III KO 25/53

Uzasadnienie faktyczneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Nietrafny jest zarzut obrazy art. 48 m.k.k.Zarząd przymusowy jest zarządem państwowym, którego wykonywanie zostaje zlecone ustanowionemu przez władzę zarządcy. Zarządca ten, jako osoba, której zlecone wykonywanie czynności w zakresie zarządu państwowego, może być podmiotem przestępstw urzędniczych w myśl art. 292 k.k. i art. 46 m.k.k. i w razie przywłaszczenia mienia powierzonego mu, jako zarządcy przymusowemu, odpowiada z art. 286 § 2 k.k. Tak samo do zarządcy przymusowego stosują się przepisy o wyższej karalności urzędnika (art. 291 k.k.). Bez znaczenia przy tym jest okoliczność, który Wydział (Finansowy czy Przemysłowy) Prezydium Rady Narodowej wyznaczył zarządcę, albowiem Prezydium Rady Narodowej jest organem jednolitej władzy państwowej i jest rzeczą jedynie wewnętrznego regulaminu, która jednostka Prezydium pewną kategorię spraw załatwia. Zresztą formalna prawidłowość powołania zarządcy przymusowego nie ma istotnego znaczenia, decydujące jest, że dana osoba rzeczywiście z ramienia władzy państwowej spełnia funkcje zarządcy przymusowego i wykonuje zlecone czynności w zakresie zarządu państwowego, nie zaś to, czy osoba ta została formalnie prawidłowo powołana.Zaskarżony wyrok ustala, że oskarżony - nadużywając swych uprawnień przy angażowaniu wojażerów - przyjmował ich pod warunkiem wypłacenia mu 25 % ich dochodów brutto - i działając w chęci osiągnięcia korzyści majątkowej - przywłaszczył sobie 50.000 zł na szkodę tychże wojażerów i Skarbu Państwa. Przyjmując takie ustalenia i kwalifikując tak przypisany oskarżonemu czyn z art. 286 § 2 k.k., Sąd Wojewódzki nie ustalił dokładnie podstawy faktycznej wyroku oraz nie podał logicznego procesu myślowego, który doprowadził do wniosku o winie oskarżonego w tym zakresie. W szczególności Sąd ten nie wskazał, na czym konkretnie polegało przekroczenie władzy przez oskarżonego, a więc jakich uprawnień nadużył on przy angażowaniu przedstawicieli handlowych, nie sprecyzował na czym polegała szkodliwość działania oskarżonego dla interesu publicznego, i nie wyjaśnił dostatecznie i nie przeanalizował okoliczności dotyczących uzależniania zawarcia umów o przedstawicielstwo od dzielenia się przez tych przedstawicieli dochodami oraz dotyczących wysokości sumy pobranej przez oskarżonego od przedstawicieli.Z charakteru stanowiska oskarżonego i materiału dowodowego sprawy wynika, że był on uprawniony jako kierujący przedsiębiorstwem - do zawierania umów o pracę i o przedstawicielstwo. Samo zawarcie zatem umów o przedstawicielstwo mieściło się w ramach jego uprawnień. Dla bytu przestępstwa z art. 286 k.k. konieczne było ustalenie, na czym polegało nadużycie tego uprawnienia. Jeżeli nadużycie wyraża się w tym, że oskarżony zgodził się na zastrzeżenie w umowach wypłacania zbyt wysokiej prowizji, to należało ustalić, czy w tym zakresie uprawnienia oskarżonego zostały ograniczone odpowiednim zarządzeniem władzy, a oskarżony mimo tego ograniczenia zgodził się na wyższą prowizję i w ten sposób przekroczył swe uprawnienia ze szkodą dla przedsiębiorstwa, czy też oskarżony zgodził się (w początkowym okresie) na prowizję w wysokości 8% wbrew swej lepszej wiedzy, tzn. mimo to, że wiedział, iż przeciętna przyjęta w handlu prowizja jest niższą, a jednak zawarł umowy na wyższe prowizje, narażając w ten sposób na szkodę przedsiębiorstwo i Skarb Państwa. Ustalenia te mają istotne znaczenie dla sprawy, zwłaszcza w zakresie oceny zamiaru oskarżonego.Dlatego słuszny jest zarzut rewizji, że Sąd niezasadnie pominął wniosek oskarżonego w kierunku przeprowadzenia dowodu dla ustalenia, ile wynosiły przeciętne prowizje dla przedstawicieli sprzedaży mydła i wyrobów mydlanych oraz czy prowizja wypłacana