II KRN 782/57

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Eugenii M. skazanej z art. 225 § 1 k.k., po rozpoznaniu założonej przez Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego rewizji nadzwyczajnej od wyroku Sądu Powiatowego w Prudniku z dnia 24 kwietnia 1953 r., na podstawie art. 394-396, 400, 383 pkt 3 i 388 k.p.k. uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi Wojewódzkiemu w Opolu do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktycznePierwszy Prezes Sądu Najwyższego założył rewizję nadzwyczajną od prawomocnego wyroku Sądu Powiatowego w Prudniku z dnia 24 kwietnia 1953 r. skazującego oskarżoną Eugenię M. z art. 225 § 1 k.k.Wyrokowi powyższemu, w oparciu o przepis art. 371 pkt 2 k.p.k., rewizja nadzwyczajna zarzuca:1)obrazę art. 124 k.p.k., polegającą na tym, że sąd odmówił wezwania innych biegłych, jakkolwiek wydana przez biegłych opinia była niejasna i nie mogła stanowić dostatecznej podstawy do oceny stanu poczytalności oskarżonej, oraz2)obrazę art. 320 i 339 § 1 k.p.k. przez wadliwe uzasadnienie kwalifikacji przypisanego oskarżonej czynu. Rewizja zawiera wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.Sąd Najwyższy wyraził następujący pogląd prawny:Sąd Powiatowy w Prudniku wyrokiem z dnia 24 kwietnia 1953 r. skazał oskarżoną Eugenię M. z art. 225 § 1 k.k. na 12 lat więzienia za to, że w zamiarze pozbawienia życia Zofii N. odkręciła kurek u piecyka gazowego w pokoju, w którym spała Zofia N., skutkiem czego poniosła ona śmierć przez zaczadzenie gazem świetlnym.Wobec niezaskarżenia wyrok powyższy uprawomocnił się.Jak widać z protokołu rozprawy głównej, na skutek wniosku obrony sąd zarządził zbadanie stanu psychicznego oskarżonej przez biegłych. Lekarze biegli po zbadaniu i wypytaniu oskarżonej na rozprawie sądowej orzekli, że "u badanej poza wzmożoną pobudliwością nerwową i żywą reakcją, zewnętrznych odchyleń nie stwierdzono, wobec czego należy przyjąć, że zdolność rozpoznania czynu i kierowania swym postępowaniem była w chwili popełnienia czynu zachowana".Jak wynika z przewodu sądowego i wziąwszy pod uwagę pobudliwość badanej, należy przyjąć, że oskarżona działała pod wpływem afektu zazdrości, który to afekt wzmógł się zwłaszcza w okresie badanej w szpitalu i w związku z trwającym w tym czasie okresem miesiączkowym u badanej. Opinia ta nie daje jasnego obrazu stanu poczytalności oskarżonej. Zaznaczenie w niej, że ustalenie poczytalności oskarżonej w chwili czynu jest wnioskiem z niestwierdzenia "zewnętrznych odchyleń" (od normy) - nasuwało potrzebę wyjaśnienia przez biegłych, czy dla prawidłowego ustalenia stanu poczytalności oskarżonej nie należałoby oddać jej pod obserwację w zakładzie leczniczym. Przytoczona opinia nie jest również wyczerpującą, biegli bowiem nie wzięli pod uwagę (a przynajmniej nie znalazło to wyrazu w opinii) wyjaśnień oskarżonej, że uprzednio już usiłowała ona popełnić samobójstwo, który to fakt wskazywałby na pewne cechy psychopatyczne u oskarżonej. Biegli nie wypowiedzieli się również w kwestii, czy uraz głowy, jakiego doznała oskarżona na krótko przed dokonaniem czynu, mógł wpłynąć na stan jej poczytalności. Dr K. w sprawozdaniu z przebiegu badania oskarżonej podał jedynie, iż stwierdzono u oskarżonej po lewej stronie czoła bliznę 3 cm przebiegającą poprzecznie.Niejasność powyższej opinii wzbudziła wątpliwości również u prokuratora, który nawet wnosił o wezwanie innych biegłych. Jednakże sąd pozostawił wniosek ten bez uwzględnienia, motywując swą decyzję tym, że "opinia lekarzy stwierdza tylko pewien stan psychiczny oskarżonej i podlega ocenie sądu".Postanowienie to nie jest należycie uzasadnione (art. 44 § 2 k.p.k.), gdyż w uzasadnieniu nie uwzględnia się momentu, iż opinia jest niejasna i niewyczerpująca. Nie można również zgodzić się z poglądem sądu, wynikającym z tego uzasadnienia, że zadaniem biegłych jest jedynie stwierdzenie stanu psychicznego oskarżonej. Zadaniem biegłych psychiatrów jest ustalenie - za pomocą badania specjalistycznego i w oparciu o materiał sprawy - stanu psychicznego sprawcy, a następnie orzeczenie na podstawie tych ustaleń, jaki wpływ miał tempore criminis stwierdzony stan psychiczny na jego świadomość i wolę, w szczególności, czy i w jakim stopniu ograniczał zdolność sprawcy rozpoznania znaczenia czynu i pokierowania swym postępowaniem.Opinia biegłych ulega ocenie sądu, jak każdy I inny dowód w sprawie. Sąd powołany jest do kontrolowania logicznego biegu przesłanek opinii i do sprawdzenia jej wyników w oparciu o materiał dowodowy sprawy. Ocena taka jest jednak możliwa jedynie wówczas, gdy opinia jest prawidłowo przeprowadzona, nie zawiera niejasności, sprzeczności i luk i wyraźnie określa stanowisko biegłych. Jeżeli natomiast opinia nie precyzuje jasno stanowiska biegłych, bądź też nie rozważa danych mogących mieć znaczenie dla tejże opinii, w takim razie sąd oceniając stan psychiczny sprawcy i stopień jego poczytalności w chwili czynu, w istocie rzeczy zastępowałby biegłych i orzekałby w materii wymagającej szczególnych wiadomości, przekreślając istotny sens i znaczenie instytucji biegłych (art. 111 k.p.k.).Ponieważ w niniejszej sprawie zachodziła wątpliwość co do poczytalności oskarżonej, a biegli nie sprecyzowali jasno swej opinii w tym względzie, a nadto nie rozważyli wskazanych wyżej okoliczności mogących mieć wpływ na opinię, przeto sąd winien był zgodnie z przepisem art. 124 k.p.k. ponownie ich przesłuchać bądź też wezwać innych biegłych, tym bardziej że - jak wynika z akt sprawy - nie byli to biegli - psychiatrzy.Wątpliwości budzi również uzasadnienie wyroku w przedmiocie niezastosowania § 2 art. 225 k.k. Wątpliwości te nasuwają się w świetle opinii biegłych, z której wynika, że oskarżona działała pod wpływem afektu i to afektu wzmożonego. Sąd opinii tej nie uwzględnił przyjmując, że zachowanie się oskarżonej zarówno przed, jak i po popełnieniu przestępstwa nie wskazuje na to, by procesy emocjonalne w chwili czynu zyskały u niej przewagę nad intelektem.Sąd jednakże nie przytoczył, jakie konkretne zachowanie się oskarżonej doprowadziło go do takiego wniosku. Takie gołosłowne stwierdzenie nie czyni zadość warunkom art. 339 k.p.k.Z powyższych powodów wobec tego, iż uchybienia powyższe mogły mieć wpływ na treść wyroku, orzeczono jak w sentencji.