II KR 61/90

SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 28 listopada 1990 r. sprawy W. O. i M. Ś., oskarżonych z art. 210 § 2 kk i art. 210 § 1 kk oraz sprawy K. Ł., oskarżonego z art. 215 § 1 kk w zw. z art. 60 § 2 kk z powodu rewizji wniesionej przez prokuratora i przez obrońcę oskarżonego K. Ł. od wyroku Sądu Wojewódzkiego w W. z dnia 25 stycznia 1990 r. - zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że:I. uchylił orzeczenie o nadzorze ochronnym w stosunku do oskarżonego K. Ł.,II. utrzymał tenże wyrok w pozostałej zaskarżonej części (...).Uzasadnienie faktyczneW. O. i M. Ś. byli oskarżeni o to, że:I. 3 stycznia 1989 r. w W., działając wspólnie i w porozumieniu, posługując się niebezpiecznym narzędziem w postaci noża i Srożąc jego użyciem, doprowadzili do stanu bezbronności W. Z., a następnie zabrali w celu przywłaszczenia kożuch o wartości 120 000 zł, pieniądze w kwocie 7 000 zł, torbę, dowód osobisty i inne przedmioty o łącznej wartości 131 000 zł na szkodę tegoż W. Z., tj. o czyn określony w art. 210 § 2 kk i art. 54 ust. 1 ustawy z 14 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych w zw. z art. 10 § 2 kk;II. 23 grudnia 1988 r. w W., działając wspólnie i w porozumieniu przez przytrzymywanie i okręcenie głowy S. S. kapą, doprowadzili go do stanu bezbronności, a następnie zabrali w celu przywłaszczenia pieniądze w kwocie 20 000 zł, zegarek o wartości 9 000 zł, buty kozaki o wartości 21 000 zł i rękawice o łącznej wartości 53 000 zł na szkodę S. S. oraz książki wartości 50 000 zł na szkodę B. B., tj. o czyn określony w art. 210 § 1 kk;III. 19 lutego 1989 r. w W., działając wspólnie i w porozumieniu, posługując się niebezpiecznym narzędziem w postaci wodosyfonu, pobili po głowie D. O., powodując obrażenia w postaci ran tłuczonych głowy, krwiaka lewej małżowiny usznej i oczodołu lewego, złamania kości nosa, stłuczenia lewego żebra oraz stłuczenia wargi dolnej, naruszając czynności narządów ciała na okres krótszy niż 7 dni, a następnie zabrali w celu przywłaszczenia magnetowid marki "Otake", 12 kaset magnetowidowych, radiomagnetofon marki "Sharp", zegarek i inne przedmioty o wartości 1 082 000 zł na szkodę tegoż D. O., tj. o czyn określony w art. 210 § 2 kk i art. 156 § 2 kk w zw. z art. 10 § 2 kk. Ponadto W. O. był oskarżony o to, że;IV. 12 grudnia 1988 r. w W., posługując się niebezpiecznym narzędziem w postaci noża, pobił pięściami po głowie i kopał po całym ciele J. M., powodując u niego obrażenia ciała w postaci ran tłuczonych czoła, okolicy skroniowej lewej, bolesność mięśnia karku i lędźwiowych, otarcie naskórka nadgarstka lewego, podudzia i lewej stopy oraz stłuczenie krocza, które naruszyły czynności narządów ciała na czas powyżej 7 dni, a następnie grożąc użyciem noża, zabrał w celu przywłaszczenia kurtkę o wartości 80 000 zł, zegarek o wartości 15 000 zł i portmonetkę z pieniędzmi w kwocie 1 300 zł - łącznej wartości 101 000 zł na szkodę tegoż J. M., tj. o czyn określony w art. 210 § 2 kk w zw. z art. 156 § 1 kk i art. 10 § 2 kk.K. Ł. był oskarżony o to, że:V. 23 lutego 1989 r. w W., działając w warunkach wielokrotnego powrotu do przestępstwa, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, przyjął w celu odprzedaży magnetofon marki "Otake", taśmy magnetowidowe, torbę, radiomagnetofon oraz kożuch o łącznej wartości nie mniejszej niż 990 000 zł, wiedząc, że pochodzą one z przestępstwa, a następnie kożuch i torbę sprzedał 25 lutego 1989 r., zaś pozostałe przedmioty ukrył przed organami ścigania, tj. o czyn określony w art. 215 § 1 kk w zw. z art. 60 § 2 kk.Sąd Wojewódzki w W. wyrokiem z 25 stycznia 1990 