II KR 186/65

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia Z. Kubec (sprawozdawca) Sędziowie: W. Ostrowski, H. Kempisty.Prokurator Generalnej Prokuratury: H. Furmankiewicz.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Wacława N., Jana A., Jana B. i Michała S., oskarżonych z art. 160 k.k. i 257 § 1 k.k., po rozpoznaniu założonych przez oskarżonych rewizji od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Katowicach z dnia 13 czerwca 1964 r., na podstawie art. 375, 384 pkt 2 k.p.k.:1) w stosunku do oskarżonego Wacława N. zmienił zaskarżony wyrok w orzeczeniu o karze w ten sposób, że za przypisany czyn skazał go na karę 2 lat więzienia, którą z mocy art. 9 ust. 1 pkt 2 dekretu z dnia 20 lipca 1964 r. o amnestii złagodził o połowę, tj. do jednego roku więzienia, zaliczając na poczet tej kary okres tymczasowego aresztowania od dnia 26 września 1963 r. do dnia 26 września 1964 r. oraz na karę 10.000 zł grzywny z zamianą w razie nieuiszczenia jej w terminie na 100 dni więzienia; 2) w stosunku do oskarżonego Jana A. uchylił tenże wyrok w orzeczeniu o karze łącznej i w częściach skazujących go za przestępstwa z art. 257 § 1 k.k. i w tym zakresie postępowanie karne z mocy art. 5 w związku z art. 3 ust. 1 pkt 1 i 4 cytowanego dekretu o amnestii umorzył (...); utrzymał w mocy tenże wyrok w części skazującej oskarżonego Jana A. z art. 160 k.k., zaliczył na poczet kary więzienia okres tymczasowego aresztowania od dnia 20 września 1963 r. do dnia 13 stycznia 1965 r., zamienił grzywnę w razie nieuiszczenia jej w terminie na 50 dni więzienia; 3) w stosunku do oskarżonego Jana B. zaskarżony wyrok utrzymał w mocy; 4) w stosunku do oskarżonego Michała S. zmienił zaskarżony wyrok w części dotyczącej kary w ten sposób, że za przypisany czyn skazał go na karę 1 roku i 6 miesięcy więzienia, którą złagodził z mocy art. 3 ust. 1 pkt 2 cytowanego dekretu o amnestii o połowę, tj. do 9 miesięcy więzienia z zaliczeniem okresu tymczasowego aresztowania od dnia 23 czerwca 1964 r. do dnia 5 marca 1965 r., oraz na karę grzywny w kwocie 10.000 zł z zamianą w razie nieuiszczenia jej w terminie na 100 dni więzienia (...).Wyrokiem Sądu Wojewódzkiego w Katowicach z dnia 13 czerwca 1964 r. m.in. zostali skazani:I. Wacław N. na zasadzie art. 160 k.k. - na karę 3 lat więzienia i 25.000 zł grzywny za to, że w czasie od połowy 1962 r. do pierwszej połowy września 1963 r. w C. i w innych miejscowościach, działając w ciągłości czynu i wspólnie z Janem B., nabył od Jana A., Tadeusza G., Mariana i Genowefy M. oraz od innych osób nie mniej niż trzydzieści pięć motorowerów różnych marek, tudzież jeden motocykl marki "Jawa", wiedząc o tym, że pojazdy te pochodzą z przestępstwa;II. Jan A. na zasadzie art. 160 k.k. - na karę 2 lat i 6 miesięcy więzienia za to, że od czerwca 1962 r. do sierpnia 1963 r. w S., czynem ciągłym nabył od Mariana S. nie mniej niż 50 motorowerów różnych marek oraz od Tadeusza. G. i Ryszarda B. co najmniej po jednym motorowerze; na zasadzie art. 257 § 1 k.k. - pięciokrotnie na karę 6 miesięcy więzienia i 500 zł grzywny za to, że w 1962 r. i w 1963 r. w O. i w innych miejscowościach pięciokrotnie dokonał kradzieży motorowerów na szkodą