II KR 66/66

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia W. Ostrowski.Sędziowie: Z. Neumann i J. Zembaty (sprawozdawca).Prokurator Generalnej Prokuratury: J. Pozorski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Adama W., Jana O., Józefa O., Jana M., Stanisława P., Władysława P., Józefa W., Józefa C. i Jana S., oskarżonych z art. 290 § 1 k.k. i art. 293 w związku z art. 290 § 1 k.k., po rozpoznaniu rewizji założonych: przez prokuratora co do oskarżonych Adama W., Jana O., Józefa O., Jana M., Stanisława P., Władysława P. i Józefa W. oraz przez oskarżonych Adama W., Jana O., Józefa O., Jana M., Stanisława P., Józefa C. i Jana S. od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Katowicach z dnia 13 grudnia 1965 r., na podstawie art. 375, 383 pkt 3, 384 pkt 2 i 388 § 1 k.p.k.,1) uchylił zaskarżony wyrok co do kary łącznej wymierzonej oskarżonemu Józefowi O., tudzież w części skazującej tego oskarżonego za przestępstwo z art. 290 § 1 k.k., opisane pod pkt 7 sentencji wyroku (przyjęcie od Jana S. 20.000 zł i 20 dolarów USA), i uniewinnił tegoż oskarżonego z zarzutu popełnienia czynu opisanego w tym punkcie sentencji (...); utrzymał w mocy tenże wyrok w części skazującej tego oskarżonego za przestępstwo z art. 290 § 1 k.k., opisane pod pkt b) sentencji (przyjęcie od Jana O. kwoty 30.000 zł), oraz co do zamiennika w kwocie 75 zł za 1 dzień więzienia w wypadku nieuiszczenia w terminie grzywny w kwocie 10.000 zł i co do warunkowego zawieszenia wykonania kary 1 roku więzienia; na poczet powyższej kary zaliczył temu oskarżonemu okres tymczasowego aresztowania od dnia 5 lutego 1958 r. (...);2) uchylił zaskarżony wyrok co do kary łącznej wymierzonej oskarżonemu Janowi S. oraz w części skazującej tego oskarżonego za przestępstwo z art. 293 k.k. w związku z art. 290 § 1 k.k., opisane pod pkt 16 sentencji (nakłonienie Józefa O. do przyjęcia 20.000 zł i 20 dolarów USA i wręczenie mu tych kwot), i uniewinnił tegoż oskarżonego z zarzutu popełnienia czynu opisanego w tym punkcie sentencji (...); utrzymał w mocy tenże wyrok w części skazującej tego oskarżonego za przestępstwo z art. 293 k.k. w związku z art. 290 § 1 k.k., opisane pod pkt 15 sentencji (nakłonienie Józefa C. do przekupienia Jana i Józefa O. przez wręczenie w tym celu Józefowi C. kwoty 104.000 zł), oraz co do zamiennika w kwocie 75 zł za 1 dzień więzienia w wypadku nieuiszczenia w terminie grzywny w kwocie 20.000 zł;3) uchylił zaskarżony wyrok co do kary łącznej wymierzonej oskarżonemu Józefowi C.; z mocy art. 3 ust. 1 pkt 1 dekretu z 20 lipca 1964 r. o amnestii (Dz. U. Nr 27, poz. 174) darował oskarżonemu Józefowi C. w całości karę 1 roku więzienia wymierzoną mu za przestępstwo z art. 134 k.k.; w pozostałych częściach tenże wyrok w stosunku do oskarżonego Józefa C. utrzymał w mocy; jako karę łączną wymierzył oskarżonemu Józefowi C. 2 lata więzienia, grzywnę w kwocie 50.000 zł z zamianą w razie nieuiszczenia w terminie na 666 dni więzienia zastępczego oraz utratę praw publicznych i obywatelskich praw honorowych na okres 4 lat; na poczet kary pozbawienia wolności zaliczył oskarżonemu Józefowi C. okres tymczasowego aresztowania od dnia 5 lutego 1958 r. (...);4) uchylił zaskarżony wyrok w części oddającej oskarżonych Adama W., Jana O., Jana M. i Stanisława P. pod dozór ochronny kuratora sądowego na czas warunkowego zawieszenia wykonania kary oraz zaliczył im na poczet kary więzienia okresy tymczasowego aresztowania (...); w pozostałych częściach tenże wyrok w stosunku do tych oskarżonych utrzymał w mocy;5) utrzymał w całości w mocy zaskarżony wyrok co do oskarżonych Władysława P. i Józefa W. (...).A. Wyrokiem Sądu Wojewódzkiego w Katowicach z dnia 13 grudnia 1965 r. zostali skazani:1) Adam W. z art. 290 § 1 k.k., przy zastosowaniu art. 42 § 2, 61 i 62 § 1 k.k., na 1 rok więzienia, 10.000 zł grzywny z zamianą w razie nieuiszczenia w terminie na 133 dni więzienia zastępczego oraz na utratę praw publicznych i obywatelskich praw honorowych na okres 2 lat, z warunkowym zawieszeniem wykonania kary więzienia na okres 3 lat i oddaniem na czas zawieszenia pod dozór odpowiedzialny kuratora sądowego - za to, że w maju 1957 r. w B., jako dyrektor do spraw technicznych i przewodniczący komisji w sprawach przydziału maszyn przędzalniczych Centralnego Zarządu Przemysłu Wełnianego "P", przyjął od Józefa C. w związku z załatwieniem sprawy certyfikatu na sprzedaż selfaktora korzyść majątkową w kwocie 20.000 złotych;2) Jan O.: a) z art. 290 § 1 k.k., przy zastosowaniu art. 42 § 2, 47 § 2, 61 i 62 § 1 k.k., na 6 miesięcy więzienia, 10.000 zł grzywny i utratę wymienionych wyżej praw na okres 2 lat - za to, że w lutym 1957 r. w B., jako starszy inspektor działu głównego mechanika Centralnego Zarządu Przemysłu Wełnianego "P", w związku z załatwieniem sprawy certyfikatów na sprzedaż maszyn włókienniczych, przyjął od Józefa C. obietnicę korzyści w postaci krosna kortowego wartości około 6.000 zł, b) z art. 290 § 1 k.k., przy zastosowaniu art. 42 § 2, 47 § 2, 61 i 62 § 1 k.k., na 1 rok