r. orzekł, co następuje:I. oskarżonych W. O. i M. Ś. uznał za winnych popełnienia zarzucanych im czynów i wymierzył za czyn opisany w pkt I i III na podstawie art. 210 § 2 kk i art. 36 § 3 kk w zw. z art. 40 § 1 kk kary po 5 lat pozbawienia wolności, po 200 000 zł grzywny i pozbawienia praw publicznych na okres po 3 lata; za czyn opisany w pkt II na podstawie art. 210 § 1 kk i art. 36 § 3 kk w zw. z art. 40 § 1 kk kasy po 3 lata pozbawienia wolności i po 50 000 zł grzywny oraz pozbawienia praw publicznych na okres po 2 lata.II. Ponadto W. O. uznał za winnego popełnienia czynu opisanego w pkt IV i za to na podstawie art. 210 § 2 kk i art. 36 § 3 kk w zw. z art. 40 § 1 kk wymierzył mu karę 5 lat pozbawienia wolności i 50 000 zł grzywny oraz pozbawienia praw publicznych na okres 3 lat;III. Na podstawie art. 66 kk wymierzył łącznie: oskarżonemu W. O. karę 6 lat pozbawienia wolności, 250 000 zł grzywny oraz pozbawienia praw publicznych na okres 4 lat;oskarżonemu M. Ś. karę 5 lat pozbawienia wolności, 200 000 zł grzywny i pozbawienia praw publicznych na okres 4 lat;IV. Oskarżonego K. Ł. uznał za winnego popełnienia zarzucanego mu w pkt V czynu i za to na podstawie art. 215 § 1 kk w zw. z art. 60 § 2 kk wymierzył mu karę 2 lat pozbawienia wolności i 50 000 zł grzywny.V. Na podstawie art. 62 § 2 kk orzekł wobec tegoż oskarżonego nadzór ochronny na okres 3 lat (...).Powyższy wyrok zaskarżyli prokurator oraz obrońca oskarżonego K. Ł.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Co do rewizji prokuratora.Zacząć należy od wytknięcia pewnej nielogiczności tej rewizji w części dotyczącej oskarżonych W. O. i M. Ś. Jej zarzuty dotyczą bowiem wyłącznie wymiaru łącznych kar pozbawienia wolności, natomiast w uzasadnieniu znalazły się obszerne wywody nawiązujące do stopnia społecznego niebezpieczeństwa poszczególnych przypisanych oskarżonym czynów. Skoro autor rewizji nie podważa żadnej z wymierzonych obu oskarżonym kar jednostkowych, należy przyjąć, że jest usatysfakcjonowany ich wysokością, zbędne jest zatem wracanie do tych okoliczności, które ważyły na wymiarze kar za poszczególne przestępstwa.Należy w tym miejscu wyrazić pogląd, że przy wymiarze łącznej kary pozbawienia wolności nie może mieć wpływu wzgląd na stopień społecznego niebezpieczeństwa przypisanych sprawcy poszczególnych przestępstw.W orzecznictwie jak i w nauce prawa karnego uznaje się, że wymiar kary łącznej jest wymiarem dwuetapowym. W pierwszym etapie sąd wymierza kary jednostkowe, w drugim karę łączną. Wzgląd na społeczne niebezpieczeństwo przypisanych sprawcy czynów powinien być brany pod uwagę na pierwszym etapie wymiaru, czyli przy orzekaniu kar jednostkowych. W drugim etapie, przy określaniu wysokości kary łącznej sąd powinien dawać prymat dyrektywom prewencji indywidualnej i generalnej, nie powinien natomiast kierować się oceną społecznego niebezpieczeństwa poszczególnych czynów, już uprzednio uczynioną przy wymiarze kar jednostkowych. Przestrzeganie tej reguły postępowania ma istotne znaczenie dla uniknięcia niebezpieczeństwa podwójnego zaliczania i to na niekorzyść sprawcy tej samej okoliczności, to jest stopnia społecznego niebezpieczeństwa czynu. Byłby on brany pod uwagę raz przy orzekaniu kary jednostkowej i drugi raz przy miarkowaniu kary łącznej. W orzecznictwie i w doktrynie powszechnie ugruntowany jest pogląd, że takie podwójne zaliczanie nie może mieć miejsca.Stojąc na gruncie przedstawionego wyżej stanowiska, wszelkie podniesione w rewizji argumenty odnoszące się do oceny społecznego niebezpieczeństwa osobno ocenionych czynów, nie mogą mieć znaczenia dla oceny prawidłowości