III KO 38/53

SentencjaSąd Najwyższy na posiedzeniu niejawnym w składzie siedmiu sędziów w sprawie Marii G., osk. z art. 286 § 2 k.k., po wysłuchaniu wniosku Prokuratora, postanowił przedstawioną przez Sąd Wojewódzki w Gdańsku w trybie art. 390 k.p.k. kwestię prawną wymagającą zasadniczej wykładni ustawy:"Czy osoba prowadząca punkt sprzedaży Gminnej Spółdzielni "Samopomoc Chłopska" na podstawie umowy cywilnoprawnej nie będąca pracownikiem, wynagradzana prowizją od obrotu, pokrywająca wszelkie braki oraz szkody i straty powstałe na pobranym towarze i dająca na zabezpieczenie pobranego towaru weksel gwarancyjny, odpowiada karnie z art. 286 k.k. za niedopełnienie należytej opieki nad powierzonym towarem i dopuszczenia do powstania niedozwolonego braku w towarze?"- rozstrzygnąć jak wyżej.Uzasadnienie faktyczneOdpowiedzialności za przestępstwa urzędnicze, określone w rozdziale XXI k.k. podlegają:1)urzędnicy w ścisłym słowa tego znaczeniu, a więc osoby,: które pozostają w stosunku służbowym do państwa i pełnią w jego imieniu swoje funkcje,2)osoby wykonujące czynności zlecone w zakresie zarządu państwowego, tudzież funkcjonariusze wszelkich instytucji prawa publicznego (art. 292 k.k.);3)funkcjonariusze przedsiębiorstw państwowych, działających z udziałem finansowym państwa, albo znajdujących się pod zarządem państwowym (art. 46 m.k.k.);4)członkowie władz i funkcjonariusze spółdzielni oraz Centralnego Związku Spółdzielczego (art. 46 § 2 m.k.k.).Rozstrzygnięciu podlega kwestia, czy i do której kategorii tych osób należy osoba określona w postawionym na wstępie pytaniu, dokonująca sprzedaży na podstawie umowy zawartej z przedsiębiorstwem państwowym lub spółdzielczym.Nie ulega wątpliwości, iż nie jest ona urzędnikiem. Nie jest ona również funkcjonariuszem przedsiębiorstwa państwowego, ani też funkcjonariuszem spółdzielni. Do tej kategorii należą osoby pozostające w stosunku pracy do owych przedsiębiorstw państwowych i spółdzielczych, bez względu na tytuł, na którym ten stosunek się opiera.Cechą stosunku pracy jest zależność pracownika od pracodawcy, przejawiająca się w obowiązku wykonywania zleconych czynności oraz obowiązek stosowania się do przepisów ustawy o dyscyplinie pracy. Z treści stosunku prawnego zachodzącego pomiędzy instytucją spółdzielczą a osobą określoną w postawionym na wstępie pytaniu wynika, że osoba ta w takim stosunku nie pozostaje, że nie jest ona pracownikiem ani też funkcjonariuszem przedsiębiorstwa i że jej stosunek ogranicza się do sprzedaży towarów na rachunek i pod firmą przedsiębiorstwa. Nie ma tutaj stosunku osobistej zależności, cechującej umowę o pracę, nie ma uregulowanego wynagrodzenia za pracę, nie ma obowiązku ubezpieczenia pracowniczego, ani też nie ma zastosowania ustawa o dyscyplinie pracy. Umowy zawierane z osobami określonymi w pytaniu stwierdzają, że osoby te nie są pracownikami przedsiębiorstwa. W tych warunkach osoby te należy uznać za agentów w rozumieniu Kodeksu handlowego. Osoby prowadzące punkty sprzedaży detalicznej z ramienia Gminnej Spółdzielni "Samopomocy Chłopskiej", ewentualnie PSS lub MHD nie wykonują również zleconych czynności w zakresie zarządu państwowego. Czynnościami w zakresie zarządu państwowego mogą być wszelkiego rodzaju czynności, polegające na organizowaniu produkcji, skupu czy sprzedaży (np. pełnomocnik organów państwowych do różnego rodzaju akcji skupu lub sprzedaży niezależnie od charakteru prawnego stosunku), ponieważ czynności te wchodzą w zakres gospodarczo-organizacyjnej funkcji państwa demokracji ludowej. Nie stanowi jednak zleconej czynności w zakresie zarządu państwowego samo realizowanie sprzedaży lub skupu na polecenie Gminnej Spółdzielni "Samopomocy Chłopskiej", bez względu na to, czy czynności są dokonywane na podstawie umowy o pracę, czy też umowy innego typu. Jeżeli realizujący sprzedaż lub skup pozostaje w stosunku pracy, wówczas ma do niego zastosowanie art. 46 § 2 m.k.k.Nie wymaga dowodzenia wreszcie, iż prowadzący punkty sprzedaży nie należą również do kategorii osób, odpowiadających jak urzędnicy z art. 286 k.k., a mianowicie do kategorii członków władz spółdzielczych.W tym stanie rzeczy stwierdzić należy, iż wymienione w pytaniu osoby nie odpowiadają jak urzędnicy na podstawie art. 286 k.k. ponieważ nie mieszczą się w kręgu osób, które wymienia art. 286 i 292 k.k. oraz art. 46 m.k.k. W razie popełnienia przestępstwa ponoszą one odpowiedzialność karną na zasadach ogólnych, a więc np. za zagarnięcie mienia społecznego na podstawie dekretu z dn. 4.III.1953 r. (Dz. U. Nr 17, poz. 68) o wzmożeniu ochrony własności społecznej, a za inne przestępstwa na podstawie właściwych przepisów karnych (np. przestępstwo nadużycia zaufania z art. 269 k.k.).W tych wszystkich przypadkach sądy w razie oskarżenia o zagarnięcie mienia lub działanie na szkodę zleceniodawcy (art. 269 k.k.) powinny przy ocenie całokształtu materiału dowodowego sprawy mieć także na uwadze rozmiar przyczynionego ubytku majątkowego w stosunku do zdolności materialnego zaspokojenia przez sprawcę spowodowanej szkody. Porównanie tych wartości może mieć znaczenie dowodowe dla ustalenia zamiaru sprawcy i możności przypisania zarzuconego przestępstwa.