więzienia, 20.000 zł grzywny i utratę wyżej wymienionych praw na okres 2 lat - za to, że w kwietniu 1957 r. w miejscu i w charakterze urzędowym jak wyżej przyjął od Józefa C. w związku z załatwieniem sprzedaży maszyn włókienniczych korzyść majątkową w kwocie 50.000 zł; łącznie zaś na 1 rok więzienia, 20.000 zł grzywny z zamianą w razie nieuiszczenia w terminie na 266 dni więzienia zastępczego oraz utratę wymienionych wyżej praw na okres 2 lat - z warunkowym zawieszeniem wykonania kary więzienia na okres 2 lat i z oddaniem na czas zawieszenia pod dozór odpowiedzialny kuratora sądowego;3) Józef O.: a) z art. 290 § 1 k.k., przy zastosowaniu art. 42 § 2, 47 § 2 i 61 k.k., na 1 rok więzienia, 10.000 zł grzywny i utratę praw publicznych i obywatelskich praw honorowych na okres 2 lat - za to, że w kwietniu 1957 r. w B., jako inżynier do spraw ruchu Zakładów Przemysłu Wełnianego i jako przewodniczący komisji wyceny maszyn, przyjął od Jana O. w związku z załatwieniem sprawy sprzedaży maszyn włókienniczych korzyść majątkową w kwocie 30.000 zł, b) z art. 290 § 1 k.k., przy zastosowaniu art. 42 § 2, 47 § 2 i 61 k.k., na 10 miesięcy więzienia, 5.000 zł grzywny i utratę praw publicznych i obywatelskich praw honorowych na okres 2 lat - za to, że w tym samym czasie i w charakterze urzędowym w K. przyjął w tych samych okolicznościach od Jana S. korzyść majątkową w kwocie 20.000 zł i 20 dolarów USA; łącznie zaś na 1 rok i 6 miesięcy więzienia, 15.000 zł grzywny z zamianą w razie nieuiszczenia w terminie na 200 dni więzienia zastępczego oraz utratę praw publicznych i obywatelskich praw honorowych na okres 3 lat - z warunkowym zawieszeniem wykonania kary więzienia na okres 3 lat;4) Józef C.: a) z art. 293 k.k. w związku z art. 290 § 1 k.k., przy zastosowaniu art. 42 § 2 i 47 § 2 k.k., na 6 miesięcy więzienia, 10.000 zł grzywny i utratę praw publicznych i obywatelskich praw honorowych na okres 2 lat - za to, że w lutym 1957 r. w B. nakłonił Jana O., starszego inspektora Centralnego Zarządu Przemysłu Wełnianego "P", do przyjęcia w związku z urzędowaniem obietnicy korzyści w postaci krosna kortowego wartości około 6.000 zł przy załatwianiu w tymże Centralnym Zarządzie sprawy nabycia maszyn włókienniczych; b) z art. 293 k.k., w związku z art. 290 § 1 k.k., przy zastosowaniu art. 42 § 2 i 47 § 2 k.k., na 2 lata więzienia, 50.000 zł grzywny i utratę wymienionych wyżej praw na okres 2 lat - za to, że w kwietniu 1957 r. w miejscu jak wyżej wręczył Janowi O., pozostającemu w charakterze urzędowym i w związku z załatwieniem w Centralnym Zarządzie sprawy certyfikatów na maszyny przędzalnicze, kwotę 50.000 zł; c) z art. 134 k.k., przy zastosowaniu art. 47 § 2 k.k., na 1 rok więzienia, 10.000 zł grzywny i utratę praw publicznych i obywatelskich praw honorowych na okres 2 lat - za to, że w maju 1957 r. w B. wręczył Adamowi W., jako dyrektorowi do spraw technicznych Centralnego Zarządu Przemysłu Wełnianego "P" a jednocześnie przewodniczącemu komisji decydującej o przydziale maszyn włókienniczych, kwotę 20.000 zł, aby nakłonić go do wydania przydziału na kupno selfaktora; łącznie zaś na 3 lata więzienia, 5.000 zł grzywny z zamianą w razie nieuiszczenia w terminie na 666 dni więzienia zastępczego i utratę praw publicznych i obywatelskich praw honorowych na okres 4 lat - z zaliczeniem na poczet kary więzienia okresu tymczasowego aresztowania od 5 lutego 1958 r. (...);5) Jan S.: a) z art. 293 k.k. w związku z art. 290 § 1 k.k., przy zastosowaniu art. 42 § 2 i 47 § 2 k.k., na 1 rok więzienia, 20.000 zł grzywny i utratę praw publicznych i obywatelskich praw honorowych na okres 2 lat - za to, że z początkiem 1957 r. w B. nakłonił Józefa C. do przekupstwa pracowników Centralnego Zarządu Przemysłu Wełnianego "P" Jana O. i Józefa O., wręczając w tym celu Józefowi C. nie mniej niż kwotę 104.000 zł; b) z art. 293 k.k. w związku z art. 290 § 1 k.k., przy zastosowaniu art. 42 § 2 i 47 § 2 k.k., na 1 rok więzienia, 5.000 zł grzywny i utratę wspomnianych wyżej praw na okres 2 lat - za to, że na wiosnę 1957 r. w K. nakłonił Józefa O., jako inżyniera do spraw ruchu i przewodniczącego komisji wyceny maszyn włókienniczych Zakładów Przemysłu Wełnianego w B., do przyjęcia w związku z urzędowaniem korzyści majątkowej przy jednoczesnym wręczeniu mu w tym celu kwoty 20.000 zł i 20 dolarów USA; łącznie zaś na 2 lata więzienia, grzywnę w kwocie 20.000 zł z zamianą w razie nieuiszczenia w terminie na 266 dni więzienia zastępczego oraz utratę praw publicznych i obywatelskich praw honorowych na okres 2 lat;6) Jan M. z mocy art. 290 § 1 k.k., przy zastosowaniu art. 42 § 2, 61 i 62 § 2 k.k., na 6 miesięcy więzienia i 500 zł grzywny z zamianą w razie nieuiszczenia w terminie na 10 dni więzienia zastępczego oraz z warunkowym zawieszeniem wykonania kary więzienia na okres 3 lat i oddaniem na czas zawieszenia pod dozór odpowiedzialny kuratora sądowego - za to, że na wiosnę 1957 r. w B. na stanowisku zastępcy dyrektora Zakładów Przemysłu Wełnianego przyjął, w związku z załatwieniem sprawy sprzedaży