II K 375/58

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Jana G., oskarżonego z art. 36 m.k.k., po rozpoznaniu założonych przez Prokuratora i oskarżonego rewizji od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Katowicach z dnia 19 stycznia 1958 r., na podstawie art. 375 pkt 2 i 3, 444 k.p.k.1)uchylił zaskarżony wyrok w częściach dotyczących skazania oskarżonego Jana G. za przestępstwo z art. 264 § 1 k.k. (działanie na szkodę Wiesława B., Magdaleny L. i Gertrudy G.) i uniewinnił oskarżonego od zarzutu popełnienia przestępstwa z art. 38 m.k.k. na szkodę Józefa K. oraz co do kary łącznej i w tym zakresie przekazał sprawę sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania,2)w pozostałej części, tj. dotyczącej skazania oskarżonego za przestępstwa z art. 38 m.k.k. na szkodę Elżbiety K., utrzymał zaskarżony wyrok w mocy.Uzasadnienie faktyczneWyrokiem Sądu Wojewódzkiego w Katowicach z dnia 18 stycznia 1958 r. oskarżony Jan G. skazany został:I.z art. 264 § 1 k.k. na karę 7 miesięcy więzienia za to, że w celu osiągnięcia dla siebie korzyści majątkowej, kłamliwie zapewniając Wiesława B. i wyzyskując jego błąd, iż posiada możliwości załatwienia sprawy lokalu ma pracownię złotniczą, wyłudził od niego na rzekome koszty kwotę 2.500 zł.II.z art. 38 m.k.k. na karę 10 miesięcy więzienia za to, że powołując się na swe wpływy w Wydziale Kwaterunkowym Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w B. podjął się pośrednictwa w sprawie uzyskania dla Elżbiety K. przydziału mieszkaniowego i przyjął za to dla siebie od tejże Elżbiety K. kwotę 2.000 zł.III.z art. 264 § 1 k.k. na karę 6 miesięcy więzienia za to, że w celu osiągnięcia dla siebie korzyści majątkowej kłamliwie zapewniając Magdalenę L. i wyzyskując jej błąd, że załatwi jej przydział mieszkania i zameldowania na terenie B., wyłudził od niej na rzekome koszty 1.000 zł.IV.z art. 264 § 1 k.k. na karę 6 miesięcy więzienia za to, że w celu osiągnięcia dla siebie korzyści majątkowej, kłamliwie zapewniając Gertrudę G., że postara się przez znajomego prawnika w Warszawie przyśpieszyć w Sądzie Najwyższym sprawę rewizyjną jej męża Józefa G., wyłudził od niej na rzekome koszty 1.500 zł.Sąd wymierzył oskarżonemu łączną karę 1 roku więzienia.Sąd orzekł ponadto w stosunku do oskarżonego utratę praw publicznych i obywatelskich praw honorowych na okres lat 5.Sąd uniewinnił oskarżonego Jana G. od zarzutu przestępstwa z art. 38 m.k.k., popełnione przez to, że podjął się załatwienia przydziału na lokal pracowni tapicerskiej dla Józefa K. powołując się na wpływ w Wydziale Kwaterunkowym, żądając za to od Józefa K. kwotę 8.000 złotych.Od wyroku tego założyli rewizje zarówno Prokurator, jak i oskarżony.Rewizja Prokuratora, wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, zarzuca:1)co do czynów, przypisanych oskarżonemu z art. 264 § 1 k.k. (działanie na szkodę Wiesława B., Magdaleny L. i Gertrudy G.) obrazę przepisu art. 264 § 1 k.k. przez skazanie oskarżonego na podstawie tego przepisu za przypisane mu oszukańcze wyłudzenie pieniędzy od kilku osób zamiast zakwalifikowania tych czynów z art. 38 m.k.k., polegających na przyjęciu korzyści majątkowej w związku z powoływaniem się na wpływ na urzędników przy podejmowaniu się pośrednictwa w załatwieniu spraw urzędowych.2)co do wszystkich przypisanych oskarżonemu czynów rażącą niewspółmierność kary, wynikającą z niedostatecznego uwzględnienia znacznego niebezpieczeństwa społecznego tych czynów i nagminności tych przestępstw.3)co do zarzutu, od którego oskarżony został uniewinniony (działanie na szkodę Józefa K.), błędną ocenę okoliczności faktycznych przyjętych za podstawę wyroku, w szczególności przyjęcie przez Sąd Wojewódzki, że powoływanie się na możliwość załatwienia sprawy lokalowej i żądanie w zamian wynagrodzenia stanowią czynności przygotowawcze, a w konsekwencji niekaralność takiego czynu.Rewizja oskarżonego, wnosząc o uchylenie wyroku w zaskarżonej części i przekazanie sprawy sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania w tym zakresie, - a to co do skazania oskarżonego Jana G. za przestępstwo z art. 38 m.k.k. oraz za przestępstwo z art. 264 § 1 k.k. na szkodę Gertrudy G. i co do kary łącznej - zarzuca błędną ocenę okoliczności faktycznych i mylną ocenę prawną przy skazaniu oskarżonego z art. 38 m.k.k., albowiem nie zostało stwierdzone, by oskarżony powoływał się wobec Elżbiety K. na wpływ swój na jakiegokolwiek urzędnika Wydziału Kwaterunkowego, który miał mu ułatwić przydział mieszkania dla Elżbiety K., wobec czego w