III K 1053/61

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia Z. Kapitaniak.Sędziowie: F. Korzeń, Z. Kubec (sprawozdawca).Prokurator: L. Michalis.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Adama G. oskarżonego z art. 1 § 3 lit. a) dekretu z dnia 4 marca 1953 r. (Dz. U. Nr 17, poz. 68) w związku z art. 1 § 1 lit. a) ustawy z dnia 21 stycznia 1958 r. (Dz. U. Nr 4, poz. 11) i art. 269 k.k., po rozpoznaniu założonej przez oskarżonego rewizji od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Gdańsku z dnia 31 marca 1961 r., na podstawie art. 375 k.p.k.utrzymał w mocy zaskarżony wyrok. (...).Adam G. oskarżony został o to, że:I. jako księgowy-skarbnik Związku Wałowego, fałszując księgi kasowe, dowody wypłat i wpłat z tytułu należności za dzierżawę łąk, sprzedaży faszyny i trzciny a nadto dokumentację wpływu składek członkowskich, zagarnął w ten sposób łączną kwotę 73.208,99 zł na szkodę tegoż Związku Wałowego, tj. o czyn z art. 1 § 3 lit. a) dekretu z dnia 4 marca 1953 r. (Dz. U. Nr 17, poz. 68) w związku z art. 1 § 1 lit. a) ustawy z dnia 21 stycznia 1958 r. (Dz. U. Nr 4, poz. 11);II. jako księgowy Związku Wałowego nie dopełnił obowiązku potrącenia pracownikom podatku od wynagrodzeń w kwocie 19.090,78 zł, przez co działał na szkodę dla interesu publicznego, tj. o przestępstwo z art. 286 § 1 k.k.Sąd Wojewódzki w Gdańsku wyrokiem z dnia 31 marca 1961 r. uznał oskarżonego Adama G. za winnego czynu zarzucanego w pkt I z tą zmianą, że wysokość przywłaszczonej kwoty wynosi około 70.000 zł, i za to z mocy art. 1 § 3 lit. a) dekretu z dnia 4 marca 1953 r. (Dz. U. Nr 17, poz. 68) przy zastosowaniu ustawy z dnia 21 stycznia 1958 r. (Dz. U. Nr 4, poz. 11) skazał go na karę 5 lat więzienia, 5.000 zł grzywny i utratę praw publicznych i obywatelskich praw honorowych na okres 2 lat.Tymże wyrokiem oskarżony Adam G. został uznany za winnego czynu zarzucanego w pkt II z tą zmianą, że wartość nie potrąconego podatku wynosi około 19.000 zł, i za to z mocy art. 269 k.k. skazał go na karę 1 roku więzienia i 1.000 zł grzywny.Jako karę łączną Sąd wymierzył oskarżonemu karę 5 lat i 6 miesięcy więzienia, 5.000 zł grzywny, przepadek połowy majątku i utratę praw publicznych i obywatelskich praw honorowych na okres 2 lat.Od wyroku tego założył rewizję obrońca oskarżonego, wnosząc o uchylenie wyroku w części skazującej za czyn I i o uznanie oskarżonego Adama G. za winnego tego, że w okresie od 1956 r. do czerwca 1959 r. jako skarbnik Związku Wałowego, fałszując księgi kasowe, dowody wpłat i wypłat z tytułu należności za dzierżawę łąk, sprzedaży faszyny i trzciny a nadto dokumentacje wpływu składek członkowskich, przywłaszczył sobie powierzoną mu gotówkę w kwocie około 70.000 zł, i o skazanie go na mocy art. 262 § 2 k.k. na karę pozbawienia wolności w łagodniejszym wymiarze, a na zasadzie art. 31 k.k. - o wymierzenie łącznej kary w niższym wymiarze przy jednoczesnym zaliczeniu tymczasowego aresztu od dnia 11 marca 1960 r.W rewizji obrońca oskarżonego, nie kwestionując ustalonego przez Sąd I instancji stanu faktycznego ani prawidłowej oceny zebranego w toku przewodu sądowego materiału dowodowego, zarzuca obrazę prawa materialnego przez przyjęcie kwalifikacji prawnej z art. 1 § 3 lit. a) dekretu z dnia 4 marca 1953 r., mimo że mienie, które oskarżony przywłaszczył, nie było mieniem społecznym, lecz prywatnym.Zdaniem obrony działalność Związku Wałowego zgodnie ze statutem tego związku z dnia 4 sierpnia 1854 r., nadanym jeszcze przez Króla Pruskiego na podstawie § 11 i 15 ustawy