przez oskarżonego była wyższa od przeciętnej. Ustaleń tych należało dokonać bądź przez wysłuchanie opinii odpowiednich biegłych, bądź też przez zasięgnięcie opinii właściwego zakładu.Jeżeli Sąd Wojewódzki nadużycia uprawnień przez oskarżonego dopatrzył się w tym, że zawarcie umowy uzależniał on od zgody danego kandydata na przedstawiciela na oddawanie mu części prowizji, to Sąd pominął istotną okoliczność, że uzależnienie takie, pozostające poza sferą uprawnień oskarżonego i będące przejawem innego zamiaru jego - mogłoby stanowić element przestępstwa z art. 290 k.k.Nie dając wiary wyjaśnieniom oskarżonego, że "transakcja ta opierała się na dobrowolnym obciążaniu się wojażerów", Sąd Wojewódzki uznał, że "twierdzeniu temu zadają kłam zeznania świadków wojażerów, którzy twierdzą, że warunek ten został wysunięty przez R". Przyjmując takie ustalenie - jak wynika ze stylizacji - na podstawie zeznań wszystkich świadków wojażerów, Sąd nie rozważył, że zeznania świadków przedstawicieli handlowych nie są w tym względzie zgodne ze sobą, rozbieżności tych nie ocenił i nie wskazał, dlaczego opiera się na tych zeznaniach, które mówią o uzależnieniu zawarcia umów od zgody na dzielenie się prowizją, a dlaczego odrzuca zeznania odmienne i w ten sposób pozbawił Sąd Najwyższy możliwości kontroli wniosków.A więc Sąd nie rozważył na przykład, że gdy z zeznań świadka M. wynika, iż przy zawieraniu umowy oskarżony zastrzegł sobie dzielenie się prowizją, to św. H. i G. zeznali, że żądanie dotyczące dzielenia się przez nich prowizją oskarżony wysunął nie przy zawieraniu umów, lecz później - tj. po zawarciu umów.Niesprecyzowane zostało także w uzasadnieniu wyroku, na czym polegała szkodliwość działania oskarżonego dla interesu publicznego, a z ustaleń przewodu sądowego zdaje się wynikać, że oskarżony pobierał od przedstawicieli handlowych część ich prowizji, część ich zarobku, po jego podjęciu przez nich według miesięcznych obliczeń, pobierał wobec tego pieniądze stanowiące ich a nie przedsiębiorstwa własność. Kwoty te więc nie miały wpływu na wzrost dochodów przedsiębiorstwa, a zatem na zwiększenie możliwości płatniczych tego przedsiębiorstwa wobec Skarbu Państwa.W tych warunkach i w wypadku niestwierdzenia nadużycia przez oskarżonego konkretnych uprawnień lub niedopełnienia konkretnych obowiązków, działalność jego wskazywałaby na to, że w związku z urzędowaniem przyjmował dla siebie korzyści majątkowe, i że nawet zależnie od ustaleń takich korzyści żądał lub też czynności urzędowe od otrzymania tych korzyści uzależnił (art. 290 k.k.).Wątpliwości budzi także ustalenie Sądu, że oskarżony pobrał od przedstawicieli handlowych tytułem części prowizji ponad 50.000 zł. Ustalenie to Sąd oparł na listach płacy, których na rozprawie nie ujawniono i których w aktach sprawy nie ma, wobec czego brak jest podstaw nawet do rachunkowego ustalenia tej sumy. Tak samo nie ujawniono na rozprawie wnioskowanych w akcie oskarżenia zestawień prowizji wypłaconych przedstawicielom handlowym oraz dokumentów i zestawień dotyczących sprzedaży przez nich, któreby mogły służyć za podstawę do rachunkowego ustalenia wysokości prowizji. W tych warunkach Sąd Najwyższy nie ma możności ocenić trafności ustalenia Sądu Wojewódzkiego i to tym bardziej, że zeznania świadków nasuwają wątpliwości, których Sąd Wojewódzki nie rozważył, czy zasadne jest przyjęcie rachunkowego obliczenia kwoty prowizji oskarżonego jako części prowizji wypłaconej przedstawicielom...Już przytoczone uchybienia w ustaleniach i w ocenie okoliczności faktycznych sprawy musiały spowodować, że Sąd Najwyższy, nie mając możności orzec co do istoty sprawy, wyrok Sądu Wojewódzkiego uchylił i sprawę do ponownego rozpoznania przekazał bez potrzeby rozważenia pozostałych zarzutów obydwu rewizji.