maszyn włókienniczych przez komisję powołaną do wyceny tychże maszyn, od Józefa O. kwotę około 4.600 zł;7) Stanisław P. z mocy art. 290 § 1 k.k., przy zastosowaniu art. 42 § 2, 61 i 62 § 1 k.k., na 6 miesięcy więzienia i 500 zł grzywny z zamianą w razie nieuiszczenia w terminie na 10 dni więzienia zastępczego oraz z warunkowym zawieszeniem wykonania kary więzienia na okres 3 lat i oddaniem na czas zawieszenia pod dozór odpowiedzialny kuratora sądowego - za to, że w kwietniu 1957 r. w B. na stanowisku głównego księgowego Zakładów Przemysłu Wełnianego, w związku z załatwieniem sprawy maszyn włókienniczych przez komisję powołaną do ich wyceny, przyjął od Józefa O. korzyść w kwocie około 4.500 zł;8) Władysław P. z mocy art. 290 § 1 k.k., przy zastosowaniu art. 42 § 2 i 61 k.k., na 6 miesięcy więzienia i 400 zł grzywny z zamianą w razie nieuiszczenia w terminie na 8 dni więzienia zastępczego oraz z warunkowym zawieszeniem wykonania kary więzienia na okres 2 lat - za to, że w kwietniu 1957 r. w B., jako kierownik sekcji finansowej Zakładów Przemysłu Wełnianego i jako przewodniczący Rady Robotniczej, przyjął w związku z załatwieniem sprawy sprzedaży maszyn włókienniczych od Józefa O. korzyść w kwocie około 1.500 złotych;9) Józef W. z mocy art. 290 § 1 k.k., przy zastosowaniu art. 42 § 2 i 61 k.k., na 6 miesięcy więzienia i 400 zł grzywny z zamianą w razie nieuiszczenia w terminie na 8 dni więzienia zastępczego oraz z warunkowym zawieszeniem wykonania kary więzienia na okres 2 lat - za to, że w kwietniu 1957 r. w B., jako przewodniczący Rady Zakładowej i członek komisji wyceny maszyn włókienniczych Zakładów Przemysłu Wełnianego przyjął od Józefa O. w związku z załatwieniem sprawy sprzedaży tychże maszyn korzyść w kwocie około 1.000 złotych.B. Od tego wyroku wnieśli rewizje: prokurator oraz oskarżeni Adam W., Jan O., Józef O., Józef C., Jan S., Jan M. i Stanisław P. za pośrednictwem swoich obrońców.I. Prokurator, wnosząc w rewizji o zmianę wyroku w części dotyczącej kary więzienia wymierzonej oskarżonym Adamowi W., Janowi O., Józefowi O., Janowi M., Stanisławowi P., Władysławowi P. i Józefowi W. i o skazanie tych oskarżonych na znacznie surowsze kary więzienia bez stosowania warunkowego zawieszenia ich wykonania - zarzucił wymierzenie oskarżonemu Adamowi W., Janowi O., Józefowi O., Janowi M., Stanisławowi P., Władysławowi P. i Józefowi W. kary rażąco niewspółmiernej, jeśli się uwzględni stopień społecznego niebezpieczeństwa czynów przypisanych tym oskarżonym, o czym świadczy fakt, że oskarżeni zorganizowali grupę przestępczą w celu osiągnięcia korzyści materialnych, oraz okoliczność, że przestępstwa tego rodzaju wyrządzają olbrzymie szkody w systemie życia gospodarczego, przy czym ustawodawca wyłączył je spod dobrodziejstwa dekretu z dnia 20 lipca 1964 r. o amnestii, jak również jeśli się weźmie pod uwagę względy prewencji ogólnej i szczególnej.II. Oskarżeni Adam W. i Jan M. w rewizji wniesionej we wspólnym piśmie złożyli wniosek o uchylenie wyroku i uniewinnienie ich lub przekazanie sprawy w tym zakresie do ponownego rozpoznania, a ewentualnie o zmianę wyroku przez wymierzenie im kar łagodniejszych.Treść tej rewizji sprowadza się do zarzutów:A. Co do oskarżonego Adama W.:1) obrazy art. 320 i 339 § 1 k.p.k. przez pominięcie okoliczności: a) że oskarżony Józef C. nabył szereg maszyn bez łapówki, gdy tymczasem zarzut zapłacenia łapówki dotyczy transakcji, która nie doszła do skutku; b) że oskarżony Józef C. nie domagał się zwrotu wpłaconej sumy, mimo że nie kupił maszyny; c) że oskarżony Józef C. nie widział maszyny, nie znał jej stanu i nie wiedział, czy maszynę tę nabędzie; d) że maszyna została oszacowana zbyt wysoko, wobec czego jej nabycie nie stanowiło atrakcji dla oskarżonego Józefa C.; e) że oskarżony Józef W. nie miał wpływu na przeznaczenie maszyny do sprzedaży oraz na ustalenie jej ceny,2) obrazy art. 320 § 1 k.p.k. przez pominięcie i nierozważenie okoliczności i dowodów, które wskazują na niewiarygodność pomawiających oskarżonego wyjaśnień współoskarżonego Józefa C., a w szczególności: a) tego że oskarżony Józef C. obciążył oskarżonego dopiero w czasie piątego przesłuchania, przy czym wyjaśnienia obciążające oskarżonego zawierają pewną sprzeczność, i że później, lecz jeszcze w śledztwie zostały odwołane przez tego oskarżonego, który szczegółowo wyjaśnił przyczyny złożenia poprzednio odmiennych wyjaśnień; b) zeznań świadków Mariana i Edyty S. oraz faktu, że "w krytycznym czasie w mieszkaniu Mariana S. miał znajdować się świadek Tadeusz G.",3) wymierzenie oskarżonemu rażąco niewspółmiernej kary przez orzeczenie zbyt wysokiej grzywny i oddanie oskarżonego pod dozór ochronny kuratora, jeśli się uwzględni warunki rodzinne oskarżonego, upływ czasu i zachowanie się oskarżonego od chwili dokonania przestępstwa.B. Co do oskarżonego Jana M.:1) błędnej oceny okoliczności faktycznych, której dopuścił się Sąd Wojewódzki, nie dając wiary wyjaśnieniom oskarżonego, jakkolwiek wyjaśnienia te znajdują potwierdzenie w wyjaśnieniach współoskarżonego