III K 459/61

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia W. Dąbrowski.Sędziowie: Z. Kapitaniak, J. Dankowski (sprawozdawca).Prokurator Generalnej Prokuratury: H. Szydłowski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Wojciecha H., Józefa K., Joachima G., Alojzego S., Wacława W., Jana S., Gerarda R. i Stanisława K., oskarżonych z art. 290 § 2, 286 § 1, 134 k.k. i 27 k.k. w związku z art. 134 k.k., po rozpoznaniu założonej przez prokuratora i oskarżonych rewizji od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Olsztynie z dnia 7 października 1960 r., na podstawie art. 375, 383 pkt 3, 388 § 1, 384 pkt 2 k.p.k.1) uchylił zaskarżony wyrok co do Wacława W., Józefa K., Jana S., Gerarda R. i Stanisława K. i w tym zakresie sprawę przekazał temuż Sądowi do ponownego rozpoznania; 2) uchylił tenże wyrok co do Joachima G. i Alojzego S. i w stosunku do tych oskarżonych postępowanie karne umorzył na podstawie art. 5 w związku z art. 3 ust. 1 pkt 1 dekretu z dnia 20 lipca 1964 r. o amnestii (Dz. U. Nr 27, poz. 174) (...); 3) uchylił w zaskarżonym wyroku orzeczenie o karze łącznej co do oskarżonego Wojciecha H. i przyjmując, że czyn opisany w punkcie II sentencji zaskarżonego wyroku stanowi przestępstwo określone w art. 286 § 2 k.k., postępowanie karne dotyczące tego czynu umorzył na podstawie art. 5 ust. 1 w związku z art. 3 ust. 1 pkt 1 wyżej powołanego dekretu o amnestii (...); 4) powyższy zaskarżony wyrok co do oskarżonego Wojciecha H. utrzymał w mocy w pozostałej części (...).Sąd Wojewódzki w Olsztynie, rozpoznawszy sprawę: 1) Wojciecha H., oskarżonego o to, że:I. w okresie od 1955 r. do końca 1959 r. w D. jako referent Wydziału Komunikacji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w D., działając czynem ciągłym, zażądał i przyjął od 47 osób kwoty pieniężne w różnej wysokości oraz różne przedmioty, wydając w zamian za to tym osobom pozwolenia różnych kategorii na prowadzenie pojazdów mechanicznych mimo nieposiadania przez te osoby koniecznych uprawnień do ich uzyskania, tj. o czyn przewidziany w art. 290 § 2 k.k.;II. w czasie, miejscu i charakterze jak w pkt I wydał około 40 osobom pozwolenia różnych kategorii na prowadzenie pojazdów mechanicznych mimo nieposiadania przez te osoby koniecznych uprawnień do ich uzyskania, tj. o czyn przewidziany w art. 286 § 2 k.k.;2) Józefa K., oskarżonego o to, że:III. wiosną 1959 r. w D., powołując się na swój wpływ na pracownika Wydziału Komunikacji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w D. - Wojciecha H., podjął się pośrednictwa w załatwieniu przy jego pomocy sprawy uzyskania bez wymaganych przepisami egzaminów i formalności pozwolenia na prowadzenie pojazdów mechanicznych dla Joachima G., przyjmując od niego w związku z tym dla siebie i dla Wojciecha H. kwotę około 400 zł i bliżej nie ustaloną ilość spirytusu;IV. latem 1957 r. w D., powołując się na swój wpływ na referenta Wydziału Komunikacji tamtejszego Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w D. - Wojciecha H., podjął się pośrednictwa w załatwieniu przez tegoż Wojciecha H. sprawy wydania pozwolenia na prowadzenie motocykla dla Alojzego S. bez przejścia obowiązującego przeszkolenia i zdania egzaminów i za to przyjął od Alojzego S. oraz doręczył Wojciechowi H. bliżej nie ustaloną ilość spirytusu gorzelanego, t j. dwukrotnie o czyn przewidziany w art. 38 m.k.k.;3) Joachima G., oskarżonego o to, że:V. wiosną 1958 r. w D., w celu skłonienia referenta Wydziału Komunikacji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w D. - Wojciecha H. do wydania mu pozwolenia na prowadzenie pojazdów mechanicznych bez odbycia przeszkolenia i