II KZ 77/65

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia H. Kempisty. Sędziowie: J. Dankowski, A. Kafarski (sprawozdawca).Prokurator Generalnej Prokuratury: W. Gawlikowski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Jana S. i Zdzisława Tadeusza M., oskarżonych z art. 2 § 1 ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. w związku z art. 1 § 1 lit. b) ustawy z dnia 21 stycznia 1958 r. oraz art. 287 § 2 k.k., po rozpoznaniu zażalenia prokuratora na postanowienie Sądu Wojewódzkiego w Krakowie z dnia 18 maja 1965 r. o zwrocie akt sprawy do uzupełnienia śledztwa, postanowiłzażalenie pozostawić bez uwzględnienia.Uzasadnienie faktyczneAktem oskarżenia zarzucono Janowi S. między innymi, że od 1963 r. do maja 1964 r. w K., jako starszy mistrz grupy elektryków Zakładu Remontowego DZBM w K., przez podwyższenie obmiarów robót w książkach obmiarów i kartach pracy, zagarnął na szkodę tego Zakładu materiały elektryczne wartości co najmniej 137.041 zł, a nadto naraził tenże DZBM na dalszą szkodę, dopuszczając do wypłacenia elektrykom nienależnego im wynagrodzenia w kwocie 80.780 zł za prace rzekomo wykonane przy instalacji tychże przywłaszczonych przez niego materiałów, tj. o czyn z art. 2 § 1 ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. (Dz. U. Nr 36, poz. 228) w związku z art. 1 § 1 lit. b) ustawy z dnia 21 stycznia 1958 r. (Dz. U. Nr 4, poz. 11).Sąd Wojewódzki na podstawie art. 305 k.p.k. postanowił przekazać akta sprawy Prokuraturze Wojewódzkiej w Krakowie celem uzupełnienia śledztwa w następującym kierunku: I. Przez skompletowanie dokumentacji przez zażądanie:1.dzienników budowy,2.faktur przejściowych i końcowych,3.dokumentacji techniczno-kosztorysowej,4.protokołów Zakładu Energetycznego przed przystąpieniem do robót,5.protokołów Zakładu Energetycznego odbioru robót wraz ze szkicami,6.dowodów stwierdzających, że dokumentacja techniczna została uzgodniona z Zakładem Energetycznym,7.zeszytów świadka P. lub zapisków innych elektryków dotyczących prowadzonych przez nich budów,8.protokołów zniszczeń materiałów z demontażu oraz dokumentów księgowych z tym związanych.II. Przez zwrócenie się do Administracji Domów Mieszkalnych o dostarczenie protokołów dotyczących zwrotu materiałów z demontażu.III. Przez powołanie biegłego księgowego, celem przeprowadzenia rozliczenia materiałowo-wartościowego materiałów budowlanych na kwestionowanych budowach.IV. Przez zlecenie po skompletowaniu powyższych dokumentów - biegłym z dziedziny instalacji elektrycznej powtórnego dokonania obmiarów przy współudziale elektryka prowadzącego budowę, jako też inspektora nadzoru, który podpisał książkę obmiarów danej budowy.V. Przez przesłuchanie w charakterze świadków osób, które dokonywały rozliczeń materiałów pobranych i zużytych na budowę, przy jednoczesnym uwzględnieniu materiałów z odzysku.Postanowienie to zaskarżył Prokurator Wojewódzki w Krakowie, domagając się jego uchylenia i przekazania sprawy Sądowi Wojewódzkiemu w Krakowie celem jej merytorycznego rozpoznania. Zażalenie kwestionuje potrzebę przeprowadzenia dowodu, o którym mówi postanowienie Sądu Wojewódzkiego w pkt II, nie zarzuca natomiast, żeby pozostałych dowodów nie trzeba było przeprowadzać, podnosi jednak, że rozliczenie materiałów elektrycznych pobranych z magazynu i zużytych na budowach dokonywał sam oskarżony Jan S., przy czym zarówno pracownicy DZBM, jak i biegły R. nie kwestionują ich zgodności z dowodami materiałowymi i zapisami w książkach obmiarów.I. Przyczyną, która doprowadziła do wydania przez Sąd Wojewódzki postanowienia o zwrocie akt sprawy do uzupełnienia postępowania przygotowawczego, stały się ustalenia, jakich Sąd ten dokonał podczas wizji lokalnej w dniu 28 kwietnia 1965 r. Z ustaleń tych bowiem w zestawieniu z opinią biegłego Włodzimierza R. wynika, że ów biegły, przesłuchany w śledztwie jako biegły z innej