Józefa O., zeznaniach świadka S., opinii biegłego co do wysokości kosztów demontażu, montażu i wykonania dokumentacji technicznej, oraz okoliczności, że oskarżony "nie miał wpływu na dokonanie sprzedaży (...) maszyn i że nie brał on udziału w komisji, wyceniającej (...) maszyny", przy czym trudno przyjąć, by chciano oskarżonego "przekupić tak niską kwotą",2) bezzasadnego oddania oskarżonego pod dozór ochronny kuratora sądowego, jeśli się uwzględni zachowanie się oskarżonego przed i po popełnieniu przestępstwa.III. Oskarżony Jan O. wniósł w rewizji o uchylenie wyroku, i uniewinnienie go lub o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, a ewentualnie o zmianę wyroku przez wydatne obniżenie grzywny.Treść jego rewizji sprowadza się do zarzutów:1) błędnej oceny pomawiających oskarżonego wyjaśnień współoskarżonych Józefa C. i Jana S., gdyż Sąd Wojewódzki uznał je za wiarygodne, jakkolwiek oskarżeni ci zmieniali swe wyjaśnienia; oskarżony Józef C. w związku z rozliczeniami z oskarżonym Janem S. mógł być zainteresowany w obciążaniu oskarżonego, oskarżony zaś Jan S. wyjaśnił, dlaczego pomówił oskarżonego, przy czym oskarżony przedstawił fakturę, która potwierdza jego wyjaśnienia w części dotyczącej krosna, oraz wykazał, że w tym czasie przyjął pracę zleconą, wobec czego nie mógł "pracować na rzecz oskarżonego Jana S."; poza tym ewentualnie otrzymana kwota nie mogła stanowić łapówki, skoro koszt demontażu i montażu maszyn - jak to wynika z opinii biegłego Z. - wyniósł około 80.000 zł;2) wymierzenia oskarżonemu rażąco niewspółmiernej kary grzywny.IV. Oskarżony Józef O. wniósł w rewizji o uchylenie wyroku i uniewinnienie.Treść jego rewizji sprowadza się do zarzutów:1) błędnej oceny okoliczności faktycznych polegającej na bezpodstawnym ustaleniu, że przyjęcie przez oskarżonego kwoty od 50.000 zł do 55.000 zł pozostawało w związku z pełnionymi przez niego funkcjami służbowymi, skoro oskarżony wyjaśnił, że kwota ta stanowiła "zaliczkową należność za prace demontażowe i montażowe", które zostały później wykonane, przy czym wyjaśnienia te znalazły potwierdzenie w zeznaniach świadków Jana Z., Eugeniusza S., opinii biegłego M.; poza tym zeznania świadka Eugeniusza S. w tej części, w której podał on, że oskarżony zastrzegł sobie, iż "sam będzie prowadził sprawę maszyn", nie dają podstawy do wysnucia niekorzystnych dla oskarżonego wniosków, skoro oskarżony nie miał wpływu na skład personalny komisji wyceny maszyn, natomiast świadek Eugeniusz S. nie może być uznany za fachowca w zakresie maszyn włókienniczych, gdyż z wykształcenia jest on magistrem filologii;2) błędnej oceny okoliczności faktycznych polegającej na stwierdzeniu, że oskarżony powoływał się, iż tempore criminis był niepoczytalny, jakkolwiek z wyjaśnień oskarżonego i twierdzeń obrony wynika, że to twierdzenie oskarżonego odnosi się do okresu, w którym będąc pozbawiony wolności, przyznał się do przyjęcia łapówki w kwocie 30.000 zł.V. Oskarżony Stanisław P. wniósł w rewizji o uchylenie wyroku i uniewinnienie lub przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.Treść jego rewizji sprowadza się do zarzutów:1) obrazy art. 8 k.p.k. przez nieprzeprowadzenie dowodu z protokołów posiedzeń komisji zakładowej, z których wynika, że oskarżony "nie mógł i nie wiedział, komu (...) maszyny względnie zespół maszyn będzie sprzedany, albowiem komisja wyceny tym się nie zajmowała";2) obrazy art. 320, 339 § 1 k.p.k. przez pominięcie wyjaśnień oskarżonych Jana O. i Józefa O. oraz zeznań świadków K., U., S. i H., dotyczących roli komisji zakładowej, której członkiem był oskarżony, oraz udziału oskarżonego w pracach remontowych w zakresie sporządzania "rysunków technicznych czy szkiców".VI. Oskarżony Józef C. wniósł w rewizji o uchylenie wyroku i uniewinnienie lub przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, a ewentualnie o zmianę kwalifikacji czynów przypisanych oskarżonemu przez przyjęcie, że stanowią one przestępstwo z art. 134 k.k., i o zastosowanie do nich przepisów dekretu z dnia 20 lipca 1964 r. o amnestii.Treść jego rewizji sprowadza się do zarzutów:1) obrazy art. 320 k.p.k. przez pominięcie okoliczności, że oskarżony złożył obciążające siebie wyjaśnienia w śledztwie pod wpływem obietnicy zastosowania wobec niego dobrodziejstwa przepisu art. 47 m.k.k. w okresie, kiedy miał zdawać końcowe egzaminy na politechnice, przy czym po upływie jednego miesiąca uchylono zastosowany względem niego areszt tymczasowy;2) obrazy art. 320 k.p.k. przez pominięcie okoliczności, że maszyny były transportowane i montowane w K. przy czym cena tych prac odpowiadała sumie, którą oskarżony i współoskarżony Jan S. wręczyli współoskarżonym Janowi i Józefowi O.;3) błędnej oceny okoliczności faktycznych, polegającej na bezzasadnym przyjęciu, że cena zakupu maszyn została ustalona niżej, niż należało, jakkolwiek z opinii biegłych wynika, że w rzeczywistości za maszyny te zapłacono kwotę przenoszącą ich wartość;4) obrazy art. 134 k.k., której dopuścił się Sąd Wojewódzki, nie stosując tego przepisu do