II KK 54/22

II KK 54/22 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 18 kwietnia 2023 r. Sąd Najwyższy w składzie: Prezes SN Wiesław Kozielewicz (przewodniczący) SSN Małgorzata Gierszon (sprawozdawca) SSN Piotr Mirek Protokolant Klaudia Binienda w sprawie R. H. i M. H. oskarżonych o przestępstwa z art. 160 § 1 k.k. po rozpoznaniu w Izbie Karnej w dniu 18 kwietnia 2023 r., na posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k. kasacji pełnomocnika oskarżycielki posiłkowej od wyroku Sądu Okręgowego w Lublinie z dnia 30 czerwca 2021 r., V Ka 127/21, zmieniającego wyrok Sądu Rejonowego w Puławach z dnia 13 lipca 2020 r., II K 516/17, 1) uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi Okręgowemu w Lublinie do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym. 2) zasądza od Skarbu Państwa na rzecz adw. S. L., Kancelaria Adwokacka w P. kwotę 442,80 (czterysta czterdzieści dwa złote i osiemdziesiąt groszy), w tym 23% VAT, za sporządzenie i wniesienie kasacji w charakterze pełnomocnika z urzędu H. R. II KK 54/22 2 UZASADNIENIE R. H. został oskarżony o to, że w okresie od 24 września 2014 roku do dnia 24 lutego 2016 r. w P. woj. […] naraził H. R. na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia lub ciężkiego uszczerbku na zdrowiu w następstwie zatrucia substancjami trującymi, poprzez wybudowanie w budynku położonym w P. przy ulicy […], w zabudowie bliźniaczej, bez stosownego pozwolenia budowlanego kominka oraz przebudowanie istniejącej instalacji gazowej poprzez zamontowanie kotłów gazowych centralnego ogrzewania i cieplej wody użytkowej, które następnie zostały podłączone do kanałów kominowych znajdujących się w ścianie dzielącej budynki bliźniacze, co powodowało przenikanie spalin powstających w czasie procesu spalania paliwa w opisanych wyżej urządzeniach w budynku przy ulicy [….] w P. tj. o czyn z art. 160 § 1 k.k. M. H. została oskarżona o to, że w okresie od 24 września 2014 roku do dnia 24 lutego 2016 r. w P. woj. […] naraziła H. R. na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia lub ciężkiego uszczerbku na zdrowiu w następstwie zatrucia substancjami trującymi, poprzez wybudowanie w budynku położonym w P. przy ulicy […], w zabudowie bliźniaczej, bez stosownego pozwolenia budowlanego kominka oraz przebudowanie istniejącej instalacji gazowej poprzez zamontowanie kotłów gazowych centralnego ogrzewania i cieplej wody użytkowej, które następnie zostały podłączone do kanałów kominowych znajdujących się w ścianie dzielącej budynki bliźniacze, co powodowało przenikanie spalin powstających w czasie procesu spalania paliwa w opisanych wyżej urządzeniach w budynku przy ulicy […] w P. tj. o czyn z art. 160 § 1 k.k. Wyrokiem z dnia 13 lipca 2020 r., w sprawie II KK 516/17, Sąd Rejonowy w Puławach uniewinnił M. H. od dokonania zarzucanego im czynu. Wyrok został zaskarżony apelacjami wniesionymi przez oskarżycielkę posiłkowa i i jej pełnomocnika. Wyrokiem z dnia 30 czerwca 2021 roku, w sprawie V Ka 121/21, Sąd Okrę-gowy w Lublinie uchylił wyrok Sądu Rejonowego w Puławach i umorzył postępowanie. Nadto Sąd Okręgowy orzekł o kosztach sądowych. Kasację od tego wyroku na niekorzyść oskarżonych wniósł pełnomocnik II KK 54/22 3 oskarżycielki posiłkowej. Sformułował w niej zarzuty: 1. art. 55 § kpk i art. 330 § 2 kpk (obydwu w brzemieniu z dnia 20 czerwca 2017) poprzez przyjęcie, że w sytuacji gdy organ postępowanie przygotowawczego wydał postanowienie o umorzeniu postępowania przygotowawczego i było to w kolejności trzecie postanowienie