egzaminów, wręczył mu za pośrednictwem Józefa K. pieniądze w kwocie około 400 zł oraz pewną ilość spirytusu gorzelanego, tj. o czyn przewidziany w art. 134 k.k.;4) Alojzego S., oskarżonego o to, że:VI. latem 1957 r. w D., w celu skłonienia referenta Wydziału Komunikacji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w D. - Wojciecha H. do wydania mu pozwolenia na prowadzenie pojazdów mechanicznych bez odbycia obowiązującego przeszkolenia i zdania egzaminów, wręczył mu za pośrednictwem Józefa K. pewną ilość spirytusu gorzelanego, tj. o czyn z art. 134 k.k.;5) Wacława W., oskarżonego o to, że:VII. wiosną 1959 r. w D., powołując się na swój wpływ na referenta Wydziału Komunikacji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w D. - Wojciecha H., podjął się pośrednictwa w załatwieniu sprawy wydania pozwolenia na prowadzenie pojazdów mechanicznych dla Jana P. bez odbycia przeszkolenia i zdania egzaminów i za to przyjął od niego 700 zł, które doręczył Wojciechowi H., oraz uczestniczył w przyjęciu zorganizowanym z tego powodu przez Jana P., tj. o czyn przewidziany w art. 38 m.k.k.;6) Jana S., oskarżonego o to, że:VIII. latem 1958 r. w D. oraz Z., powołując się na swój wpływ na referenta Wydziału Komunikacji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w D. - Wojciecha H., podjął się pośrednictwa w załatwieniu dla Feliksa T. sprawy wydania pozwolenia na prowadzenie pojazdów mechanicznych bez odbycia przeszkolenia i złożenia egzaminów, w zamian za co przyjął od Feliksa T. pieniądze w kwocie 1.000 zł, z czego 200 zł zatrzymał dla siebie, a 800 zł wręczył Wojciechowi H., tj. o czyn z art. 38 m.k.k.;7) Gerarda R. oskarżonego o to, że:XI. jesienią 1959 r. w L., powołując się na swój wpływ na referenta Wydziału Komunikacji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w D. - Wojciecha H., podjął się pośrednictwa w załatwieniu sprawy wyrobienia dla Kazimierza N. pozwolenia na prowadzenie pojazdów mechanicznych bez odbycia przeszkolenia i złożenia egzaminów, w zamian za co zażądał od Kazimierza N. udzielenia mu korzyści pieniężnej i obietnicę tej korzyści przyjął,8) Stanisława K., oskarżonego o to, że:X. w okresie bliżej nie ustalonym od 1955 r. do 1958 r. w D., powołując się na swój wpływ na referenta Wydziału Komunikacji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w D. - Wojciecha H., podjął się pośrednictwa w załatwieniu sprawy otrzymania dla Feliksa N. pozwolenia na prowadzenie pojazdów mechanicznych bez przejścia obowiązującego przeszkolenia i złożenia egzaminów, w zamian za co przyjął od Feliksa N. pieniądze w kwocie 500 zł, które doręczył Wojciechowi H., tj. o czyn z art. 38 m.k.k.,wyrokiem z dnia 7 października 1960 r. uznał:I. Wojciecha H. - za winnego popełnienia przestępstwa opisanego w pkt I oskarżenia z art. 290 § 2 k.k. i w pkt II oskarżenia, przy czym czyn ten wyczerpuje znamiona przestępstwa z art. 286 § 1 k.k.;II. Józefa K. - za winnego tego, że:1) wiosną 1959 r. w D. udzielił pomocy Joachimowi G. do wręczenia referentowi Wydziału Komunikacji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w D. Wojciechowi H. kwoty około 400 zł i pewnej ilości spirytusu - celem skłonienia tegoż Wojciecha H. do wydania Joachimowi G. pozwolenia na prowadzenie pojazdów bez uprzedniego zdania egzaminu - w ten sposób, że bezpośrednio dostarczył Wojciechowi H. pieniądze oraz spirytus, to jest za winnego popełnienia przestępstwa z art. 27 k.k. w związku z art. 134 k.k.,2) latem 1957 r. w D. udzielił pomocy Alojzemu S. do wręczenia referentowi Wydziału Komunikacji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w D. Wojciechowi H. pewnej ilości spirytusu - celem