czynów oskarżonego, których dotyczy zarzut aktu oskarżenia pod pkt X i XI;5) wymierzenia oskarżonemu rażąco niewspółmiernych kar pozbawienia wolności i grzywny, jeśli się uwzględni, że ustalenie Sądu, iż oskarżony wpływał demoralizująco na pozostałych oskarżonych, nie znajduje należytego oparcia w materiale dowodowym.VII. Oskarżony Jan S. wniósł w rewizji o uchylenie wyroku i uniewinnienie.Treść jego rewizji sprowadza się do zarzutów:1) obrazy art. 8, 320 i 339 § 1 k.p.k. przez pominięcie opinii biegłego Z., z której wynika, że "kwota 80.000 zł byłaby niezbędna do opłacenia operacji związanych z montażem, transportem i uzupełnieniem brakujących części" oraz "że maszyny nabyte przy normalnej koniunkturze poszłyby na złom";2) obrazy art. 47 m.k.k. przez niezastosowanie tego przepisu mimo istnienia warunków wskazanych w tym przepisie.Uzasadnienie faktyczneSąd. Najwyższy wyraził następujący pogląd:A. Co do winy oskarżonych Adama W., Jana O., Józefa O., Jana S., Józefa C., Jana M. i Stanisława P. oraz kwalifikacji prawnej przypisanych im czynów.I. Ustalenia Sądu Wojewódzkiego i dokonana przez ten Sąd ocena materiału dowodowego nie budzi zastrzeżeń co do ich prawidłowości w stosunku do oskarżonego Adama W.W szczególności Sąd Wojewódzki zasadnie przyjął, że oskarżony ten miał "wpływ na sprzedaż maszyn włókienniczych w sensie, komu je sprzedać", skoro okoliczność ta wynika m.in. z wyjaśnień samego oskarżonego. Taka rola oskarżonego Adama W. w zespole czynności koniecznych do uzyskania maszyn była tej doniosłości, że oskarżony Józef C. mógł się zdecydować na to, by wręczyć oskarżonemu Adamowi W. 20.000 zł w związku z uzyskaniem certyfikatu. Natomiast okoliczności i dowody, na które powołała się rewizja, nie dają podstawy do zajęcia odmiennego stanowiska. Treść bowiem opinii biegłego Z. wskazuje, że w okresie tym istniał popyt na maszyny włókiennicze. Oskarżony Józef C. wobec oskarżonego Jana S. także powoływał się na to, że "jest dużo reflektantów".W tej sytuacji decyzja o sprzedaży maszyn mogła mieć dla reflektanta na maszyny duże znaczenie. Wprawdzie ostatecznie maszyny tej nie nabyto, jednakże - jak należy przyjąć na podstawie materiału dowodowego - nastąpiło to z przyczyn, których oskarżony Józef C. mógł nie wziąć pod uwagę. Z wyjaśnień oskarżonego Jana S. w powiązaniu z wyjaśnieniami oskarżonego Józefa C., złożonymi w czasie śledztwa, wynika, że sprzedaż miała dotyczyć samoprząśnicy z Zakładów Przemysłu Wełnianego w B., przy czym transakcja nie doszła do skutku w związku z tym, że komisja tych zakładów ustaliła cenę tej maszyny na 80.000 zł, gdy tymczasem oskarżeni Józef C. i Jan S. sądzili, że cena ta - w związku z odpowiednią sugestią Centralnego Zarządu - będzie o połowę niższa. Wyjaśnienia oskarżonego Jana S. w tym zakresie znajdują potwierdzenie w treści protokołu oszacowania z dnia 17 kwietnia 1957 r. oraz w fakcie, że pismo oskarżonego Adama W. dotyczące przekazania tej maszyny nosi datę wcześniejszą: 2 kwietnia 1957 r.Twierdzeniu rewizji, że oskarżony Józef C. nie znał stanu maszyny, którą miał nabyć, przeczy okoliczność podana przez. Mariana S., iż oskarżony Józef C. m.in. oglądał maszyny w Zakładach w B. Podobny wniosek można wysnuć z okoliczności podanych przez oskarżonego Jana S.Okoliczność, że oskarżony Józef C. nie żądał zwrotu pieniędzy od oskarżonego Adama W., nie jest tak szczególna, by mogła stanowić podstawę do podważenia wiarygodności tych wyjaśnień oskarżonego Józefa C., na których oparł się Sąd Wojewódzki - jeśli się weźmie pod uwagę zakres kontaktów oskarżonego Józefa C. z Centralnym Zarządem w związku z zakupami maszyn oraz znaczenie stanowiska oskarżonego Adama W. w wypadku sprzedaży maszyn, jak również okoliczność, że wypłata do rąk oskarżonego Adama W. dotyczyła pieniędzy oskarżonego Jana S., a nie oskarżonego Józefa C.Ocena wyjaśnień oskarżonego Józefa C. dokonana przez Sąd Wojewódzki nie nasuwa też zastrzeżeń co do swej prawidłowości. Trudno bowiem mówić o sprzecznościach w wyjaśnieniach, na których oparł się Sąd Wojewódzki, co do fragmentu, gdzie konkretnie oskarżony Józef C. wręczył pieniądze oskarżonemu Adamowi W., skoro rozbieżność w tym zakresie polega jedynie na różnicy co do szczegółowości wyjaśnień.Wyjaśnienia oskarżonego Józefa C. znalazły również częściowe potwierdzenie w okolicznościach przyznanych przez oskarżonego, jak również w okolicznościach podanych przez Mariana i Edytę S. Zeznania świadka Edyty S. nie wyłączają tego, że oskarżony Adam W. w czasie rozmowy z oskarżonym Józefem C. mógł dokonać takich wypowiedzi, jak to oskarżony Józef C. wyjaśnił w czasie śledztwa. Biorąc pod uwagę rolę Mariana S. w procesie, kiedy składał on swe wyjaśnienia, jak również jego tendencję do przemilczenia pewnych faktów, na co wskazuje m.in. ta część jego wyjaśnień, która dotyczy okoliczności, kto pozostawił u niego pieniądze - nie można przypisać decydującego znaczenia faktowi, że Marian S. nie potwierdził w szerszym zakresie wyjaśnień oskarżonego Józefa C.Sąd Wojewódzki trafnie ocenił również znaczenie