dziedziny, wydał opinię, która leżąc poza zakresem jego wiadomości specjalnych, nie uwzględniła szeregu okoliczności istotnych dla ustalenia tego, czy istnieje wina oskarżonego Jana S. i jaki może być jej zakres. Ponieważ opinia biegłego R. jest podstawowym dowodem, na którym został oparty akt oskarżenia, przeto zachodzi potrzeba przekazania akt sprawy do uzupełnienia śledztwa, gdyż zakres dowodów, jakie należy przeprowadzić, oraz rysująca się w związku z tym perspektywa konieczności przerywania i odraczania rozpraw ze względu na ujawnianie się stopniowe nowych dowodów przekracza możliwości rozpoznania sprawy przez Sąd.II. Ograniczenie oskarżyciela publicznego zaleceniami co do przeprowadzenia określonych dowodów w postanowieniu o przekazanie akt sprawy do uzupełnienia postępowania przygotowawczego jest względne, albowiem w toku uzupełnienia tego postępowania może się okazać niemożność przeprowadzenia pewnych dowodów (np. wskutek śmierci świadka, którego przesłuchanie sąd zalecił), zbędność przeprowadzenia pewnych dowodów (np. wykraczających poza ramy zarzutów postawionych oskarżonemu lub co do okoliczności wyjaśnionych przy pomocy innych dowodów), wreszcie konieczność przeprowadzenia innych dowodów poza wskazanymi w postanowieniu o przekazaniu akt sprawy do uzupełnienia postępowania przygotowawczego, konieczność wynikająca z ujawnienia nowych okoliczności w toku postępowania przygotowawczego, wymagających wyjaśnienia.W tych warunkach wskazania dla oskarżyciela publicznego wynikające z postanowienia w trybie art. 305 § 1 k.p.k. obejmują jedynie zalecenia sądu co do kierunku uzupełnienia postępowania przygotowawczego i przeprowadzenia istotnych w związku z tym kierunkiem dowodów, których sąd, wydając postanowienie, w całej rozciągłości przewidzieć nie może ze względu na to, że przy uzupełnieniu postępowania przygotowawczego mogą wyniknąć zarówno sytuacje powodujące konieczność przeprowadzenia dodatkowych dowodów, jak i sytuacje wskazujące na zbędność przeprowadzenia dowodów, które w chwili wydawania postanowienia przez sąd wydawały się nieodzowne. Dlatego też oskarżyciel publiczny, uzupełniając postępowanie przygotowawcze we wskazanym przez sąd kierunku, zachowuje swobodę w zakresie decyzji co do potrzeby przeprowadzenia poszczególnych dowodów, z tym jednak zastrzeżeniem, że uzupełnione w kierunku wskazanym przez sąd postępowanie przygotowawcze powinno doprowadzić do zrealizowania zadań śledztwa lub dochodzenia.III. Biegli Włodzimierz R. i Stefan F. oświadczyli, że dla ponownego przeprowadzenia obmiarów robót wykonywanych przez oskarżonego Jana S. i wydania na ich podstawie opinii potrzebują około pół roku. W związku z tym zażalenie prokuratora formułuje marginesowy zarzut, że przekazanie akt sprawy do uzupełnienia postępowania przygotowawczego pociągnie przedłużenie postępowania, które i tak trwa już długo.Niewątpliwie do takiego przedłużenia dojdzie, ponieważ dokonanie nowych obmiarów robót wykonanych przez oskarżonego Jana S. i wydanie na podstawie tych obmiarów nowej opinii przez biegłych jest konieczne i wymaga dłuższego czasu. Całe zatem zagadnienie sprowadza się do kwestii, kto ma uzupełnić materiał dowodowy sprawy.Uzupełnienie materiału dowodowego przez sąd, jeśliby dopuścić tę możliwość, jak o tym mówi się w zażaleniu, musiałoby trwać o wiele dłużej niż przy uzupełnieniu postępowania przygotowawczego przez oskarżyciela publicznego, wobec bowiem obowiązującej w postępowaniu sądowym zasady bezpośredniości, wymagającej prowadzenia rozprawy przed tym samym składem sądzącym, oraz wobec przepisów dotyczących maksymalnego czasu przerw musiałoby dojść do odroczenia rozprawy i prowadzenia jej od początku. Te wszystkie reguły w postępowaniu przygotowawczym nie obowiązują i dlatego uzupełnienie postępowania przygotowawczego w końcowym efekcie prowadzi do skrócenia czasu postępowania w niniejszej sprawie.