Piotra M., Jerzego W., Stanisława P., Marii B. i Wernera W.; jako karę łączną wymierzono Janowi A. karę 4 lat więzienia, 6.000 zł grzywny i utraty praw publicznych i obywatelskich praw honorowych na okres lat 2;III. Jan B. na zasadzie art. 160 k.k. - na karę 3 lat więzienia i 10.000 zł grzywny za to, że w czasie od jesieni 1962 r. do jesieni 1963 r. w C. i w innych miejscowościach województwa katowickiego, w ciągłości czynu, udzielił pomocy Wacławowi N. w zbyciu bądź ukryciu nie mniej niż 35 motorowerów różnych marek, wiedząc o tym, że pojazdy te pochodziły z przestępstwa;IV. Michał S. na zasadzie art. 160 k.k. - na karę 3 lat więzienia i 20.000 zł grzywny za to, że w czasie od czerwca 1962 r. do września 1963 r. w C. i w innych miejscowościach województwa katowickiego, w ciągłości czynu, nabył od Jana A. i Wacława N. nie mniej niż dziesięć motorowerów różnych marek, wiedząc o tym, że pojazdy te pochodzą z przestępstwa.Od tego wyroku założyli rewizje wszyscy wymienieni wyżej oskarżeni.I. Rewizja oskarżonego Wacława N. - wnosząc o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania bądź o uniewinnienie oskarżonego od zarzutu nabycia motoroweru od Tadeusza G. oraz o uznanie, że oskarżony dopuścił się odrębnych czynów przestępczych polegających na nabyciu motorowerów od Jana A., Jana B., Mariana i Genowefy M., i skazanie go za każdy z tych czynów na odpowiednie kary z art. 161 k.k, przy zastosowaniu dekretu amnestyjnego z dnia 20 lipca 1964 r. zarzuca:1)obrazę prawa materialnego przez uznanie oskarżonego za winnego jednego przestępstwa ciągłego z art. 160 k.k., chociaż fakt, że oskarżony nabywał motorowery pochodzące z kradzieży w różnych okresach, zupełnie przypadkowo i od różnych osób mieszkających w różnych miejscowościach, nie pozwala na przyjęcie wymaganej przy czynie ciągłym jednolitości zamiaru oraz zwartości czasu i miejsca popełnienia przestępstwa;2)błędną ocenę okoliczności faktycznych przyjętych za podstawę wyroku przez:a)niesłuszne uznanie, że oskarżony wiedział, iż nabywane przez niego motorowery pochodzą z przestępstwa, chociaż kupował on te motorowery nie od sprawców kradzieży, lecz od osób dobrze mu znanych (Jan A., Jan B., Marian i Genowefa M), do których miał pełne zaufanie, przy czym za każdym razem otrzymywał od nich karty rejestracyjne, świadczące o legalności posiadania motoroweru, płacił za te motorowery ceny nie odbiegające od normalnych, a następnie zbywał je nieraz, spisując przy tym umowę sprzedaży, wobec czego winę oskarżonego można rozważać jedynie w ramach art. 161 k.k.,b)nietrafne stwierdzenie, że oskarżony nabył 2 motorowery od Tadeusza G., aczkolwiek Wacław N. nie znał Tadeusza G. i nigdy się z nim nie stykał, natomiast nie zostało ustalone, żeby te motorowery, które oskarżony nabył od Mariana i Genowefy M., pochodziły od Tadeusza G.;3)rażąco surowy wymiar kary, wynikający zwłaszcza z braku zachowania proporcji między karą 3 lat więzienia i 25.000 zł grzywny orzeczoną względem oskarżonego Wacława N. za nabycie 35 motorowerów a karą 2 lat i 6 miesięcy więzienia oraz 5.000 zł grzywny wymierzoną oskarżonemu Janowi A. za nabycie przeszło 50 motorowerów.II. Rewizja oskarżonego Jana A. - wnosząc