III KO 18/53

SentencjaSąd Najwyższy na posiedzeniu niejawnym w sprawie Kazimierza M. osk. z art. 7 ustawy z dn. 19.IV.1950 r. o zabezpieczeniu socjalistycznej dyscypliny pracy (Dz. U. Nr 20, poz. 168), po wysłuchaniu wniosku Prokuratora, na podstawie art. 390 § 1 k.p.k. postanowił przedstawione przez Sąd Wojewódzki w Gdańsku pytania prawne:1."Czy przepisy ustawy o zabezpieczeniu socjalistycznej dyscypliny pracy z dn. 19.IV.1950 r. mają zastosowanie do przypadku, kiedy absolwent państwowej szkoły przysposobienia zawodowego, skierowany przez departament szkolenia zawodowego ministerstwa zgodnie z umową do zakładu produkcyjnego, porzuca pracę w tym zakładzie przed umówionym terminem z powodu niezatrudnienia go w wyuczonym zawodzie i podejmuje pracę w swoim zawodzie w innym zakładzie?"2."Czy absolwent państwowej szkoły przysposobienia zawodowego w czasie obowiązkowej pracy w zakładzie produkcyjnym, do której został skierowany po ukończeniu szkoły, powinien być zatrudniony w wyuczonym zawodzie, czy też może być zatrudniony dowolnie w pracach nie związanych z jego zawodem?"3."Czy zatrudnienie absolwenta szkoły przysposobienia zawodowego w pracy nie związanej z wyuczonym zawodem stanowi powód do uznania umowy za rozwiązaną ze skutkiem natychmiastowym z winy pracodawcy?"- rozstrzygnąć jak wyżej.Uzasadnienie faktyczne1.Do uczniów szkół przysposobienia zawodowego nie stosuje się ustawy o socjalistycznej dyscyplinie pracy. Wyłączenie spod zastosowania wspomnianej ustawy opiera się na wytycznych zawartych w ustępie drugim pisma okólnego Prezesa Rady Ministrów z dn. 3.V.1950 r., ogłoszonego w Monitorze Polskim Nr A-66, poz. 775.Nie ma takiego wyłączenia dla absolwentów wspomnianych szkół, skierowanych po ich ukończeniu, zgodnie z umową zawartą przy wstąpieniu do szkoły, do zakładu pracy produkcyjnej na czas w umowie określony.Absolwenci ci zatem podlegają w razie samowolnego porzucenia pracy odpowiedzialności z art. 7 ustawy z dn. 19.IV.1950 r. o zabezpieczeniu socjalistycznej dyscypliny pracy.2.Zawarta przy wstąpieniu do szkoły umowa, w której uczeń zobowiązuje się po ukończeniu szkoły do pracy przez czas określony w umowie, powinna być oceniona według art. 4 lit. c) rozporządzenia Prezydenta R. P. z dn. 16.III.1928 r. o umowie o pracę robotników (Dz. U. Nr 35, poz. 324 w brzmieniu dekretu z dn. 22.X.1947 r. Dz. U. Nr 65, poz. 388) i może być rozwiązana przez pracownika z winy pracodawcy także wówczas, gdy pracodawca nie wykonuje swych istotnych zobowiązań względem pracownika, wynikających z umowy lub z ustawy.Zatrudnienie absolwentów szkół zawodowych przy innych pracach aniżeli te, do wykonania których zdobyli oni kwalifikacje, poza wyjątkowymi przypadkami związanymi z pracą przedsiębiorstwa, stanowi poważne naruszenie obowiązujących przepisów prawa, jest sprzeczne z polityką rządu na odcinku przygotowania kadr kwalifikowanych pracowników i ich wykorzystania w produkcji, naruszając jednocześnie umowę zawartą z absolwentem, który po to właśnie wstąpił do szkoły, aby zdobyć określone kwalifikacje i zastosować nabyte umiejętności w pracy zawodowej.Jednakże ocena, czy naruszenie przez zakład pracy obowiązku zatrudnienia absolwenta w wyuczonej specjalności stanowi powód do uznania umowy za rozwiązaną ze skutkiem natychmiastowym z winy zarządu przedsiębiorstwa, powinna być w każdym przypadku dokonana przez sąd na podstawie oceny stanu faktycznego konkretnej sprawy.Jest rzeczą istotną, aby przepisy prawa stanowiące o ochronie i zabezpieczeniu interesów pracownika, nie były nadużywane przez niesumienne jednostki.Zgodnie z przepisami ogólnymi prawa cywilnego (art. 3 k.c.), które stanowią zasadniczą wykładnię także i w zakresie obowiązujących przepisów prawnych z dziedziny prawa pracy, nie można korzystać ze swojego prawa w sposób, który by naruszał zasady współżycia społecznego w państwie ludowym.Dlatego też sąd w każdej tego rodzaju sprawie powinien ustalić, czy absolwent, rozwiązując ze skutkiem natychmiastowym umowę o pracę wobec zatrudnienia go niezgodnie z posiadanymi kwalifikacjami, działał w obronie swego uzasadnionego interesu, czy też nadużył przepisów prawa w tym celu, aby uwolnić się od obowiązku odpracowania tego czasu, do którego odpracowania zobowiązał się przy wstąpieniu do szkoły.Przy rozpatrywaniu spraw tego rodzaju, należy mieć na względzie stanowisko klasy robotniczej w państwie ludowym, a w związku z tym możliwość wykorzystania przez robotnika, którego prawo zostało naruszone, całego szeregu środków zmierzających do przywrócenia stanu prawnego (zwrócenie się o ingerencję do związku zawodowego, organizacji partyjnej, odwołanie się do władz nadrzędnych nad zakładem pracy, skarga lub zażalenie itp.), bez potrzeby uciekania się do ostatecznego środka, jakim jest rozwiązanie umowy o pracę.3.W myśl ogólnych zasad prawa karnego prawidłowe rozwiązanie umowy o pracę uchyla bezprawność działania pracownika uchylającego się od pracy w danym zakładzie i tym samym zwalnia go od odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny pracy.