II KR 381/74

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia dr K. Mioduski. Sędziowie: F. Karolus, Z. Ziemba (sprawozdawca). Prokurator Prokuratury Generalnej: M. Tuszyńska.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 12 maja 1975 r. sprawy Michała S. i Edwarda Z., oskarżonych z art. 202 § 1 i 2, art. 246 § 2 i art. 239 § 1 k.k., z powodu rewizji wniesionych przez oskarżonych od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Opolu z dnia 31 października 1974 r.zmienił powyższy wyrok w ten sposób, że:1) uchylił kary łączne wymierzone oskarżonym,2) uznał, iż łączna wartość mienia zagarniętego wspólnie przez oskarżonych Michała S. i Edwarda Z. wynosi 94.000 zł i w związku z tym skazał za ten czyn każdego z oskarżonych na podstawie art. 202 § 1 k.k. i art. 40 § 2 k.k. na karę 5 lat pozbawienia wolności, łagodząc te kary na podstawie art. 3 pkt 4 ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. o amnestii (Dz. U. Nr 27, poz. 159) o jedną trzecią, tj. do 3 lat i 4 miesięcy oraz na kary dodatkowe 4 lat pozbawienia praw publicznych, a ponadto na podstawie art. 36 § 3 k.k. na grzywny - oskarżonego Michała S. w wysokości 50.000 zł, a oskarżonego Edwarda Z. w wysokości 25.000 zł.Uzasadnienie faktyczne(...) Obie rewizje zasadnie zakwestionowały stanowisko Sądu Wojewódzkiego, że w zakresie skazania za zagarnięte mienie społeczne co do oskarżonego Michała S. w całości, a co do oskarżonego Edwarda Z. co do czynu popełnionego we współdziałaniu z Władysławem F., nie można stosować amnestii ze względu na przepis art. 4 pkt 4 ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. o amnestii.Przede wszystkim trzeba stwierdzić, że ani zajmowanie stanowiska kierowniczego, ani inicjatywa przestępcza nie mogą być utożsamiane z organizatorską lub kierowniczą rolą sprawcy, uzasadniającą wyłączenie spod dobrodziejstwa amnestii w trybie art. 4 pkt 4 ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. o amnestii (Dz. U. Nr 27, poz. 159); przepis ten bowiem dotyczy jedynie takich ról spełnianych w grupie przestępczej, które z reguły polegają na zorganizowaniu i uruchomieniu mechanizmu przestępczego lub kierowaniu jego działaniem.W sprawie niniejszej oskarżony Michał S. zajmował niewątpliwie stanowisko kierownicze jako wiceprezes spółdzielni, jeżeli jednak chodzi o mechanizm przestępczego zagarnięcia mienia społecznego przy okazji dostaw zboża ze spółdzielni, zajmującej się skupem do elewatorów i młynów, zajmujących się z kolei składowaniem oraz przerobem tego zboża, to był tylko ogniwem wprawdzie niezbędnym, ale wcale nie napędowym.Istota przestępstwa polegała na tym, że nie w spółdzielni, lecz tylko w elewatorach, magazynach czy młynach zatrudnieni tam pracownicy wygospodarowywali pewne nadwyżki towarowe, które następnie zamieniali na gotówkę przez dopisywanie fikcyjnych dostaw ze spółdzielni, w której wycofywano równowartość dopisanego zboża, przy czym pracownicy spółdzielni otrzymywali z tej kwoty trzecią część, a pozostałe dwie trzecie przekazywano do tej jednostki, gdzie dokonano dopisania.A zatem przestępstwo realizowane w opisany wyżej sposób zrodziło się nie w spółdzielni, lecz w wymienionych jednostkach, spółdzielnia zaś została do niego jedynie włączona, jako ogniwo potrzebne do upłynnienia wygospodarowanych i nie ewidencjonowanych nadwyżek.Potwierdzeniem tego jest okoliczność, że oskarżeni Michał S. i Edward Z. rozpoczęli swoje przestępcze działanie od współpracy w tym zakresie z pracownikami elewatora w L., przy czym nie ulega wątpliwości, bo przyznał to świadek Piotr A., iż inicjatywa wyszła od pracowników elewatora.Przyjmując, że oskarżony Michał S. zorganizował zagarnięcie mienia społecznego w części - w której uczestniczyli Stanisław P. z magazynu w B. i Mieczysław K. z magazynu w L. - Sąd Wojewódzki utożsamił to zorganizowanie z propozycją, czyli inicjatywą oskarżonego Michała S. nie biorąc pod uwagę, że wymienieni poza czynami popełnionymi wspólnie z oskarżonymi Michałem S. i Stanisławem P. dopuścili się także innych przestępstw, z innymi osobami; a zatem propozycja ze strony oskarżonego Michała S. trafiła na grunt już przygotowany, nie wymagający dopiero organizowania.Jeszcze bardziej uwidacznia się to co do oskarżonego Edwarda Z. i świadka Leona F.; według zeznań tego świadka inicjatywa wyszła od Edwarda Z.Jak wynika z akt sprawy przeciwko Leonowi F. i innym, działalność przestępcza Leona F. datowała się od 1965 r., obejmowała mienie wartości przeszło 300.000 zł i prowadzona była na taką skalę, że sporadyczny wypadek współdziałania z oskarżonym Edwardem Z., nawet jeżeli wynikł z inicjatywy tego ostatniego, nie może w żadnym razie być świadectwem jego organizatorskiej czy kierowniczej roli.Z tych powodów Sąd Najwyższy uznał, że nie było zasadnych podstaw do wyłączenia wymienionych przestępstw oskarżonych Edwarda Z. i Michała S. spod działania amnestii, dlatego też zastosował do nich odpowiednie przepisy ustawy amnestyjnej, łagodząc o jedną trzecią wymierzoną oskarżonemu Michałowi S. karę pozbawienia wolności oraz darując oskarżonemu Edwardowi Z. karę jednego roku pozbawienia wolności, wymierzoną za czyn dotyczący zagarnięcia we współdziałaniu ze świadkiem Leonem F. (...).