o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania bądź o uniewinnienie oskarżonego od zarzutów z art. 257 § 1 k.k. i znaczne złagodzenie kary za przestępstwo z art. 160 k.k. przy uznaniu, że oskarżony pośredniczył przy sprzedaży jedynie dwudziestu motorowerów pochodzących z kradzieży - zarzuca:1)błędną ocenę okoliczności faktycznych sprawy przez niesłuszne oparcie ustaleń w kwestii winy oskarżonego wyłącznie na pomówieniach ze strony współoskarżonych, i to przy stwierdzeniu, że był on prowokatorem wszystkich kradzieży, aczkolwiek fakt, że oskarżeni Marian S. i Ryszard B. byli już poprzednio karani za kradzieże, a oskarżony Wacław N., jak to stwierdził Sąd, był człowiekiem chytrym i uciekającym się do różnych pozorów legalności, powinien prowadzić do wniosku, że nie karany dotychczas i nierozgarnięty Jan A. nie mógł być "prowokatorem" kradzieży, lecz padł ofiarą rutynowanych przestępców, wobec czego nie im, lecz jemu należało dać wiarę;2)rażąco surowy wymiar kary w wyniku niedostatecznego uwzględnienia ciężkiej sytuacji rodzinnej oskarżonego, jego złego stanu zdrowia i dotychczasowej niekaralności.III. Rewizja oskarżonego Jana B. - wnosząc o zmianę wyroku przez złagodzenie i warunkowe zawieszenie wykonania kary pozbawienia wolności bądź o zastosowanie w tym zakresie przepisów dekretu o amnestii z dnia 20 lipca 1964 r. oraz znaczne zmniejszenie orzeczonej grzywny - zarzuca rażącą surowość kary, wynikającą zwłaszcza z niedostatecznego uwzględnienia trudnych warunków rodzinnych oskarżonego, jego niskiego stopnia intelektu oraz częściowego przyznania się do winy, a przede wszystkim faktu, że działał on wyłącznie pod wpływem sprytnego i górującego nad nim umysłowo oskarżonego Wacława N.IV. Rewizja oskarżonego Michała S. - wnosząc o uchylenie wyroku i uniewinnienie oskarżonego bądź o uznanie go za winnego przestępstwa z art. 161 k.k. i obniżenie w związku z tym kary, a ewentualnie o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania - zarzuca:1)obrazę art. 8, 320 i 339 § 1 k.p.k. przez:a)bezpodstawne ustalenie, jakoby oskarżony kupował od Mariana S., Jana A. i Wacława N. motorowery, wiedząc o tym, że pochodzą one z kradzieży, chociaż żaden z nich nie stwierdził, aby mówili Michałowi S. o pochodzeniu motorowerów, Sąd zaś nie wyjaśnił, na jakiej podstawie przypisał oskarżonemu winę umyślną z art. 160 k.k.,b)niesłuszne oparcie ustaleń w kwestii winy oskarżonego wyłącznie na wyjaśnieniach współoskarżonych Mariana S., Jana A. i Wacława N. bez rozważenia, że wyjaśnienia te nie zasługują na wiarę, jako sprzeczne między sobą oraz zmieniające się w toku śledztwa i na rozprawie,c)pominięcie i nierozważenie obrony oskarżonego popartej zeznaniami świadków P., R., D. i C., złożonymi przez nich w śledztwie i na rozprawie, oraz dokumentami w postaci umów sprzedaży (z których wynika - wbrew ustaleniu Sądu - że oskarżony Michał S., sprzedając motorowery, podawał swój adres), a ponadto faktem, że Jan A., Wacław N. i Marian S. byli stałymi uczestnikami targów rowerowych w B., mogli więc, jak inni handlarze, posiadać stale nowe motorowery do sprzedaży;2)rażąco surowy wymiar kary w wyniku bezpodstawnego przyjęcia, że oskarżony utrzymywał stały