zeznań świadka G., przy czym stanowisko swoje dostatecznie przekonywająco uzasadnił. Dodać także należy, że gdyby świadek G. był już wówczas w mieszkaniu Mariana i Edyty S., gdy oskarżony Adam W. tam przybył, to należałoby oczekiwać, że fakt ten znalazłby odzwierciedlenie w wyjaśnieniach Mariana S., wyjaśnieniach oskarżonego Józefa C. oraz w zeznaniach świadka Edyty S.II. Ocena dowodów co do oskarżonych Jana O., Józefa O., Jana M., Stanisława P., Władysława P., Józefa W., Józefa C. oraz Jana S. nie może być prawidłowo dokonana bez uwzględnienia szczególnego związku, jaki zachodzi między czynami tych oskarżonych.Jakkolwiek oskarżony Jan O. zaprzeczył, by otrzymał od oskarżonego Józefa C. kwotę 50.000 zł, to jednak za wiarygodnością wyjaśnień oskarżonego Józefa C. przemawiają wyjaśnienia oskarżonego Jana S. Fakt, że oskarżony Józef O. otrzymał pieniądze od oskarżonego Jana O., również wskazuje na to, że oskarżony Jan O. musiał wcześniej otrzymać pieniądze od oskarżonego Józefa C. Jeżeli kwota otrzymana przez oskarżonego Józefa C. miała stanowić łapówkę przeznaczoną dla pracowników Zakładu Przemysłu Wełnianego w związku ze sprzedażą maszyn, to - biorąc pod uwagę znaczenie postawy pracowników Centralnego Zarządu dla kwestii sprzedaży tych maszyn konkretnemu nabywcy - zasadnie nasuwa się wniosek, że kwota, którą oskarżony Jan O. przekazał oskarżonemu Józefowi O., nie wyczerpywała całości sumy, którą on sam otrzymał od oskarżonego Józefa C. Okoliczność podniesiona przez rewizję, że oskarżony Jan O. był zajęty w tym czasie innymi pracami, wobec czego nie mógł "pracować na rzecz oskarżonego Jana S.", stanowi w tych warunkach argument, że kwota zatrzymana przez tego oskarżonego nie stanowiła wynagrodzenia za prace oskarżonego związane z demontażem i montażem maszyn.Niezależnie od wyjaśnień wspomnianych wyżej oskarżonych również okoliczność, że oskarżeni Jan M. i Stanisław P. w czasie śledztwa zgodnie wskazywali, iż pieniądze otrzymali od oskarżonego Józefa O. w związku ze sprzedażą maszyn, jak również fakt, że oskarżeni, którzy otrzymali pieniądze od oskarżonego Józefa O., później nie wykonywali prac przy montowaniu maszyn, przy czym zawód i funkcje, pełnione przez tych oskarżonych, nie odpowiadały czynnościom montera maszyn włókienniczych - przemawiają za tym, że kwoty, które otrzymali ci oskarżeni, stanowiły w istocie łapówkę. Udzielenie korzyści oskarżonym Janowi M., Stanisławowi P., Władysławowi P. i Janowi W. w związku ze sprzedażą maszyn mogło być uzasadnione ze względu na udział tych oskarżonych w komisji wyceny bądź też ze względu na ich stanowisko urzędowe lub społeczne i wiążące się z tym możliwości - przy pewnej dozie dociekliwości - ujawnienia rzeczywistego nabywcy maszyn i zakwestionowania słuszności sprzedaży. W związku z argumentacją rewizji oskarżonego Jana M. należy również podnieść, że kwoty, które otrzymali poszczególni oskarżeni, są tak duże, że trudno przyjąć, by oskarżeni - ze względu na wielkość tych kwot - mogli odmówić ich przyjęcia.III. Zeznania świadków M., U. i K. dają istotnie podstawę do przyjęcia, że oskarżony Józef O. wypłacił pewne kwoty za prace związane z wymontowaniem i zamontowaniem maszyn. Z wyjaśnień oskarżonego Józefa O. w śledztwie wynikałoby, że pieniądze na ten cel uzyskał od oskarżonego Jana S. Również oskarżony Jan S. stwierdził w czasie śledztwa, że dał na ten cel pieniądze oskarżonemu Józefowi O. W świetle tych wyjaśnień nie ulega jednak wątpliwości, że sumy wydatkowane przez oskarżonego Józefa O. na demontaż i ponowny montaż maszyn nie pochodziły z kwoty 30.000 zł, którą otrzymał oskarżony Józef O. od oskarżonego Jana O., gdyż na ten cel mogła być przeznaczona co najwyżej suma 20.000 zł i równowartość monety 20-dolarowej. Wprawdzie oskarżony Jan S. w protokole z dnia 24 lutego 1958 r. podał na wstępie, że przyznaje się, iż również "za sprzedaż (...) maszyn wręczył Józefowi O. kwotę 20.000 zł i jedną monetę złotą 20-dolarową", jednakże już w czasie dalszego przesłuchania oświadczył, że oskarżeni Józef C. i Józef O. uzgodnili, iż koszty z tytułu demontażu, załadunku, wyładunku i montażu maszyn wyniosą 25.000 zł, oraz złożył wyjaśnienia, z których wynikałoby, że właśnie kwota 20.000 zł i złota moneta 20-dolarowa miały służyć na pokrycie tych kosztów. Podobne wyjaśnienia złożył też oskarżony Jan S. w czasie następnego przesłuchania. Oskarżony Józef O. stwierdził natomiast na rozprawie, że przyjął zarówno kwotę 30.000 zł, jak i kwotę 20.000 zł oraz inne drobne kwoty tylko na poczet tych kosztów. To jego twierdzenie jest jednak sprzeczne z tym, co wyjaśnił w śledztwie, w czasie którego przyznając, iż otrzymał kwotę 30.000 zł, oświadczył, że na pokrycie kosztów otrzymał osobno od oskarżonego Jana S. kwotę 11.000 zł.Przeciwko możliwości przyjęcia, że kwota 50.000 zł miała stanowić wynagrodzenie za prace montażowe, przemawia również fakt, że wypłata ta w takim wypadku nosiłaby charakter zaliczkowy, a nie sposób przyjąć, by oskarżony Józef C. mógł na poczet tych prac dać tytułem zaliczki tak znaczną