skłonienia tegoż Wojciecha H. do wydania Alojzemu S. pozwolenia na prowadzenie pojazdów mechanicznych bez uprzedniego zdania egzaminu - w ten sposób, że bezpośrednio dostarczył Wojciechowi H. spirytus, tj. za winnego popełnienia przestępstwa z art. 27 k.k. w związku z art. 134 k.k.;III. Joachima G. - za winnego popełnienia przestępstwa opisanego w punkcie V oskarżenia, to jest popełnienia przestępstwa z art. 134 k.k.;IV. Alojzego S. - za winnego popełnienia przestępstwa opisanego w punkcie VI oskarżenia, to jest przestępstwa z art. 134 k.k.;V. Wacława W. - za winnego tego, że wiosną 1959 r. w D. udzielił pomocy Janowi P. do wręczenia referentowi Wydziału Komunikacji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w D. Wojciechowi H. kwoty 700 zł - celem skłonienia tegoż Wojciecha H. do wydania Janowi P. pozwolenia na prowadzenie pojazdów mechanicznych bez zdania przez niego egzaminów - w ten sposób, że bezpośrednio wręczył Wojciechowi H. pieniądze, tj. za winnego popełnienia przestępstwa z art. 27 k.k. w związku z art. 134 k.k.;VI. Jana S. - za winnego tego, że latem 1958 r. w D. udzielił pomocy Feliksowi T. do wręczenia referentowi Wydziału Komunikacji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej Wojciechowi H. kwoty około 1.000 zł - celem skłonienia tegoż Wojciecha H. do wydania Feliksowi T., bez uprzedniego zdania egzaminu, zezwolenia na prowadzenie pojazdów mechanicznych - w ten sposób, że bezpośrednio wręczył Wojciechowi H. pieniądze, tj. za winnego popełnienia przestępstwa z art. 27 k.k. w związku z art. 134 k.k.;VII. Gerarda R. - za winnego tego, że jesienią 1959 r. w L. udzielił pomocy Kazimierzowi W. do wręczenia referentowi Wydziału Komunikacji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w D. Wojciechowi H. korzyści pieniężnej - celem skłonienia tegoż Wojciecha H. do wydania Kazimierzowi N., bez uprzedniego zdania egzaminu, zezwolenia na prowadzenie pojazdów mechanicznych - w ten sposób, że poznał Kazimierza N. z Wojciechem H. i był obecny przy wręczaniu pieniędzy, to jest za winnego popełnienia przestępstwa z art. 27 k.k. w związku z art. 134 k.k.;VIII. Stanisława K. - za winnego tego, że w 1955 r. w D. udzielił pomocy Feliksowi N. do wręczenia referentowi Wydziału Komunikacji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w D. Wojciechowi H. kwoty 500 zł - celem skłonienia tegoż Wojciecha H. do wydania Feliksowi N., bez uprzedniego zdania egzaminu zezwolenia na prowadzenie pojazdów mechanicznych - w ten sposób, że bezpośrednio wręczył pieniądze Wojciechowi H., to jest za winnego popełnienia przestępstwa z art. 27 k.k. w związku z art. 134 k.k.i za to skazał:I. Wojciecha H.:1) w myśl art. 290 § 2 k.k. - na 3 lata więzienia; na mocy art. 47 § 1 lit. a) k.k. orzekł utratę praw publicznych i obywatelskich praw honorowych na okres 4 lat; skazanie na grzywnę uznał za niecelowe;2) w myśl art. 286 § 1 k.k. - na 1 rok więzienia.Na mocy art. 31 k.k. wymierzył karę łączną 3 lat więzienia z utratą praw publicznych i obywatelskich praw honorowych na okres 4 lat;II. Józefa K. w myśl art. 134 k.k. - dwukrotnie po 8 miesięcy więzienia i 1.000 zł grzywny z zamianą w razie nieściągalności na 20 dni więzienia.Na mocy art. 31 k.k. wymierzył karę łączną 9 miesięcy więzienia i 2.000 zł grzywny z zamianą w razie nieściągalności na 40 dni więzienia;III. Joachima G. w myśl art. 134 k.k. - na 8 miesięcy więzienia i 10.000 zł grzywny z zamianą w razie nieściągalności na 200 dni więzienia;IV. Alojzego S. w myśl art. 134 k.k. - na 8 miesięcy więzienia i 10.000 zł grzywny z zamianą w razie nieściągalności na 200 dni więzienia;V. Wacława W. w myśl art. 134 k.k. - na 