i żywy kontakt z "elementami przestępczymi" (aczkolwiek nawet z wyjaśnień Mariana S., Jana A. i Wacława N. wynika, że był to kontakt dorywczy, a zeznający na rozprawie dzielnicowy funkcjonariusz MO nie podtrzymywał niekorzystnej dla oskarżonego opinii MO), oraz w wyniku nieuwzględnienia niskiego stopnia rozwoju umysłowego oskarżonego i jego złego stanu zdrowia.Uzasadnienie faktyczneSąd Najwyższy wyraził następujący pogląd:I. Co do rewizji oskarżonego Wacława N.1. Oskarżony Wacław N. ma istotny interes w dążeniu do odrzucenia przez Sąd Najwyższy konstrukcji przestępstwa ciągłego i w skazaniu go za odrębne przestępstwa, bo w takiej sytuacji wobec dotychczasowej niekaralności oskarżonego i w przewidywaniu, że kary, jakie należałoby wymierzyć za poszczególne przestępstwa, uległyby darowaniu z mocy amnestii, postępowanie karne należałoby z mocy dekretu o amnestii umorzyć.Jednakże zarzut, że przyjęcie konstrukcji przestępstwa ciągłego było błędne, nie jest słuszny.Jak już bowiem wypowiedział się niejednokrotnie Sąd Najwyższy, instytucja przestępstwa ciągłego jest instytucją prawa materialnego, której celem jest uwypuklenie wagi działalności przestępczej i jej szkodliwości przez zapobieżenie rozdrabnianiu działania na poszczególne fragmenty, co mogłoby zniekształcać obraz rozmiarów szkodliwości społecznej czynu.Celem tej instytucji nie jest więc stworzenie koncesji na rzecz oskarżonego. Stosuje się ją niezależnie od tego, czy w konkretnej sytuacji jest ona korzystna dla oskarżonego, czy też nie.Działalność oskarżonego Wacława N. polegała na systematycznym w ciągu około 15 miesięcy nabywaniu motorowerów (co najmniej 35 motorowerów i 1 motocykla) pochodzących z kradzieży. Fakt, że poszczególne transakcje były wynikiem jednolitego zamiaru (nabywał kradzione motorowery, aby po odnowieniu sprzedać za wyższą cenę), jest niewątpliwy, fakt zaś, że motorowery nabywał w różnych miejscowościach i od różnych osób, nie daje podstawy do odmiennych wniosków.2a. Sąd Wojewódzki należycie i szczegółowo uzasadnił, z jakich względów przyjął, że oskarżony Wacław N. wiedział, iż nabywane przez niego motorowery i motocykl pochodziły z kradzieży. Nie ma potrzeby powtarzać tu tych wszystkich słusznych rozważań. Dość wskazać na takie trafnie podnoszone przez Sąd Wojewódzki fakty, jak ścisłe powiązanie łączące Wacława N. ze współoskarżonymi Janem B., Marianem M. i Janem A., a przez nich również i z oskarżonym Marianem S., dalej - ukrywanie przez Wacława N. nabytych motorowerów u znajomych (zeznania świadka Stanisława R.), stwarzanie przez niego pozorów legalności transakcji związanych z nabyciem i sprzedażą motorowerów przy jednoczesnym unikaniu rejestrowania ich na swoje nazwisko itp.Dodać tu można jeszcze i to, że przecież oskarżony Jan B., ściśle współdziałający z oskarżonym Wacławem N. w wymienionych transakcjach przestępczych, nie kwestionuje kwalifikacji prawnej z art. 160 k.k.2b. Akt oskarżenia zarzucał Wacławowi N. nabycie - z wiedzą o pochodzeniu z kradzieży - 89 motorowerów i 1 motocykla. Sąd Wojewódzki, idąc jak najdalej na korzyść oskarżonego, uznał, że można mu przypisać nabycie nie mniej niż 35 motorowerów i 1 motocykla, pochodzących z kradzieży. Już