w sprawie, tożsame z drugim postanowieniem, pokrzywdzonemu nie przysługuje prawo wniesienia subsydiarnego aktu oskarżenia; 2. art. 306 § 1a kpk w zw. z art. 325a § 2 kpk w zw. z art. 330 § 2 kpk ( w brzemieniu z dnia 20 czerwca 2017 roku ) poprzez przyjęcie, że w sytuacji wydania po raz drugi postanowienia łączącego się z zaniechaniem złożenia aktu oskarżenia do sądu (przy czym pierwszym postanowieniem kończącym postępowanie przygotowawcze było postanowienie o odmowie wszczęcia dochodzenia, zaś drugim o umorzeniu prowadzonego dochodzenia), pokrzywdzonej nie przysługuje już prawo do złożenia zażalenia na postanowienie o umorzenie prowadzonego postępowania przygotowawczego, 3. art. 17 § 1 pkt 9 kpk poprzez umorzenie postępowania w sprawie, na skutek przyjęcia, że pokrzywdzonej nie przysługiwało uprawnienie do złożenia subsydiarnego aktu oskarżenia, między innymi z uwagi na fakt, że pomiędzy zdarzeniami objętymi postanowieniami z dnia 21 listopada 2014 roku o odmowie wszczęcia dochodzenia oraz postanowieniami Prokuratury Rejonowej w Puławach z dnia 21 kwietnia 2016 roku, sygn. akt […] i z dnia 31 marca 2017 roku, sygn. akt […] o umorzeniu postępowania w sprawie zachodzi tożsamość czynów, podczas gdy pierwsze postanowienie dotyczy innego okresu niż dwa kolejne postanowienia. W związku z tymi zarzutami skarżący wniósł o uchylenie wyroku Sądu II instancji w zakresie, w jakim ten Sąd umorzył postepowanie i przekazanie sprawy temu sądowi do ponownego rozpoznania. Skarżący wniósł również o zwolnienie od opłaty od kasacji oskarżycielkę posiłkową oraz o zasądzenie kosztów obrony z urzędu. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Kasacja jest oczywiście zasadna i jako taka podlega uwzględnieniu. II KK 54/22 4 Przyjmując za uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 17 maja 2000 r., I KZP 9/00 (OSNKW 2000 z. 5-6, poz. 42), że postanowienia, o których mowa w art. 55 § 1 k.p.k. muszą być postanowieniami tego samego rodzaju, co wynika z użytego przez prawodawcę słowa „ponownie”, nie można wykluczyć, że w toku postępowania zaistnieje układ procesowy uprawniający do wniesienia subsydiarnego aktu oskarżenia. Taka sytuacja zaistniała w badanej sprawie. Pomimo tego, że pierwsze postanowienie odmawiało wszczęcia postępowania, to dwa kolejne postanowienia odnosiły się do umorzenia postępowania. Taką wykładnię art. 55 § 1 k.p.k. wykluczył Sąd II instancji powołując się na argument, że w tej sytuacji doszłoby do bezprzedmiotowości nadmienionej uchwały Sądu Najwyższego i innych przytoczonych orzeczeń. W ocenie sądu odwoławczego przesunięcie w czasie możliwości wniesienia subsydiarnego aktu oskarżenia byłoby niepotrzebnym przesunięciem w czasie tej decyzji. Poza tym takie stanowisko nie znajduje – zdaniem sądu odwoławczego - oparcia w wykładanych przepisach (s. 18 uzasadnienia). Tymczasem stwierdzić należy, że to stanowisko zajęte przez sąd odwoławczy ograniczające możliwość skorzystania z przewidzianego przez prawodawcę uprawnienia do wniesienia subsydiarnego aktu oskarżenia nie znajduje oparcia w obowiązujacych przepisach. Przepisy dotyczące tego uprawnienia nie zawierają żadnego sformułowania, które uzasadniałoby stanowisko zajęte przez sąd odwoławczy i warunkowały uprawnienie do wniesienia subsydiarnego aktu oskarżenia od takiego układu procesowego, w którym te postanowienia wydane zostały jako pierwsze i drugie postanowienie, a nie drugie i trzecie z kolei. Mając powyższy na uwadze, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji. [SOP] [ał]