kwotę, nie pobierając nawet pokwitowania. Opinia biegłego Z. co do wysokości kosztów montażu, transportu i remontu - niezależnie od tego, że dotyczyła robót nie wykonanych - nie mogłaby stanowić dostatecznego argumentu za tezą obrony oskarżonych, jeśli się zważy jej ogólnikowy charakter oraz fakt, że koszty te zostały niewątpliwie obliczone według cen w przedsiębiorstwach montażowych, które według biegłego M. przewidywały 35 złotych jako koszt jednej godziny pracy montera. Przy dokonywaniu montażu i remontu "prywatnie" przez pracowników przedsiębiorstwa państwowego koszty te mogły kształtować się znacznie niżej.Mając to wszystko na uwadze oraz zgodnie z zasadą tłumaczenia na korzyść oskarżonego nie dających odeprzeć się wątpliwości, Sąd Najwyższy przyjął, że oskarżony Jan S. wręczył Józefowi O. kwotę 20.000 zł i złotą monetę 20-dolarową, a Józef O. przyjął od niego te pieniądze w celu pokrycia omawianych kosztów, a nie jako łapówkę - i dlatego uchylił dotyczące tego przestępstwa ustępy zaskarżonego wyroku oraz uniewinnił obu tych oskarżonych z odpowiednich zarzutów oskarżenia, a dalej idących zarzutów rewizji tych obu oskarżonych oraz zarzutów rewizji oskarżonych Jana O., Jana M., Stanisława P. i Józefa C. nie uwzględnił.IV. Sąd Wojewódzki zakwalifikował czyny oskarżonego Józefa C. opisane pod pkt 10 i 11 sentencji zaskarżonego wyroku z art. 293 k.k. w związku z art. 290 § 1 k.k., a jego czyn opisany pod pkt 12 tejże sentencji z art. 134 k.k. Rewizja tego oskarżonego nie przytoczyła takich argumentów, które by dawały podstawę do uznania kwalifikacji jego czynów opisanych pod pkt 10 i 11 sentencji zaskarżonego wyroku za wadliwą i do zakwalifikowania ich z art. 134 k.k. Nie powołała się bowiem nawet na to, że oskarżony Józef C. udzielił (punkt 11 sentencji) lub obiecał udzielić (punkt 10 sentencji) korzyści majątkowej Janowi O. (urzędnikowi) albo innej osobie po to, by skłonić Jana O. do naruszenia obowiązku służbowego. Niezależnie od tego należy zauważyć, że za przestępstwo z art. 134 k.k. grozi w ustawie surowsza kara aniżeli za przestępstwo z art. 293 k.k. w związku z art. 290 § 1 k.k., przypisane oskarżonemu w punktach 10 i 11 sentencji zaskarżonego wyroku, gdyż grozi za nie - obok kary więzienia od 6 miesięcy do 5 lat - również obligatoryjna kara grzywny. Z tego więc powodu ten zarzut rewizji oskarżonego należałoby pozostawić bez rozpoznania (art. 373 § 3 k.p.k.) nawet w razie uznania jego zasadności. Oskarżony bowiem nie może zasadnie powoływać się na to, że w razie zakwalifikowania z art. 134 k.k. jego czynów opisanych pod punktami 10 i 11 sentencji zaskarżonego wyroku, należałoby do tych jego czynów zastosować przepisy dekretu z dnia 20 lipca 1964 r. o amnestii. Te jego czyny bowiem są wyłączone spod dobrodziejstwa tej amnestii na podstawie jej artykułu 7 pkt 1 - bez względu na to, czy mieszczą się w nich znamiona przestępstwa z art. 134 k.k., czy też z art. 293 k.k. w związku z art. 290 § 1 k.k. - a to dlatego, że oskarżony popełnił je w lutym 1957 r. i w kwietniu 1957 r., karany był zaś z art. 286 § 2 k.k., a więc za przestępstwo z tych samych pobudek, wyrokiem byłego Sądu Okręgowego w C. (Wydział Zamiejscowy w B.) z dnia 20 listopada 1950 r., na karę 2 lat i 6 miesięcy więzienia, z której został warunkowo zwolniony dopiero dnia 9 maja 1952 r.Do kary 1 roku więzienia wymierzonej oskarżonemu Józefowi C. za przestępstwo z art. 134 k.k. opisane pod pkt 12 sentencji zaskarżonego wyroku Sąd Najwyższy zastosował natomiast przepis art. 3 ust. 1 pkt 1 dekretu z dnia 20 lipca 1964 r. o amnestii. To bowiem przestępstwo, które nie jest wyłączone spod dobrodziejstwa tej amnestii, oskarżony Józef C. mógł popełnić również po dniu 9 maja 1957 r. (przeprowadzone dowody nie pozwalają na ustalenie, którego dnia miesiąca maja 1957 r. przestępstwo to zostało popełnione), a więc po upływie pięciu lat od dnia warunkowego zwolnienia go z więzienia w sprawie byłego Sądu Okręgowego w C., tak że to przestępstwo oskarżonego Józefa C. nie jest wyłączone spod dobrodziejstwa amnestii z dnia 20 lipca 1964 r.Ustosunkowując się do zarzutów rewizji oskarżonego Jana S., Sąd Najwyższy stwierdził również, że według uchwały Sądu Najwyższego VI KO 35/65 osoba, która przy pierwszym przesłuchaniu przed władzą, powołaną do ścigania przestępstw, ujawniła prawdę i następnie w toku dalszego postępowania karnego wycofała się z powyższego oświadczenia, nie korzysta z bezkarności przewidzianej w art. 47 m.k.k. i że wobec tego oskarżony Jan S., który zmienił swoje wyjaśnienia, nie może już z tego względu korzystać z dobrodziejstwa tego przepisu.B. Co do kar wymierzonych oskarżonym Adamowi W., Janowi O., Józefowi O., Janowi M., Stanisławowi P., Władysławowi P., Józefowi W., Józefowi C. i Janowi S.I. Wbrew zarzutom rewizji prokuratora, kar wymierzonych oskarżonym Adamowi W., Janowi O., Józefowi O., Janowi M., Stanisławowi P., Władysławowi P. i Janowi W. nie można uważać za rażąco łagodne w stosunku do przypisanych im czynów przestępnych zarówno gdy idzie o wysokość tych