tylko z tego względu zarzut rewizji kwestionujący przypisanie oskarżonemu nabycie 2 motorowerów skradzionych przez Tadeusza G. nie może mieć większego znaczenia. Zresztą przy przyjęciu konstrukcji przestępstwa ciągłego kwestia ta, dotycząca 1-2 motorowerów, nie ma praktycznego znaczenia.Trzeba jednak stwierdzić, że ze złożonych w śledztwie a ujawnionych na rozprawie, wyjaśnień oskarżonego Tadeusza G. wynika, iż sprzedawał on skradzione przez siebie motorowery Wacławowi N. za pośrednictwem Mariana i Genowefy M.Słuszny natomiast jest zarzut rażącej surowości wymierzonych kar.Sąd Najwyższy, kierując się względami wewnętrznej proporcji kar, złagodził oskarżonemu Wacławowi N. karę więzienia do 2 lat, a karę grzywny do 10.000 zł, ponieważ oskarżony Jan A. za przestępstwo znacznie cięższe (paserstwo dotyczące co najmniej 52 motorowerów) został skazany na karę 2 lat i 6 miesięcy więzienia oraz 5.000 zł grzywny.Podniesiony w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku argument, ze sytuacja materialna oskarżonego Wacława N. jest znacznie lepsza od sytuacji oskarżonego Jana A., ponieważ Wacław N. jest właścicielem dochodowego gruntu, okazał się w świetle złożonych przez tego oskarżonego dokumentów błędny, gdyż właścicielem wspomnianego gruntu nie jest oskarżony Wacław N., lecz jego ojciec.Przy wymiarze kary więzienia miał Sąd Najwyższy na względzie również zły stan zdrowia oskarżonego Wacława N. (gruźlica). Wymierzając zaś temu oskarżonemu grzywnę dwukrotnie wyższą niż oskarżonemu Janowi A., Sąd Najwyższy miał na względzie to, że Wacław N. ma na utrzymaniu 2 nieletnich dzieci, gdy tymczasem Jan A. ma na utrzymaniu 4 nieletnich dzieci.Zastosowanie dekretu o amnestii znajduje uzasadnienie w powołanych w wyroku przepisach tegoż dekretu.II. Co do rewizji oskarżonego Jana A.1. Zarzuty podnoszone w zakresie przypisanych oskarżonemu czynów z art. 257 § 1 k.k. nie wymagają omówienia wobec tego, że - ze względu na wysokość wymierzonych za te czyny kar, brak rewizji prokuratora i dotychczasową niekaralność oskarżonego - postępowanie karne w tym zakresie podlega umorzeniu na zasadzie art. 5 w związku z art. 3 ust. 1 i 4 dekretu z dnia 20 lipca 1964 r. o amnestii.2. Zarzuty rażącej surowości kary 2 lat i 6 miesięcy więzienia oraz 5.000 zł grzywny za przypisane oskarżonemu przestępstwo z art. 160 k.k., polegające na nabyciu co najmniej 52 motorowerów od sprawców kradzieży tych motorowerów, jest oczywiście niesłuszny. Tylko te okoliczności, na które powołuje się rewizja, mogą usprawiedliwić tak łagodne potraktowanie oskarżonego.III. Co do rewizji oskarżonego Jana B., stwierdzić wypada, że zarzuty tej rewizji, kwestionujące tylko wymiar kary, nie zasługują na uwzględnienie. Zwłaszcza poprzednia karalność oskarżonego, w tym również z art. 262 § 1 k.k., nie zezwala na uznanie wymierzonych oskarżonemu kar za rażąco surowe.IV. Co do rewizji oskarżonego Michała S.1. Sąd Wojewódzki ustalił m.in., że oskarżony Michał S. domagał się dostarczenia mu nowych motorowerów (wyjaśnienia oskarżonego Jana A.), że dostarczono mu motocykl z zamalowanym numerem rejestracyjnym (wyjaśnienia oskarżonego Wacława N.) oraz że Jan A. sprzedawał Michałowi S. motorowery