7 miesięcy więzienia i 1.000 zł grzywny z zamianą w razie nieściągalności na 20 dni więzienia;VI. Jana P. w myśl art. 134 k.k. - na 6 miesięcy więzienia i 1.000 zł grzywny z zamianą w razie nieściągalności na 20 dni więzienia;VII. Jana S. w myśl art. 134 k.k. - na 7 miesięcy więzienia i 1.000 zł grzywny z zamianą w razie nieściągalności na 20 dni więzienia;VIII. Gerarda R. w myśl art. 134 k.k. - na 6 miesięcy więzienia z warunkowym zawieszeniem wykonania na 3 lata i 1.000 zł grzywny z zamianą w razie nieściągalności na 20 dni więzienia.Postępowanie karne przeciwko Stanisławowi K. umorzył na mocy art. 5 i 3 ust. 2 ustawy o amnestii z dnia 27 kwietnia 1956 r.Od tego wyroku założyli rewizję: Prokurator i oskarżeni Wojciech H., Joachim G., Alojzy S. i Wacław W.I. Prokurator zarzucił:1) co do Wojciecha H. w zakresie zarzutu II - obrazę prawa materialnego przez niezastosowanie art. 286 § 2 k.k. do stanu faktycznego ustalonego na rozprawie;2) co do Józefa K., Wacława W., Jana S., Gerarda R. i Stanisława K. - obrazę art. 38 m.k.k. przez niezastosowanie tegoż przepisu do stanu faktycznego ustalonego na rozprawie.Rewizja zawiera wniosek o uchylenie wyroku w zaskarżonej części i skazanie oskarżonych zgodnie z kwalifikacją przyjętą w akcie oskarżenia.II. Oskarżony Wojciech H. zarzucił:1) obrazę art. 1 i 31 k.k., polegającą na skazaniu oskarżonego odrębnie z mocy art. 286 § 1 k.k., chociaż ten czyn wchodzi w zakres przestępstwa ciągłego zakwalifikowanego w pkcie I sentencji zaskarżonego wyroku z art. 290 § 2 k.k., za które oskarżony został też skazany;2) rażącą niewspółmierność kary w stosunku do przypisanych oskarżonemu czynów, wynikającą z niedostatecznego uwzględnienia faktu, że przełożeni oskarżonego tolerowali i wykorzystywali jego przestępczą działalność oraz że oskarżony ma ciężkie warunki rodzinne.Rewizja zawiera wniosek o zmianę zaskarżonego wyroku w części dotyczącej orzeczenia o winie i karze oskarżonego Wojciecha H. przez złagodzenie wymierzonej mu kary i zastosowanie art. 61 k.k.III. Oskarżony Joachim G. i oskarżony Alojzy S. zarzucili w swych rewizjach błędną ocenę okoliczności faktycznych przyjętych za podstawę zaskarżonego wyroku - przez uznanie za wiarygodne dowodów, jakie obciążają oskarżonych, chociaż nasuwają one poważne wątpliwości.Obie rewizje zawierają wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku w części dotyczącej oskarżonych i o ich uniewinnienie, a ponadto rewizja oskarżonego Joachima S. zawiera jeszcze wniosek ewentualny o zmianę wyroku przez złagodzenie kary grzywny oraz przez zastosowanie art. 61 k.k. do kary pozbawienia wolności.IV. Oskarżony Wacław W. zarzucił rażącą niewspółmierność kary w stosunku do przypisanego oskarżonemu czynu, wynikającą z niedostatecznego uwzględnienia dobrej opinii oskarżonego i jego dotychczasowego nienagannego życia.Rewizja zawiera wniosek o zmianę zaskarżonego wyroku przez warunkowe zawieszenie wykonania wymierzonej oskarżonemu kary.Uzasadnienie faktyczneSąd Najwyższy wyraził następujący pogląd:I. Co do rewizji Prokuratora.Zarzuty podniesione w rewizji Prokuratora są trafne.W szczególności uznać należy, że Sąd Wojewódzki rzeczywiście błędnie zakwalifikował czyn przypisany oskarżonemu Wojciechowi H. jako przestępstwo określone w art. 286 § 1 k.k. zamiast przestępstwa z art. 286 § 2 k.k., albowiem wbrew poglądowi Sądu Wojewódzkiego uzyskanie prawa jazdy przez osoby ubiegające się o to stanowiło dla nich oczywistą korzyść osobistą (w przeciwnym razie osoby te nie ubiegałyby się o uzyskanie wspomnianego prawa), a oskarżony przyznawał prawo jazdy właśnie w celu przysporzenia im tej korzyści.Sąd Najwyższy, uznawszy