o wałownictwie z dnia 28 stycznia 1848 r. (Zbiór ustaw z roku 1848), prowadzona jest w interesie i dla bezpieczeństwa właścicieli nieruchomości objętych tą działalnością.Wszelkie wpływy i dochody tego Związku przewidziane w jego statucie są obracane i wydatkowane właśnie na realizowanie tej działalności, tj. na wspólny gospodarczy użytek jego członków.Już Sąd I instancji przy omawianiu zarzutu pod pkt II aktu oskarżenia uznał Związek Wałowy za spółkę prawa prywatnego i z tego wyciągnął wniosek, że oskarżony Adam G., pełniący w tym związku funkcję kasjera, właśnie ze względu na charakter Związku Wałowego nie może być uważany za urzędnika w rozumieniu art. 286 k.k.Uzasadnienie faktyczneSąd Najwyższy wyraził następujący pogląd prawny: Zarzut obrazy prawa materialnego nie jest słuszny. Do Związku Wałowego Niziny Walichowskiej zgodnie z art. 183 ustawy wodnej z dnia 19 września 1922 r. nie odnoszą się przepisy tej ustawy, lecz - jak to słusznie stwierdza rewizja - postanowienia Statutu wydanego w 1854 r. przez Króla Pruskiego.Ze statutu dla Związku Wałowego Niziny Walichowskiej z dnia 4 sierpnia 1854 r. wynika, że celem tego związku jest utrzymywanie, zabezpieczenie i wzmocnienie na określonej przestrzeni wałów przeciwpowodziowych, które mogą być używane jednocześnie jako drogi publiczne utrzymywane przez ten Związek, oraz rowów odwadniających. Wszelkie fundusze Związku Wałowego są obracane wyłącznie na te właśnie cele. W tych warunkach nie może ulegać wątpliwości, że Związek Wałowy, jako spółka wodna realizująca zadania państwa w zakresie gospodarki wodnej przez zrzeszanie właścicieli gruntów nadbrzeżnych w celu budowy i utrzymania wałów przeciwpowodziowych, a więc zabezpieczenia przed katastrofą powodzi, jest instytucją użyteczności publicznej, a mienie tego związku nie jest mieniem indywidualnym jego członków, którzy nie mają swobody dysponowania nim, lecz mieniem społecznym.Wbrew wywodom rewizji mienie Związku Wałowego nie służy interesom jego członków, gdyż zabezpieczenie gruntów przed powodzią wprowadzono nie tylko w interesie właścicieli gruntów bezpośrednio powodzią zagrożonych, ale również w ogólnym interesie społecznym.Skoro więc oskarżony zagarnął mienie Związku Wałowego, czego rewizja nie kwestionuje, a mienie Związku Wałowego stanowi mienie społeczne, to przyjęta przez Sąd Wojewódzki kwalifikacja prawna jest prawidłowa, wniosek zaś o złagodzenie kary - wobec orzeczenia kary więzienia w najniższym ustawowym wymiarze - jest bezprzedmiotowy.Co się tyczy czynu II, nie zaskarżonego przez strony, to należy zauważyć, że przyjęta kwalifikacja prawna tego czynu z art. 269 k.k. jest błędna. Oskarżony bowiem przez niedopełnienie obowiązku potrącania pracownikom Związku Wałowego podatku od wynagrodzeń działał nie na szkodę tego Związku, lecz na szkodę Skarbu Państwa. Biorąc pod uwagę charakter tego Związku jako instytucji użyteczności publicznej należało przyjąć, że oskarżony powinien odpowiadać jako funkcjonariusz instytucji prawa publicznego w rozumieniu art. 292 k.k. Poprawienie jednak kwalifikacji prawnej tego czynu na art. 286 § 1 k.k. w trybie art. 387 k.p.k. nie było możliwe, gdyż na podstawie właściwego przepisu nie można by było wymierzyć tej kary, jaką wymierzył Sąd Wojewódzki (grzywna obok kary więzienia), zmiana zaś wyroku na podstawie przepisu art. 385 k.p.k. też nie jest możliwa, gdyż wobec absorpcji wymierzonej za ten czyn grzywny wyroku w tej części nie można uznać za oczywiście niesprawiedliwy.Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.