III K 498/61

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Józefa W., Zbigniewa S., Józefa S., Adama J., oskarżonych z art. 2 § 1 ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. Stanisława T. oskarżonego z art. 1 § 1 tejże ustawy, Stanisława P. i Jana S. oskarżonych z art. 286 § 1 i 3 k.k. po rozpoznaniu założonych przez obrońców oskarżonych rewizji od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Zielonej Górze z dnia 7 grudnia 1960 r., na podstawie art. 375, 383 pkt 3, 388 § 1, 384 pkt 2 k.p.k.1. Uchylił zaskarżony wyrok w części dotyczącej skazania Stanisława T. i uniewinnił go z zarzutu popełnienia zarzucanego czynu, obciążając Skarb Państwa kosztami postępowania w tej części,2. Zmienił zaskarżony wyrok w orzeczeniu o karach wymierzonych Stanisławowi P. i Janowi Ś. w ten sposób, że z mocy art. 61 k.k. zawiesił warunkowo na okres trzech lat wykonanie kar pozbawienia wolności, orzeczonych względem tych oskarżonych,3. Tenże wyrok w pozostałych zaskarżonych częściach, dotyczących Józefa W., Zbigniewa S., Józefa S. i Adama J. - utrzymał w mocy (...)Uzasadnienie faktyczneWyrokiem Sądu Wojewódzkiego w Zielonej Górze z dnia 7 grudnia 1960 r. zostali m.in. skazani:Józef W. i Zbigniew S. na karę po 10 lat więzienia i po 40 000 zł grzywny, przepadek całego majątku i utratę praw publicznych i obywatelskich praw honorowych na okres 5 lat, za to, że w okresie czasu od sierpnia do listopada 1959 r. działając wspólnie, Józef W. jako kierownik Punktu Eksploatacji Kamienia w S., a Zbigniew S. jako zastępca dyrektora i kierownik produkcji, a następnie jako kierownik robót Przedsiębiorstwa Eksploatacji Surowców Mineralnych w W., zagarnęli ponad 130 000 zł za pomocą wystawienia fikcyjnych rachunków i delegacji służbowych, na szkodę Zarządu Głównego Związku Bojowników o Wolność i Demokrację (art. 2 § 1 ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. o odpowiedzialności karnej za przestępstwa przeciw własności społecznej Dz. U. z 1959 r. Nr 36, poz. 228, przy zastosowaniu art. 1 i 2 ustawy z dnia 21 stycznia 1958 r. o wzmożeniu ochrony mienia społecznego przed szkodami wynikającymi z przestępstwa Dz. U. z 1958 r. Nr 4, poz. 11 i art. 47 § 1c k.k.),Józef S. i Stanisław T. na kary po 8 miesięcy więzienia, po 1000 zł grzywny i na utratę praw przez okres 2 lat za zagarnięcie w dniu 25 października 1959 r. kwoty 934,40 zł na szkodę ZBOWiD (art. 1 § 1 ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. i art. 47 § 1c k.k.);tenże Józef S. na 5 lat więzienia i 10 000 zł grzywny i Adam J. na 3 lata więzienia i 7000 zł grzywny - obaj za udzielenie pomocy Józefowi W. i Zbigniewowi S. w zagarnięciu mienia społecznego, z tym, że pomoc Józefa S. dotyczyła kwoty około 90 000 zł, a pomoc Adama J. - kwoty około 50 000 zł (art. 28 k.k. w zw. z art. 2 § 1 ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r.), przy czym łączna kara pozbawienia wolności orzeczona względem S. wynosi 5 lat więzienia, Stanisław P. na 8 miesięcy więzienia za przekroczenie w październiku 1959 r. uprawnień przewodniczącego Prezydium GRN w T. przez poświadczenie okoliczności nieprawdziwych (art. 286 § 1 k.k.), oraz Jan Ś. na 6 miesięcy aresztu za podobne przestępstwo jak Stanisław P., ale popełnione nieumyślnie (art. 286 § 3 k.k.).Od tego wyroku wnieśli rewizje obrońcy oskarżonych.I. Rewizja oskarżonego Zbigniewa S. wnosi o uniewinnienie i zarzuca obrazę przepisów art. 