wymiaru kary łącznej.Sąd Najwyższy uznał, że wysokość wymierzonych obu oskarżonym łącznych kar pozbawienia wolności jest prawidłowa, chociaż należy wytknąć Sądowi Wojewódzkiemu, że wymiar kar łącznych w ogóle nie uzasadnił (a wymiar kar jednostkowych uzasadnił dość ogólnikowo). Orzekając kary łączne na zasadzie zbliżonej do pełnej absorpcji sąd pierwszej instancji nie popełnił błędu, jeśli się weźmie pod uwagę bardzo młody wiek oskarżonych, obaj są sprawcami młodocianymi, wobec których pierwszeństwo mają określone w art. 51 kk względy wychowawcze. W realiach tej sprawy względy te wyraźnie przemawiają przeciwko nazbyt długiej izolacji. W żadnym razie nie zachodzi potrzeba orzekania wobec nich kar tak surowych, jakie postuluje w swej rewizji oskarżyciel publiczny. Dodać jeszcze należy i to, że przy całym docenianiu powagi przypisanych oskarżonym czynów, nie jawią się oni jako sprawcy głęboko zdemoralizowani, wymagający szczególnie długiej resocjalizacji. Ich czyny wynikły głównie na tle uwikłania w środowisko homoseksualistów.Nie bez znaczenia jest też i postawa tych oskarżonych w toku postępowania, czemu zresztą sąd pierwszej instancji słusznie dał wyraz w uzasadnieniu swego wyroku.Nie ma podstaw do uwzględnienia rewizji prokuratora również w odniesieniu do oskarżonego K. Ł.Nie można przyznać racji wywodom rewizji w zakresie zarzutu wymierzenia oskarżonemu kary pozbawienia wolności w wysokości dolnego ustawowego zagrożenia. Przepisy art. 60 § 1 i § 2 kk nie tworzą kwalifikowanego typu przestępstwa, a jedynie ustanawiają dyrektywy wymiaru kary, określając minimalną jej wysokość. Nie jest w związku z tym do przyjęcia rozumowanie traktujące karę 2 lat pozbawienia wolności, orzeczoną w myśl art. 60 § 2 kk jako ustawowe minimum, które należy odpowiednio przekraczać w razie zaistnienia jakichkolwiek okoliczności obciążających.W odniesieniu do czynu oskarżonego K. Ł. zachodzą oczywiście okoliczności wskazujące na potrzebę wymierzenia kary wyższej niż w granicach dolnego progu ustawowego zagrożenia, co wcale nie oznacza, że wymierzona oskarżonemu, z zastosowaniem art. 60 § 2 kk - kara 2 lat pozbawienia wolności jest rażąco łagodna. Przeciwnie - w ocenie Sądu Najwyższego - kara ta jest adekwatna do stopnia społecznego niebezpieczeństwa czynu i w dostatecznym zakresie czyni zadość wszelkim dyrektywom z art. 50 kk. Jeśli nawet jest ona stosunkowo łagodna, to z pewnością nie w stopniu rażącym i nie zachodzi konieczność jej korygowania w instancji rewizyjnej.To samo dotyczy wymiaru kary grzywny wobec oskarżonego K. Ł. Wymierzona mu kara grzywny jest istotnie łagodna, ale nie pozostaje w rażącej niewspółmierności chociażby do tej wysokości, jaką proponuje rewizja (200 000 zł) i dlatego nie było dostatecznych powodów podwyższenia grzywny w instancji rewizyjnej. Wskazać przy tym należy na potrzebę zachowania wewnętrznej logiki i sprawiedliwości wyroku. Ona przemawia przeciwko równaniu grzywny wymierzonej oskarżonemu K. Ł. do tej wysokości, w jakiej została ona orzeczona wobec pozostałych oskarżonych, odpowiadających przecież za liczniejsze i poważniejsze przestępstwa. Skoro oskarżyciel publiczny zgadza się z wymiarem grzywien orzeczonych wobec oskarżonych W. O. i M. Ś., to nie powinna go również razić łagodna grzywna wymierzona oskarżonemu K. Ł.Co do oskarżonego K. Ł. zachodziła jedynie konieczność orzeczenia o nadzorze ochronnym ze względu na skreślenie tej instytucji z przepisów kodeksu karnego, co nastąpiło już po wydaniu wyroku w pierwszej instancji (ustawa z 23 lutego 1990 r. o zmianie kodeksu karnego i niektórych innych ustaw - Dz. U. Nr 14, poz. 84)(...).