czynie tym mieszczą się tylko znamiona art. 264 k.k., co do działania zaś na Szkodę Gertrudy G. rewizja zarzuca, iż sąd powinien był postępowanie o czyn ten umorzyć na podstawie art. 6 i 3 ust. 2 ustawy o amnestii z dnia 27 kwietnia 1956 r., przy przekwalifikowaniu zaś czynu z art. 38 m.k.k. na art. 264 k.k. należałoby wymierzyć karę łagodniejszą, zaś umarzając postępowanie za drugi czyn należałoby wymierzyć również i łagodniejszą karę łączną.Sąd Najwyższy wyraził następujący pogląd prawny:Zarzuty rewizji Prokuratora, dotyczące zarówno kwalifikacji przez sąd zarzucanych oskarżonemu czynów art. 264 § 1 k.k., zamiast z art. 38 m.k.k. oraz uniewinnienia z zarzutu o przestępstwo z art. 38 m.k.k. na szkodę Józefa K. są zasadne.Zarówno bowiem w sprawie Wiesława B. jak i Magdaleny L. oraz Gertrudy G. stwarzał oskarżony pozory, iż posiada w danych urzędach, czy to bezpośrednio czy też jak w przypadku Gertrudy G. pośrednio, specjalnie wpływy, dzięki którym może spowodować załatwienie lub też szybsze załatwienie danej czynności urzędowej. Na wpływy te nieraz i wyraźnie się powoływał np. wobec Wiesława B., ofiarując mu swą pomoc w uzyskaniu lokalu oświadczył, że zna prezesa oraz że ma znajomości, również okoliczności, w jakich oskarżony zażądał i przyjął od Magdaleny L. kwotę 1.000 zł wskazują na to, że chodziło właśnie o wpływy oskarżonego w urzędzie; inaczej nie byłoby zrozumiałe wręczenie oskarżonemu 1.000 zł z podaniem o przemeldowanie, o ileby kwota ta miała być przeznaczona na koszty manipulacyjne.Podobnie przedstawia się również i sprawa na szkodę G.Również i w sprawie na szkodę Józefa K. oskarżony zażądał 8.000 zł oświadczając, że do jego rąk należy złożyć wniosek o przydział lokalu, a on to załatwi w Wydziale Kwaterunkowym względnie w Prezydium Miejskiej Rady Narodowej. Józef K. wyraźnie zeznał, że z tego, co mówił oskarżony, odniósł wrażenie, "że chodziło mu o danie komuś z Wydziału Kwaterunkowego pieniędzy w zamian za przydzielenie tego pomieszczenia." Również i Władysław K. zeznał: "Uważaliśmy, że G. ma chody" w tej komisji.Dla bytu przestępstwa z art. 38 m.k.k. bynajmniej nie jest wymagane, by sprawca powoływał się na swój wpływ na konkretnego, wymienionego urzędnika, natomiast chodzi o to, by bezpośrednio lub w sposób dorozumiany powoływał się na wpływy swoje na urzędnika w ogółu podejmując się załatwienia sprawy i żądał albo przyjmował za to korzyść majątkową lub osobistą albo ich obietnicę. Czyn oskarżonego podważa zaufanie społeczeństwa do aparatu państwowego, przedmiot zamachu jest zatem inny, niż przy oszustwie, nie ogranicza się bowiem do mienia osobistego, ale obejmuje dobre imię aparatu państwowego. Nie wyłącza to, by w czynie tym nie mieściły się również znamiona przestępstwa z art. 264 k.k., jednakowoż istota jego polega na czym innym, na podważaniu autorytetu władzy państwowej i zaufania do aparatu państwowego, i dlatego czyn taki podlega ukaraniu z art. 38 m.k.k. jako przepisu, zagrożonego karą surowszą niż art. 264 k.k. (art. 36 k.k.).Z tych też powodów i wywody rewizji oskarżonego, o ile chodzi o skazanie go z art. 58 m.k.k. za czyn na szkodę Elżbiety K., nie są zasadne. Fakt bowiem, iż w danym czynie mieszczą się także znamiona przestępstwa z art. 264 § 1 k.k., nie wyłącza, by mieściły się w nim również i znamiona przestępstwa z art. 38 m.k.k. Dlatego też wyrok w tej części, tj. co do skazania oskarżonego z art. 38 m.k.k. na szkodę Elżbiety K., należało utrzymać w mocy, tym bardziej że kara 10 miesięcy więzienia, wymierzona za ten czyn, nie może być uznana za rażąco łagodną, biorąc m.in. pod uwagę, iż oskarżony zwrócił Elżbiecie K. pieniądze. Dlatego też rewizja Prokuratora co do kary za ten czyn jest niezasadna.Zarzut rewizji oskarżonego, iż sąd niesłusznie nie zastosował ustawy o amnestii z dnia 27 kwietnia 1956 r. do przypisanego mu czynu na szkodę Gertrudy G., jest w świetle przepisów art. 6 ust. 2 wspomnianej ustawy o amnestii niezasadny.Zauważyć należy, że sąd orzekając karę dodatkową utraty praw publicznych i obywatelskich praw honorowych, nie orzekł jej za poszczególne przypisane oskarżonemu przestępstwa, nie było więc podstaw do wymierzania jej jako kary łącznej, na co zdawałoby się wskazywać sformułowanie i umieszczenie orzeczenia tej kary w systemie sentencji wyroku.Z tych powodów należało uchylić zaskarżany wyrok z wyjątkiem części dotyczącej skazania oskarżonego za przestępstwo z art. 38 m.k.k. na szkodę Elżbiety K. i w uchylonym zakresie przekazać sprawę sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.