320 i 339 § 1 lit. a k.p.k. (niewymienionych zresztą w rewizji) przez dowolność ustaleń, które nie znajdują pokrycia w ujawnionych na rozprawie okolicznościach.II. Rewizja osk. Józefa S., kwestionując przyjętą kwalifikację prawną czynu w p. VII sentencji wyroku, wnosi o zakwalifikowanie przypisanego oskarżonemu czynu z art. 286 § 1, względnie 287 § 1 k.k., i w konsekwencji o złagodzenie kary, podnosząc zarzut obrazy art. 8, 320 i 339 § 1 k.p.k. przez nierozważenie okoliczności, iż oskarżony podstępnie doprowadzony został przez współoskarżonych Józefa W. i Zbigniewa S. ds wystawienia fikcyjnego rachunku, nie zdając sobie sprawy dla jakiego celu ten fikcyjny rachunek miał współoskarżonym posłużyć.III. Rewizja osk. Adama J. wnosi o uniewinnienie lub o złagodzenie kary, ewentualnie o przekazanie sprawy, w odniesieniu do tego oskarżonego, do ponownego rozpoznania, i zarzuca:a) błędną ocenę okoliczności faktycznych, przyjętych za podstawę wyroku przez przyjęcie, że oskarżony zdawał sobie sprawę, iż podając współoskarżonemu Józefowi W. nazwiska rolników, na których miały być wystawione rachunki za dostawę kamienia, dopomagał tym do popełnienia przestępstwa,b) rażącą niewspółmierność kary, a to na wypadek uznania ustaleń faktycznych, dokonanych przez Sąd I instancji za prawidłowe.IV. Rewizja oskarżonego Stanisława T., wniesiona w dwóch odrębnych wywodach, w jednym wnosi o uniewinnienie oskarżonego, ewentualnie o złagodzenie mu kary i to szczególnie przez złagodzenie kary pozbawienia wolności, oraz o uchylenie orzeczenia o utracie praw, a także o warunkowe zawieszenie mu wykonania orzeczonej kary a także, niezależnie od zmiany błędnej oceny okoliczności faktycznych, przyjętych za podstawę wyroku, obrazy art. 8 i 320 k.p.k., obrazy art. 47 k.k. w zw. z art. 1 § 1 ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. o odpowiedzialności karnej za przestępstwa przeciw własności społecznej (Dz. U. z 1959 r. Nr 36, poz. 228), art. 54 k.k., art. 61 k.k. i rażącej niewspółmierności kary; w drugim wywodzie rewizja wnosi o złagodzenie kary zasadniczej do ustawowego minimum, ewentualnie o zawieszenie wykonania orzeczonej kary a także, niezależnie od zmiany orzeczenia co do kary zasadniczej, wnosi o uchylenie orzeczenia co do utraty praw, opierając wnioski rewizyjne wyłącznie na zarzucie rażącej niewspółmierności kary.V. Rewizja osk. Stanisława P. podnosząc zarzut błędnej oceny okoliczności faktycznych, przyjętych za podstawę wyroku przez dopatrzenie się umyślności działania ze strony oskarżonego, wnosi o zakwalifikowanie jego czynu z art. 286 § 3 k.k. i wymierzenie mu z tego przepisu łagodnej kary z warunkowym zawieszeniem jej wykonania.VI i VII. Rewizje oskarżonych Józefa W. i Jana S. opierają się na zarzucie rażącej (niewspółmierności kary i wnoszą: rewizja Józefa W. o złagodzenie kary pozbawienia wolności do 8 lat więzienia, przy jednoczesnym złagodzeniu kary grzywny i przepadku majątku, rewizja Jana S. o wydatne złagodzenie kary, przy warunkowym zawieszeniu jej wykonania.Sąd Najwyższy wyraził następujący pogląd prawny:Rewizje oskarżonych Zbigniewa S., Józefa S., Adama J. i Józefa W. nie są zasadne.1) Brak bezpośrednich dowodów na to, że osk. Zbigniew S. przywłaszczył sobie we wspólnym działaniu z osk. Józefem W. gotówkę na szkodę ZBOWiD, jak też brak takich dowodów, że oskarżeni Józef S. - i Adam J. działali w zamiarze udzielenia pomocy oskarżonym