaostrzenia wymierzonej kary, lecz stają się wyłącznie podstawą do takiego samego, co uprzednio orzeczenia. Tym bardziej nie są objęte tymi zakazami ustalenia, które w konsekwencji prowadzą do utrzymania w mocy zaskarżonego orzeczenia, chociaż na podstawie innych, niż przyjęte przez sąd pierwszej instancji przesłanek. W świetle powyższego poszerzona argumentacja Sądu odwoławczego dotycząca skutku gróźb skazanego, stanowiąca odpowiedź na zarzut apelacyjny obrońcy, nie mogła doprowadzić do naruszenia art. 434 § 1 k.p.k., ponieważ z uwagi na kompletny opis z punktu widzenia znamion typu czynu zabronionego przypisanego skazanemu oraz wywody zawarte w motywacyjnej części wyroku Sądu pierwszej instancji, nie prowadziła do pogorszenia sytuacji procesowej skazanego. Zarzut sformułowany w pkt I nadzwyczajnego środka zaskarżenia nie ma charakteru kasacyjnego. Obraza prawa materialnego może polegać na błędnej wykładni zastosowanego przepisu, zastosowaniu nieodpowiedniego przepisu, a także niezastosowaniu przepisu, gdy jego zastosowanie jest obowiązkowe. Żadna z powyższych przesłanek w rozważanej sprawie nie zachodzi. Nie chodzi przecież ani o błędną wykładnię art. 54 § 1 k.k. i art. 37 b k.k. ani o nieodpowiednie ich zastosowanie. W grę nie wchodzi także obligatoryjne stosowanie tych przepisów, ponieważ art. 54 § 1 k.k. zawiera dyrektywę wymiaru kary, a stosowanie art. 37 b 8 k.k. ma charakter fakultatywny. Słusznie zatem zauważono w odpowiedzi na kasację, że skarżący pod pozorem rzekomej obrazy prawa materialnego w istocie podnosi niedopuszczalny w postępowaniu kasacyjnym zarzut rażącej niewspółmierności kary. Zauważyć przy tym należy, że Sąd odwoławczy nie modyfikował rozstrzygnięcia o karze w odniesieniu do skazanego A., a apelacja nie zawierała w tym zakresie żadnych zarzutów. W tej sytuacji także od strony procesowej rozważanie kwestii prawidłowości orzeczenia w przedmiocie kary nie znajduje żadnych podstaw. Kierując się powyższym orzeczono jak w dyspozytywnej części postanowienia. as