kar, jak i o zastosowanie warunkowego zawieszenia wykonania kary - pomimo stosunkowo dużej szkodliwości społecznej tych czynów. Na korzyść bowiem tych oskarżonych należało uwzględnić niemal 10-letni upływ czasu od daty popełnienia przypisanych im przestępstw, a więc upływ czasu, który wkrótce musiałby spowodować umorzenie co do nich postępowania z powodu przedawnienia wyrokowania określonego w art. 87 lit. c) k.k., oraz to, że w ciągu tego okresu sprawowali się oni nienagannie (patrz opinie oskarżonych dołączone do akt Sądu Wojewódzkiego i Sądu Najwyższego, które ujawniono w trybie art. 389 § 3 k.p.k.) i nie byli dotychczas karani - z wyjątkiem oskarżonego Józefa O., który był wprawdzie skazany wyrokiem byłego Sądu Okręgowego w C. z dnia 31 sierpnia 1950 r. z art. 286 § 2 k.k. na karę 8 miesięcy więzienia, lecz kary tej nie odbył, gdyż została mu w całości darowana na podstawie amnestii, tak że nie jest on recydywistą w rozumieniu art. 60 § 1 k.k. Na korzyść oskarżonych należało nadto uwzględnić, że byli w tej sprawie tymczasowo aresztowani: Adam W. od 3 stycznia 1958 r. do 24 września 1958 r., Jan O. od 4 lutego 1958 r. do 8 sierpnia 1958 r., Józef O. od 5 lutego 1958 r. do 28 sierpnia 1958 r., Jan M. od 26 lutego 1958 r. do 24 czerwca 1958 r. i Stanisław P. od 24 lutego 1958 r. do 24 czerwca 1958 r., a więc że spotkali się z natychmiastową represją, która powinna na nich oddziałać poprawcze, oraz że łapówki, jakie otrzymali oskarżeni Władysław P. i Jan W. były stosunkowo niewielkie, gdyż wynosiły tylko około 1.500 zł (Władysław P.) i 1.000 zł (Jan W.).Wymienione wyżej okoliczności dają również podstawę do wyrażenia zasadnego przypuszczenia, że ci wszyscy oskarżeni pomimo niewykonania wymierzonych im kar więzienia nie popełnią nowego przestępstwa, oraz do uznania za celowe zastosowania do nich warunkowego zawieszenia wykonania kary.II. W stosunku do oskarżonych Adama W., Jana O., Jana M. i Stanisława P. Sąd Wojewódzki zastosował w myśl art. 62 § 1 k.k. dozór ochronny kuratora sądowego w okresie zawieszenia wykonania kary. Przepis art. 62 § 1 k.k. pozostawia wprawdzie uznaniu sądu oddanie skazanego pod dozór ochronny na czas zawieszenia kary, ale to uznanie nie może być dowolne, lecz musi się opierać na okolicznościach wskazujących na celowość zastosowania do skazanego dozoru ochronnego na czas zawieszenia kary ze względu na przyszłość skazanego i łączące się z nią dobro społeczeństwa. Wynika to ze sformułowania tego przepisu, w którym użyto słów "dozór ochronny", a więc słów wskazujących na potrzebę ochronienia skazanego i społeczeństwa w drodze odpowiedniego dozoru przed popełnieniem przez skazanego przestępstw w przyszłości, oraz z motywów Komisji Kodyfikacyjnej do art. 62 § 1 k.k., w których zaznaczono, że "dozór ochronny na czas zawieszenia kary ma charakter wybitnie społeczny", a co można rozumieć tylko w ten sposób, iż dozór ochronny należy stosować tylko wtedy, gdy za jego stosowaniem przemawiają wymienione wyżej względy.Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku i z materiału dowodowego sprawy nie wynika, by te względy istniały co do oskarżonych Adama W., Jana O., Jana M. i Stanisława P. Oskarżeni ci nie są już młodzi (urodzili się w latach 1924, 1926 i 1919 r.), byli i są ludźmi pracy, a przypisane im przestępstwa popełnili okazyjnie i pod wpływem nadarzającej się sposobności, a więc w warunkach, których nie mógłby zmienić żaden dozór ochronny.Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy uznał za słuszne uchylić co do tych oskarżonych orzeczenie o zastosowanym dozorze ochronnym.III. Sąd Najwyższy nie znalazł natomiast podstaw do dalej idącego złagodzenia kar wymierzonych oskarżonym Adamowi W., Janowi O., Janowi M. i Stanisławowi P. oraz do złagodzenia kary oskarżonemu Józefowi O. Wymierzone im bowiem kary więzienia są najniższymi (Jan M. i Stanisław P.) lub niemal najniższymi karami ustawowymi (Adam W., Jan O. i Józef O.), a kary grzywny nie sięgają (Adam W., Józef O., Jan M. i Stanisław P.) lub nie przekraczają (Jan O.) wysokości korzyści majątkowych, jakie odnieśli z przypisanych im przestępstw, wobec czego wymierzonych im kar więzienia i grzywny nie można uważać za rażąco surowe w stosunku do tych przestępstw.IV. Sąd Najwyższy nie znalazł również podstaw do złagodzenia kar wymierzonych oskarżonym Józefowi C. i Janowi S. za przypisane im przestępstwa. Kary te bowiem są współmierne do tych przestępstw, zwłaszcza jeśli się uwzględni, że oskarżony Józef C. - jak to już wyżej nadmieniono - popełnił dwa z przypisanych mu przestępstw w warunkach recydywy określonej w art. 60 § 1 k.k., a niezależnie od tego był skazany wyrokiem Sądu Wojewódzkiego w K. z dnia 19 czerwca 1964 r. za przestępstwo z art. 286 § 2 k.k. na 3 lata więzienia. Dotychczasowe zaś życie oskarżonego Jana S. też wypełniała działalność przestępna, skoro w postępowaniu doraźnym został on skazany za zagarnięcie mienia społecznego przez Sąd Wojewódzki w K. na 14 lat więzienia i 300.000 zł grzywny.Z tych względów orzeczono jak w sentencji.