bez kart rejestracyjnych, przy czym Michał S. prosił Jana A., aby w razie czego nie "sypał go", obiecując za to materialną pomoc dla rodziny Jana A. (wyjaśnienia Jana A.).Te okoliczności - w związku z faktem poprzedniej karalności oskarżonego Michała S. z art. 161 k.k. - dawały Sądowi Wojewódzkiemu dostateczną podstawę do uznania, że zdawał on sobie dobrze, sprawę z tego, z jakiego źródła pochodzą nabywane przez niego motorowery.Wyjaśnienia współoskarżonych Mariana S., Jana A. i Wacława N. zarówno co do samego faktu zbywania Michałowi S. motorowerów pochodzących z kradzieży, jak i co do okoliczności, wśród których odbywały się te transakcje, nie wykazują żadnych istotnych sprzeczności. Danie wiary wyjaśnieniom tych oskarżonych jest uzasadnione tym, że nie mieli oni żadnego powodu do niesłusznego obciążania oskarżonego Michała S.Fakt, że oskarżony Michał S. w sporadycznych wypadkach, na skutek nalegania ze strony nabywców motorowerów, zgadzał się podać im swój adres, a nawet na jednej z odręcznie sporządzonych umów kupna-sprzedaży napisał swój adres, nie może świadczyć o tym, iż nie wiedział on o przestępczym źródle pochodzenia tych motorowerów, zwłaszcza w świetle podanych wyżej wyjaśnień Jana A. i Wacława N.Podniesiony przez obrońcę oskarżonego zarzut obrazy prawa materialnego przez przyjęcie konstrukcji przestępstwa ciągłego nie jest słuszny z przyczyn szczegółowo omówionych w związku z rewizją oskarżonego Wacława N.2. Słuszny natomiast jest zarzut rażącej surowości wymierzonych kar, zwłaszcza jeśli się zważy, że rozmiary przestępstwa, jakiego się dopuścił oskarżony Michał S. (paserstwo co najmniej 10 motorowerów), są znacznie mniejsze od rozmiarów przestępstw popełnionych przez oskarżonego Wacława N. (co najmniej 35 motorowerów i motocykl) i oskarżonego Jana A. (co najmniej 52 motorowery).Aczkolwiek oskarżony Michał S. był już skazany z art. 161 k.k., co jest okolicznością obciążającą, to jednak nie można pominąć przy wymiarze kary ważkich okoliczności łagodzących (dowody w aktach oraz złożone w Sądzie Najwyższym), a mianowicie złego stanu zdrowia (gruźlica i rany odniesione w czasie wojny), co w zestawieniu z poważnym wiekiem (urodzony w 1914 r.) powoduje, że kara pozbawienia wolności stanowi dla niego dolegliwość większą aniżeli dla człowieka zdrowego i młodszego. Poza tym przy wymiarze kary należało uwzględnić poważne zasługi z okresu wojny. Biorąc to wszystko pod uwagę, Sąd Najwyższy złagodził zarówno karę więzienia, jak i karę grzywny o połowę, mając nadto na względzie wspomianą już potrzebę zachowania wewnętrznej proporcji kar.Wymierzoną przez Sąd Najwyższy karę 1 roku i 6 miesięcy więzienia należało złagodzić z mocy dekretu o amnestii o połowę, ponieważ - mimo poprzedniego skazania z art. 161 k.k. - nie zachodzi wypadek recydywy w rozumieniu art. 7 pkt 1 tegoż dekretu, a to wobec innego rodzaju winy (vide wytyczne wymiaru sprawiedliwości i praktyki sądowej w zakresie prawidłowego stosowania przepisów ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. i ustawy z dnia 21 stycznia 1958 r. - OSN zeszyt III z 1962 r. poz. 37, część V).Z tych wszystkich względów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.