Zbigniewowi S. i Józefowi W. do przywłaszczenia pieniędzy, nie przekreśla możliwości oparcia ustaleń tego rodzaju na dowodach pośrednich, jak uczynił to w konkretnym wypadku Sąd I instancji.Jak wiadomo, w poszukiwaniu prawdy materialnej sąd nie jest krępowany rodzajem dowodów, która to zasada wypływa z art. 9 k.p.k. Tak więc dowody bezpośrednie, przy ich braku, mogą być zastąpione domniemaniami faktycznymi, które są w postępowaniu karnym dopuszczalne. Rzecz w tym tylko leży, czy domniemania wyprowadzone są z faktów, które niewątpliwie miały miejsce i czy koncepcja myślowa, która zastępuje bezpośredni dowód, jest koncepcją poprawną logicznie, oraz wyłączającą konsekwencją swego rozumowania wszelkie inne koncepcje.Otóż argumenty, przytoczone w motywach zaskarżonego wyroku w odniesieniu do ustaleń poczynionych, co do osoby osk. Zbigniewa S., zarówno powołują się na fakty całkowicie w sprawie bezsporne (nie zaprzeczone nawet przez samego osk. S., jak dla przykładu, jego bardzo żywe interesowanie się punktem eksploatacyjnym i częste przyjazdy do S. nawet wtedy, kiedy nie sprawował już nad tym punktem nadzoru służbowego), jak też wiążą te fakty ze sobą i wyprowadzają z nich jedyne tylko i logiczne wytłumaczenie postępowania oskarżonego Zbigniewa S.W szczególności nie da się zaprzeczyć, że zainteresowanie się Zbigniewa S. działalnością punktu eksploatacji w S. po dacie 14 września 1959 r., tj. gdy Zbigniew S. przestał być kierownikiem działu produkcji w Przedsiębiorstwie Eksploatacji Surowców Mineralnych, nie znajduje innego logicznego wytłumaczenia jak tylko takie, że Zbigniew S. przebywał w S. i osobiście przedsięwziął szereg działań, szczegółowo opisanych w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, w celu przeprowadzenia świadomie oszukańczych manipulacji, zmierzających do wyłudzenia pieniędzy na szkodę wspomnianego Przedsiębiorstwa. Argument rewizji, że Zbigniew S. przebywał w S. po dniu 14 września 1959 r., dlatego, że nosił się z zamiarem zorganizowania punktu skupu kruszywa dla Zespołu Gospodarczego Ociemniałych Żołnierzy, nie jest argumentem przekonującym, gdyż dopiero w dniu 22 października 1959 r. względnie 12 listopada 1959 r. rozpoczęto kroki w kierunku współpracy Zbigniewa S. ze wzmiankowanym Zespołem, a zatem nie widać potrzeby angażowania się Zbigniewa S. w działalność, pozostającą w związku z planami jego na przyszłość i przez nikogo jeszcze nie akceptowanymi.Wysunięta w rewizji Zbigniewa S. okoliczność, że wspomniał on w rozmowie z M. i Sabiną Z. o potrzebie skontrolowania działalności punktu w Ś., nie ma większego znaczenia, skoro mówił on o tym w drugiej połowie września 1959 r. skoro - jak wynika z notatki milicyjnej, władze MO już w październiku 1959 r. były w trakcie prowadzenia wywiadów o działalności punktu w S., co pozwala przyjąć, że wzmianka Zbigniewa S. o potrzebie kontroli była manewrem, obliczonym na przyszłe ewentualne wypadki.W ten sposób -Sąd Wojewódzki, dysponując nadto wyjaśnieniami współoskarżonego Józefa S., obciążającymi m.in. oskarżonego Zbigniewa S., które to wyjaśnienia w znacznej mierze potwierdziły się z innymi dowodami, nie popełnił błędu zarówno w przypisaniu oskarżonemu Józefowi W. i Zbigniewowi S. przywłaszczenia pieniędzy, jak i w przypisaniu oskarżonym Józefowi S. i Adamowi J. udzielenia pomocy w tym przestępstwie.2) W szczególności, w odniesieniu do oskarżonych Józefa S. i Adama J., fakt, że