za trafną kwalifikację z art. 286 § 2 k.k., doszedł jednak do przekonania, że wobec znacznego upływu czasu od daty popełnienia tego przestępstwa kara za nie nie przekroczyłaby jednego roku więzienia, i dlatego - zważywszy, że oskarżony nie był dotychczas karany - umorzył postępowanie karne o ten czyn na podstawie dekretu o amnestii z dnia 20 lipca 1964 r.Co do oskarżonych: Wacława W., Józefa K., Jana S., Gerarda R. i Stanisława K. Sąd Wojewódzki zasugerował się błędnym poglądem prawnym, jakoby fakt, że oskarżeni sami nie uzyskali korzyści majątkowej ani korzyści takiej dla siebie nie żądali, pozbawiał ich działanie cech przestępstwa określonego w art. 38 m.k.k., gdy tymczasem dla bytu tego przestępstwa wystarcza także, by sprawca przyjął korzyść majątkową lub osobistą albo jej obietnicę bądź takiej korzyści żądał dla innej osoby (w niniejszej sprawie dla Wojciecha H.). Zasugerowany tym błędem Sąd Wojewódzki w ogóle zaniechał - jak na to wskazuje uzasadnienie zaskarżonego wyroku - rozważenia wyjaśnień i zeznań złożonych w śledztwie przez oskarżonych i świadków, chociaż w tych wyjaśnieniach i zeznaniach (częstokroć w przeciwieństwie do złożonych na rozprawie) zawarte były elementy, które, gdyby owym dowodom dać wiarę, kwalifikowałyby czyny wspomnianych oskarżonych jako zbrodnie z art. 38 m.k.k. (np. wyjaśnienie Joachima G., Wojciecha H., zeznanie świadka T., świadka M., świadka N., wyjaśnienie współoskarżonego P.).Sąd Najwyższy nie jest w stanie orzec co do istoty sprawy wobec tych oskarżonych, ponieważ nie mając bezpośredniego kontaktu z oskarżonym i świadkami, nie może urobić sobie prawidłowego poglądu, które z ich wyjaśnień i zeznań zasługują na wiarę. W tych warunkach Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok w tej części i sprawę przekazał w omawianym zakresie do ponownego rozpoznania.II. Co do rewizji oskarżonego Wojciecha H.1) Zarzut obrazy art. 1 i 31 k.k. jest chybiony. Czy opisany w pkcie II sentencji zaskarżonego wyroku różni się istotnym elementem od opisanego w pkcie I (w jednym wypadku przyjmowanie korzyści majątkowych dla siebie, w drugim zaś udzielenie korzyści osobistych innym osobom), wobec czego słusznie został potraktowany jako odrębne przestępstwo kwalifikowane z innego przepisu prawa.2) Kara wymierzona oskarżonemu Wojciechowi H. za przestępstwo ciągłe składające się z 47 czynów w znaczeniu naturalnym, kwalifikujących się z art. 290 § 2 k.k., w żadnym razie nie może być uznana za surową w stopniu rażącym, nawet jeśli się uwzględni w największym stopniu okoliczności łagodzące, o których mowa w rewizji.III. Co do rewizji oskarżonego Joachima G. i Alojzego S.Zarzuty podniesione w rewizjach tych oskarżonych są niesłuszne.Sąd Wojewódzki szczegółowo i przekonywająco uzasadnił swoje ustalenia co do winy obu skarżonych.Sąd Najwyższy w pełni podziela w tym względzie pogląd Sądu Wojewódzkiego. Zważywszy jednak znaczny upływ czasu od daty popełnienia przypisanych czynów, ich sporadyczność, dotychczasową niekaralność oskarżonych oraz dobre opinie, uznał, że kary, jakie należałoby za nie obecnie wymierzyć, nie powinny przekroczyć jednego roku więzienia i 1.000 zł grzywny, wobec czego postępowanie karne w stosunku do tych oskarżonych umorzył na podstawie dekretu o amnestii z dnia 20 lipca 1964 r.IV. Co do rewizji oskarżonego Wacława W.Rozważenie zarzutu rażącej niewspółmierności kary jest bezprzedmiotowe wobec uchylenia zaskarżonego wyroku w tej części i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania z powodów przytoczonych przy okazji omawiania rewizji Prokuratora. Z tych wszystkich względów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.