uprzedzani oni byli przez Józefa W. o konieczności wyszukania "zaufanych ludzi", na nazwiska których można by wystawiać rachunki na zakup kamieni, nie daje się inaczej wytłumaczyć jak tym, iż wyszukując tych ludzi zdawali sobie sprawę, że pomagają w przestępstwie. Okoliczność zaś, że nie ujawniono w toku rozprawy, aby Adam J. osobiście był zainteresowany w udzielaniu pomocy do przestępstwa, nie ma istotnego znaczenia i nie podważa ustaleń, jakie Sąd Wojewódzki w stosunku do niego poczynił.Przy prawidłowo dokonanych przez Sąd Wojewódzki ustaleniach, co do osoby osk. Józefa S., w wyniku rozważenia wszystkich ujawnionych na rozprawie okoliczności, czyn przypisany temu oskarżonemu przekracza ramy formalnego przestępstwa z art. 287 § 1 k.k., jak też niedopełnienia obowiązku służbowego z art. 286 § 1 k.k. i prawidłowo został zakwalifikowany przez Sąd jako pomoc do przestępstwa określonego z art. 2 § 1 ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. z tym, że pomoc ta zamykała się w granicach przywłaszczenia kwoty około 90 000 zł.3) Sąd Wojewódzki w motywach zaskarżonego wyroku wskazał przyczyny, którymi kierował się, kwalifikując czyn osk. Stanisława P. z art. 286 § 1 k.k. wykazuje jednocześnie różnice, jakich Sąd dopatrzył się w zakresie winy tego oskarżonego a innych oskarżonych, pracowników prezydiów rad narodowych, którzy bezkrytycznie poświadczali rachunki. Przesłanki, którymi kierował się Sąd, przyjmując winę oskarżonego Stanisława P. z art. 286 § 1 k.k., są przekonywujące.4) Jeśli chodzi o wymiar kar orzeczonych w stosunku do Józefa W., Zbigniewa S., Józefa S. i Adama J., Sąd Wojewódzki uzasadnił wymiar tych kar w sposób wyczerpujący w wyroku i w świetle wywodów Sądu kary te są współmierne do stopnia zawinienia każdego z oskarżonych.W stosunku do oskarżonych Stanisława J. i Jana S. Sąd Najwyższy uznał za możliwe zawieszenie wykonania kar, uwzględniając przypadkowość w działaniu tych oskarżonych, a nadto co do Stanisława P. - jego podeszły wiek (urodzony w roku 1892), a co do Jana S. - nieumyślność działania przestępnego, zwłaszcza, że wobec innych osób, którym Sąd Wojewódzki przypisał podobne przestępstwa z § 3 art. 286 k.k. (oskarżone K. i A.), Sąd ten zastosował dobrodziejstwo przepisu art. 61 k.k.5) Słuszna jest rewizja oskarżonego Stanisława T., skazanego - nawiasem mówiąc - wg sentencji wyroku, o ile chodzi o karę pozbawienia wolności - na 8 miesięcy więzienia, a wg uzasadnienia wyroku - na 1 rok więzienia.Sąd Wojewódzki nie dał wiary wyjaśnieniom oskarżonego Stanisława T., gdy twierdził on, że kwotę 400 zł przyjął tytułem wynagrodzenia z umowy o pracę zleconą, którą Stanisław T. wykonywał dla ZBOWiD. Jednak Sąd Wojewódzki nie jest konsekwentny w swoim rozumowaniu, skoro przy rozważaniu winy Zbigniewa S. przyjmuje (zresztą całkiem prawidłowo) za rzecz ustaloną - i to właśnie w oparciu o wyjaśnienia T. - że Zbigniew S. "wyjeżdżał w teren i rozmawiał z wielu osobami, obiecując nawet wynagrodzenia za spełnianie pewnych czynności w sprawie eksploatacji kamienia". Skoro zatem Zbigniew S. obiecywał niektórym osobom wynagrodzenie za pomoc w transportowaniu kamieni, to nie da się z całą pewnością wykluczyć, że jednym z tych, których obiecano wynagradzać za pracę, był Stanisław T. W tym stanie rzeczy należało T. uniewinnić ze stawianego mu zarzutu.Z powyższych względów Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji wyroku.